Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

De ‘wrede en achterhaalde traditie’ van ritueel slachten moet stoppen, schreef een aantal dierenrechtenorganisaties begin deze maand in een een open brief aan premier Rutte, naar aanleiding van het Offerfeest. Die commotie over de rituele slacht is ondertussen bijna net zo’n ingesleten traditie van het Offerfeest als het offer zelf.

De ophef over onverdoofd slachten gaat grotendeels over het onnodige lijden van het dier. Maar een van de verdovingstechnieken veroorzaakt evenveel onnodig leed. En toch komt deze techniek, de zogeheten CO2-bedwelming, zelden in het vizier van de overheid en de publieke opinie. Hoe kan dit?

Een helse tocht

Het lijkt bijna op een tafereel (let op: schokkende beelden) uit Dante’s Goddelijke komedie: in een slachthuis worden levende varkens door een geautomatiseerde muur in een smalle langwerpige kooi – een ‘gondel’ – geschoven. Deze gondel daalt vervolgens af in een donkere ruimte waarin de CO2-concentratie geleidelijk toeneemt tot ongeveer 80 procent. Er valt weinig op te merken naast het gekletter van metaal en een pandemonium van varkenskreten. Een deel van het geschreeuw komt van de dieren onderin de CO2-kuil, typisch voor varkens die niet meer in staat zijn overeind te staan; het overige geschreeuw komt van varkens die op hun beurt wachten.

Bert Urlings, directeur kwaliteitszaken van Vion, stelde tien jaar geleden dat de verdovingsmethode snel was en ‘onaanvaardbare opwinding of pijn’ zou vermijden. De varkens zouden na tien seconden al bewusteloos zijn en het gespartel en geschreeuw zouden enkel reflexen en ‘natuurlijke fysiologische reacties’ zijn.

Uit een onderzoek van de Universiteit van Zürich (let op: schokkende beelden) blijkt echter dat het ongeveer dertig seconden duurt tot een varken zijn bewustzijn verliest. Dit is bijna even lang als een ritueel geslacht dier na de slacht volgens de strengere regels uit 2018 bij bewustzijn mag blijven. In die halve minuut springt het varken angstig en met ademnood in het rond. Nadat het dier weer was bijgekomen, had het liever drie dagen honger dan dat het terugging naar het verdovingsapparaat.

Het varken had liever drie dagen honger dan dat het terugging naar het verdovingsapparaat

De uitspraken van Urlings zijn de afgelopen jaren steeds meer ter discussie komen te staan. Inmiddels heeft Vion de beelden van het verdovingsproces openbaar gemaakt. De varkens trappen tegen elkaar aan in de kleine gondel terwijl ze tientallen seconden lijden aan hyperventilatie, convulsies en desoriëntatie. CO2-bedwelming beschermt het slachtvarken niet tegen onnodig leed, het verplaatst het leed naar een eerder stadium in het slachtproces. Varkens in Nood stelt dat ongeveer de helft van alle varkens in Nederland zo verdoofd worden. Met ongeveer acht miljoen per jaar is dat tien keer meer dan het geschatte aantal rituele slachtingen per jaar.

Dierenartsen staan buitenspel

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) ziet erop toe dat wetten door ondernemers worden nagevolgd, en het ziet toe op het welzijn van veedieren. Dierenartsen van de NVWA staan bijvoorbeeld sinds vorig jaar bij rituele slachthuizen om te controleren of het dier binnen veertig seconden na de slachting buiten bewustzijn is. Ook bij CO2-bedwelming controleert de NVWA of de slachthuizen het dierenwelzijn respecteren.

Helaas is ‘welzijn’ hier een misleidende term. In de praktijk kunnen dierenartsen alleen controleren wat wettelijk is vastgelegd, namelijk of de bedwelmingsapparatuur functioneert en of de dieren na afloop werkelijk buiten westen zijn. Hoeveel leed de dieren tijdens het verdoven ervaren, is dus irrelevant. Dit was niet altijd het geval.

Dierenarts Reinder Hoenderken deed in 1978 al onderzoek naar de gevolgen van CO2-bedwelming op varkens. Daardoor ontstond destijds zoveel commotie dat Nederland twee jaar later CO2-bedwelming verbood. Pas rond de millenniumwisseling stond Nederland deze verdovingstechniek, door nieuwe Europese regelgeving, weer toe. De kamer nam in 2015 weer de motie aan om CO2-bedwelming te verbieden. Vier jaar later zijn er echter nog steeds geen zichtbare stappen ondernomen. De vrijgekomen beelden van Vion zijn dus niet een teken van voortschrijdend inzicht in dierenwelzijn, ze zijn een bewijs van wat we al wisten.

