Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

De taferelen die je sinds 19 oktober in de Chileense hoofdstad Santiago tegenkomt lijken wel afkomstig uit een film. Een nog nasmeulende, geplunderde en in de as gelegde mega-supermarkt; complete gezinnen, jongeren, ouderen en kinderen die roet opvegen in het metrostation dat hun buurt met het stadscentrum verbond, terwijl gewapende militairen de toegang tot het station afsloten. Het lijkt in niets op het beeld van Santiago dat wordt afgeschilderd in de VN-Index voor menselijke ontwikkeling, als hoofdstad van het land met de hoogste scores van Latijns-Amerika.

Het échte wonder is hoe een oudere vrouw overleeft van 240 euro per maand – het pensioen voor vrouwen

Aanvankelijk dacht de Chileense regering dat de ontevredenheid te wijten was aan de tariefsverhoging van de metrokaartjes (van 3,7 eurocent). Maar de massale protesten, geplunderde supermarkten en apotheken en in brand gestoken bussen en metrostations zijn het resultaat van dertig jaar lang opgekropte woede. Dit alles is het product van de enorme ongelijkheid, mogelijk gemaakt door een economisch systeem dat nog tijdens de dictatuur werd ingevoerd en in stand wordt gehouden sinds de democratie in Chili in 1990 werd ingevoerd. Een systeem dat het land koploper maakte als het gaat om groei in de regio, en dat door Milton Friedman – de zogenaamde vader van het neoliberalisme – werd gekenschetst als het ‘Chileense wonder‘.

Voor mij is het échte wonder hoe een oudere vrouw overleeft van 240 euro per maand – het gemiddelde pensioen voor vrouwen – in een land waar de prijzen van brood, rijst, eieren en aardappelen tot de hoogste in de regio behoren. In een land waar de openbare gezondheidszorg in crisis verkeert door een gebrek aan specialisten en aan voldoende ziekenhuisbedden. Waar de wachttijd voor traumachirurgie gemiddeld 469 dagen is. Niet iedereen overleeft dat. Vorig jaar schoot Jorge Olivares de vrouw met wie hij 55 jaar getrouwd was dood en pleegde daarna zelfmoord. Zij zou die dag naar een verpleeghuis worden gebracht. Beiden waren ouder dan 80 jaar.

Onbetaalbare elektriciteitsrekeningen

Toen ik zijn verhaal las, vroeg ik me met afgrijzen en wanhoop af of het zin heeft om oud te worden in een land met het hoogste zelfmoordcijfer bij ouderen van het continent. Tussen 2010 en 2015 pleegden in Chili 935 mensen boven de 70 jaar zelfmoord. Het grootste deel van hen was 80-plus.

Voor mij is het wonder hoe een gezin met een inkomen van 507 euro per maand of minder (het salaris van de helft van de werknemers in Chili) een kind naar de universiteit kan sturen, in een land dat vierde staat op de ranglijsten van hoogste collegegelden ter wereld. Of hoe iemand die het minimumloon van 382 euro verdient zijn elektriciteitsrekeningen betaalt, die alleen al dit jaar met 19 procent zijn gestegen.

Toen vijf jaar geleden enkele studentenleiders – die in 2011 de straat op waren gegaan om te betogen voor gratis kwaliteitsonderwijs – werden verkozen tot congresleden, stelden ze voor de salarissen van parlementsleden en senatoren te verlagen. Die kunnen oplopen tot 11.732 euro per maand. De zittende congresleden grapten dat deze jonge mensen zeker geen gezin hoefden te onderhouden, dat ze geen kinderen hadden; dat zijzelf die 140.000 euro per jaar toch echt nodig hadden om van te leven. Dat het nodig was om dertig keer het minimumloon te verdienen.

‘Buitenaardse invasie’

First lady Cecilia Morel vergeleek de protesten – in een uitgelekt Whatsapp-spraakbericht – met ‘een buitenaardse invasie’. Sluipschutters richten hun wapens op een groep mensen die de straat op gaan tijdens een potten- en- pannenprotest (cacerolazo) in een van de welvarendste delen van de hoofdstad. In het hele land zetten het leger en de politie traangasbommen, luchtdrukpistolen en rubberkogels in, waardoor al 45 personen gedeeltelijk hun zicht hebben verloren. Meer dan 3500 mensen raakten gewond, bijna 250 door vuurwapens. Meer dan 5300 personen werden gearresteerd – waaronder bijna 300 minderjarigen. Er zijn gevallen geregistreerd van marteling, onwettige dwang en vrouwen die zich moeten ontkleden op politiebureaus.

