OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Sommige nachten lig ik wakker van herinneringen aan mijn ex-vriend. De blauwe plekken die hij mij bezorgde verklaarde ik met vergezochte leugens en langzaamaan raakte ik steeds verder verwijderd van de levens van mijn vriendinnen. Mijn ouders waren niet eens op de hoogte van het feit dat mijn vriend stiekem bij me was ingetrokken. Ik had vaker gehoord dat een op de vijf vrouwen met geweld binnen relaties te maken krijgt op een punt in haar leven, en verbaasde me er steeds over dat ik die ene vrouw niet kende. Toen werd ik haar zelf, die ene op de vijf. En de andere vier hadden geen idee van wat zich afspeelde in mijn studentenkamer. In februari 2018 zette ik hem mijn studentenwoning uit.

Elke dag komen er nog fragmenten van herinneringen aan mijn ex-vriend naar boven

Inmiddels kan ik er – selectief – over praten. Het liefst op een afstandelijke, praktische manier. Met nut, om een gesprek te openen; het thema in een artikel of een column aan te kaarten. Elke dag komen er nog fragmenten van herinneringen aan hem naar boven. Op sommige dagen laat ik het toe en schrijf ik het van me af, op andere dagen wuif ik de flarden zo snel mogelijk weg. Heel af en toe voel ik de behoefte om erover te praten. Ik zie de relatie graag als een levenloos lichaam, waar ik klinisch naar kan kijken, en dat ik naar wens kan ontleden om te kijken waar nog schade zit. Na gedane zaken naai ik het lichaam weer dicht, en moet iedereen er verder zijn mond over houden.

Het is niet dat ik mijn verhaal nergens kwijt kon. Mijn vriendinnen zijn de meest begripvolle en lieve mensen van de wereld, mijn ouders zijn schatten, mijn latere (inmiddels ex-)vriend was lief en geduldig, en ik ben omringd door feministen die strijdbaar zijn en elkaar uit de brand willen helpen. Ook was ik financieel en juridisch gezien in staat om mijn ex-vriend eruit te trappen en uit de school te klappen, een privilege dat veel slachtoffers van geweld binnen relaties niet hebben.

Toch bleef ik lang stil, zelfs nadat hij was vertrokken uit Nederland. Ik schaamde me dat ik hem niet eerder van me had afgeschud. Ik voelde me schuldig, omdat ik zoveel had gelogen en me agressief had verdedigd tegen vriendinnen die me simpelweg wilden zien, of die zich afvroegen wat er gebeurd was met mijn gehavende gezicht.

Wat me er vooral van weerhield het te vertellen, gewoon eerlijk te zijn, was dat ik niet wist hoe ik een goed slachtoffer moest zijn. Welke woorden moest ik gebruiken? En kon ik zomaar zo’n bom op iedereen laten vallen zonder dit te moeten toelichten? En hoe kon ik op een beleefde manier alle blikken van medelijdende afwijzen?

Goedbedoeld advies

Slachtofferschap is een soort stempel, die het woord ‘fragiel’ pontificaal op je voorhoofd drukt. Het is een ongemakkelijk onderwerp dat mensen achteruit doet deinzen, maar tegelijkertijd uitnodigt tot allerlei impertinente vragen. ‘Hij heeft me pijn gedaan’ klinkt als ‘ik ben gebroken’ voor menig gesprekspartner met wie ik hierover heb gepraat. Woorden als ‘trauma’ worden me in de mond gelegd. De eerste reactie is vaak dat ik in therapie zou moeten gaan. Goed bedoeld waarschijnlijk, maar mag ik dat zelf bepalen? De ander bekijkt me argwanend, zich afvragend hoe ik hier nog zit, zonder kleerscheuren of tranen. Ben je echt mishandeld of is dit aandachttrekkerij? Ben je slachtoffertje aan het spelen?

Naast het ontwijken van pathologische stigmatisering, alsof alle slachtoffers voor altijd geestesziek en getraumatiseerd zijn, houdt slachtofferschap ook een soort bewijsplicht in. Ik ken het verhaal van Cece Dao, studente aan de Erasmus Universiteit, die na over haar verkrachting te vertellen colleges moest blijven volgen met de jongen die haar dat aandeed, omdat de universiteit de klacht niet serieus nam totdat de politie zich ermee zou bemoeien. Ook NRC meldde vorig jaar dat het aankaarten van #MeToo-praktijken vaak leidde tot het vertrek van de slachtoffers. Hoe navigeer je vanuit een identiteit die je tegelijkertijd moet ontkennen en bewijzen?