Geen alternatief?

Hoe kan het dat deze vorm van dierenleed zo buiten schot blijft, terwijl rituele slacht al jaren onder de loep ligt? Gedeeltelijk heeft dit te maken met de minderheidsstatus van joden en moslims: politici gebruiken dierenrechten graag als stok om deze religieuze minderheden mee te slaan. Dat bleek onlangs uit de tendentieuze motie van de PVV tegen ‘ritueel gemartelde dieren’, die enkel steun vond bij FvD en de SP. ‘Er valt een meerderheid te krijgen voor [het wetsvoorstel tegen ritueel slachten] door het grote aantal zetels bij rechtse partijen, waaronder minstens één partij die graag moslims pest’, aldus Stefan Paas, hoogleraar theologie aan de VU, in een twistgesprek met Marianne Thieme in NRC. Maar dit is slechts de helft van het verhaal.

Vier jaar later zijn er nog steeds geen zichtbare stappen tegen dit type verdoving ondernomen

Ook de verhullingspraktijken van slachthuizen zijn verantwoordelijk voor de onderbelichting van CO2-bedwelming als verdovingstechniek. Pas in 2017 is het actiegroepen gelukt om Vion camerabeelden van de CO2-verdoving te laten maken en online te zetten. Hierdoor is een publiek debat lang verhinderd.

Daarnaast heeft het met een gebrek aan rendabele alternatieven te maken. Op dit moment zijn er twee soorten verdovingstechnieken legaal op Europees niveau: CO2-bedwelming en stroomschokken. Hoewel stroomschokken minder leed veroorzaken, is het verdovingsproces veel trager doordat ieder varken apart moet worden verdoofd – wat invloed heeft op de winst van het bedrijf – en de kwaliteit van het vlees gaat erdoor achteruit.

Doordat in de Nederlandse veeteelt kwantiteit en maximalisatie voorop staan heerst in deze sector de wet van de jungle. Uit een rapport van de Wageningen Universiteit over de Nederlandse veeteelt in 2018 blijkt dat het aantal varkensbedrijven is gekrompen van ongeveer veertienduizend bedrijven in 2000 naar vierduizend in 2017. In hetzelfde tijdsbestek is het gemiddelde aantal varkens juist gestegen van ongeveer achthonderd naar bijna drieduizend per bedrijf.

Bij slachthuizen schijnt deze opschaling meer CO2-bedwelming in de hand te werken. In 2011 schatte het NRC dat er 4 miljoen varkens per jaar met CO2 werden bedwelmd. Volgens Frederieke Schouten van Varkens in Nood is dit aantal ondertussen al verdubbeld. Het zouden voornamelijk de grote slachthuizen die de voorkeur geven aan CO2-bedwelming boven stroomschokken.

Verdoofd of onverdoofd slachten?

Het debat over ritueel slachten dreigt te vervallen in een tweedeling tussen verdoofd en onverdoofd slachten. Onverdoofd slachten zou een wrede traditie zijn die niet meer bij deze tijd past, en verdoofd slachten het redelijke, beschaafde en pijnloze alternatief. Deze tweedeling vertroebelt het werkelijke probleem. Door de indruk te wekken dat er ongeveer evenveel verdoofde als onverdoofde slacht is – en dat enkel onverdoofde slacht niet pluis is – komt de echte kern niet aan bod. Het is eigenlijk namelijk maar 0,18 procent van alle slachtingen die onverdoofd is.

CO2-bedwelming: een techniek zo wreed dat we hem tweemaal moeten verbieden

Bovendien weten we nu dat verdoofd slachten niet per se minder pijnlijk of wreed is dan rituele slacht. Na tien jaar debat over de gruwelen van ritueel slachten wordt het tijd dat we praten over de gruwelen die de overige 99,82 procent van de geslachte dieren ervaren. Te beginnen met CO2-bedwelming: een techniek die zo wreed is dat we hem tweemaal moeten verbieden.

agriculture-animal-photography-animals-2252541 (1)

Wie heeft er schuld aan de vee-industrie?

Een actie als in Boxtel helpt niet maar polariseert juist, stelt Channa Brunt.

calf-362170_1920

‘Laat vleesconsumptie geen individuele keuze blijven’

Het wordt tijd om de vee-industrie aan banden te leggen.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
Groningen

Esha Guy

Esha Guy woont in Parijs waar hij werkt als freelance-journalist. Hij schrijft over klimaatbeleid, politiek en ethiek van vertaling.
Profielpagina