Er zijn al zeker negentien doden gevallen. Er zijn mensen leven verbrand tijdens plunderingen, anderen werden geraakt door militaire kogels. Eén persoon overleed na een aanrijding met een marinevoertuig.

En nu ineens, te midden van al deze protesten en demonstraties, praten de regering en het kabinet over het creëren van ‘een nieuw sociaal pact’ om tegemoet te komen aan de eisen van de bevolking.

Plotseling ruimte voor belastinghervormingen

Op dinsdag 22 oktober kondigde president Sebastián Piñera een reeks maatregelen aan om de crisis het hoofd te bieden, waaronder een onmiddellijke overheidsbijdrage om het minimumloon te verhogen. Een maatregel die niemand opperde toen eerder werd verkondigd dat een verhoging van het minimumloon uitgesloten was, omdat het de werkloosheid zou doen toenemen. Ook kondigde Piñera een belastingverhoging aan van 5 procent voor de hoogste inkomens. Tot slot is de regering ineens bereid om haar standpunten over de nieuwe versie van de belastinghervorming op te geven en het voorstel tot belastingverlaging in te trekken.

In deze context zijn congresleden ineens wél bereid om hun salarisverlaging en zelfs een vermindering van het aantal congresleden bespreekbaar te maken, en is het vooruitzicht om minder te verdienen niet langer een reden voor spot. Ook is er net een wetsvoorstel van de communistische partij om de werkweek terug te brengen tot veertig uur aangenomen, hoewel dit een aantal maanden geleden nog een van de meest controversiële ideeën leek te zijn die congresleden ooit gehoord hadden.

Het werd deze week zelfs mogelijk voor de ouderen in mijn land om een aanvullende bijdrage te ontvangen op het pensioen dat ze jarenlang in armoede heeft gehouden. En minstens drie directeuren van grote ondernemingen kondigden aan dat geen van hun werknemers minder dan 773 euro zal verdienen. Ook hebben 170 bedrijven beloofd de salarisverschillen tussen werknemers te verkleinen.

Als het mogelijk was om al deze maatregelen in slechts een week door te voeren, waarom is eerder dan niets gedaan?

Ik ga ervan uit dat dit een begin is of in ieder geval een goed voorteken. Maar nog steeds kan ik uit boosheid niet slapen. Als het mogelijk was om al deze maatregelen in minder dan een week door te voeren, waarom is eerder dan niets gedaan? Waarom moeten we levens opofferen? Hoeveel mensen moeten hun ogen verliezen? Hoeveel plunderingen, branden en ontklede vrouwen op politiebureaus moeten er nog volgen? Hoeveel kinderen en adolescenten moeten worden gearresteerd voordat de politieke klasse besluit om wetten te maken ten gunste van de meerderheid van de Chileense bevolking?

Het antwoord moet zonder twijfel komen van de machthebbers, die beslissingen moeten nemen die voor iederéén gunstig zijn en niet alleen voor de eigen klasse of de politieke fractie die aan de macht is. Zij moeten verantwoordelijkheid nemen en voorwaarden scheppen die een waardig leven mogelijk maken voor iedereen, de rijkdom en welvaart op een eerlijke manier herverdelen, en sociale gerechtigheid bewerkstelligen in een land dat ontzettend slechts scoort op de inkomensongelijkheid-index van de OECD.

Wat vind je van OneWorld?
Wij vinden jouw mening belangrijk en horen graag wat we kunnen doen om OneWorld te verbeteren.
Vul hier onze enquête in en maak kans op 2 toegangskaarten voor filmfestival IDFA!

barca

‘Be water, my friend’: wat de Catalaanse protestbeweging leerde van Hongkong

Hoe laten jonge protestbewegingen zich door elkaar inspireren?

chili2

Legalisering abortus en homohuwelijk; op naar een progressief Chili

De vrouwelijke president bewijst dat ze een voorvechter van gelijkheid en vrouwenrechten…

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
Paulette_Desormeaux

Paulette Desormeaux

Paulette Desormeaux is een Chileense onderzoeksjournalist, directeur van online mediaplatform Base Pública en hoogleraar …
Profielpagina