Voor veel slachtoffers zullen beschuldigende vragen als ‘Waarom heb je dat nooit verteld?’ bekend in de oren klinken

Ik herinner me dat een vriendin me op een avond vroeg of het wel goed met me ging. Ze had signalen opgepikt toen ze met mijn ex en mij samen was. Ze had zijn agressieve dronk gezien en vertrouwde het niet. Als ze niet beter zou weten, zou ze denken dat hij me mishandelde, vertelde ze. ‘Maar dat zou jij natuurlijk nooit toelaten.’ Toen heb ik me het meest onzeker gevoeld over hoe ik slachtoffer moest zijn.

Had ik op dit moment moeten bekennen? Ik ben niet wie je denkt dat ik ben. Ik word mishandeld, ik laat het toe. Had ik van het voorzetje gebruik gemaakt, had ze me dan geloofd? Ik was blijkbaar geen plausibel slachtoffer, en als ik had toegelaten, was het dan ergens mijn eigen schuld? Ik antwoordde ontkennend, al weet ik nog steeds niet precies waarom. Ik durfde niet, en ik was bang om haar teleur te stellen.

De Duitse cultuurwetenschapper en schrijver Mithu Sanyal spreekt over deze twee kanten van slachtofferschap: het slachtofferschap dat je wilt vermijden – het stereotype van een gebroken, weerloze vrouw – en het slachtofferschap dat wordt ontvangen als een beschuldiging en dus voorzien moet worden van bewijs. Dat betekent niet direct dat je blauwe plekken moet laten zien, maar voor veel slachtoffers zullen beschuldigende vragen als ‘Waarom heb je dat nooit eerder verteld?’ of ‘Weet je het zeker? Ik vind hem altijd zo vriendelijk’ bekend in de oren klinken. ‘De prijs voor erkenning, empathie en herstel is dat het leven van elk slachtoffer bewijs moet zijn voor wat ze hebben meegemaakt, dat ze hun psyche moeten conserveren als een soort crime scene die elk moment geïnspecteerd kon worden’, schrijft Sanyal in haar boek From Lucretia to #MeToo.

Geen bewijsplicht

Van mijn relatie heb ik losse flarden aan herinneringen, die als vervelende muggen om me heen zoemen. Ik voel er niets voor om mijn herinneringen in een chronologisch rijtje te zetten om op te dreunen wanneer iemand me iets vraagt. Ik vind het waardevol om hardop na te denken over hoe ik me voelde tijdens de relatie, maar wanneer iemand me vraagt of hij me heeft geslagen, en hoe vaak dan, word ik onmiddellijk teruggehaald naar die krappe kamer en sta ik daar weer, net zo weerloos als toen. Ik wil slachtoffer zijn op mijn eigen voorwaarden. Zónder de schaamte, de zwakte, of de bewijsplicht.

Het is tijd om nieuwe narratieven van slachtofferschap te erkennen. Het imperfecte slachtoffer dat niet dient als getuige of als baken van medelijden, maar gewoon als mens dat kan spreken over zijn/hun/haar ervaring en kan zeggen: ‘Sorry, op die vraag wil ik geen antwoord geven.’ Een slachtoffer wiens geloofwaardigheid niet afhangt van hoeveel tranen ze laat, of ze aangifte heeft gedaan, of hoe overtuigend ze kan vertellen. In 2016 deed Amber Heard aangifte tegen Johnny Depp omdat ze zei dat hij haar had geslagen. Ze werd veelal niet geloofd omdat ze de dag erna een lachende foto plaatste op sociale media.

We zouden het juist moeten vieren als slachtoffers weer glimlachen en doorgaan met hun leven, in plaats van hun nieuwe geluk tegen ze te gebruiken. Ook al begrijp je niet hoe het voelt om geweld te ervaren van iemand die je liefhebt, of begrijp je niet hoe iemand daarna ooit weer kan glimlachen, de ervaring van het slachtoffer is legitiem.

Momenteel voert de VN met #OrangeTheWorld een internationale campagne tegen geweld tegen vrouwen. Het is een project dat vooral preventie van intiem partnergeweld wil stimuleren. Laten we tijdens deze zestien dagen van activisme niet alleen potentiële slachtoffers behoeden, maar ook de ruimte bieden aan alle imperfecte slachtoffers die de wereld al rijk is. Laat ze hun verhaal delen, laat ze zwijgen, laat ze huilen en lachen, en onthoud dat het onbegrip dat jij misschien voelt, niets afdoet aan wat zij hebben meegemaakt.

raj-eiamworakul-1031067-unsplash

#MeToo: we spelen allemaal een rol

We moeten seksueel ongewenst gedrag gaan zien als onderdeel van onze samenleving.

amanda_majoor_misbruik_06hq

Wanneer je geliefde seksueel misbruikt is

Een stripverhaal over wat je als geliefde kunt betekenen voor een misbruikte partner.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
Tessel2

Tessel ten Zweege

Tessel ten Zweege is oprichtster van feministisch collectief PISSWIFE, afgeleid van het Nederlandse woord zeikwijf. Hiernaast studeert ze …
Profielpagina