OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Deze week ligt het rode potlood voor de tweede keer dit jaar klaar. Na de Provinciale Staten is het Europees Parlement aan de beurt. De opkomst tijdens deze verkiezingen is meestal niet zo hoog: vijf jaar geleden ging maar 37 procent van de Nederlanders naar de Europese stembus. Maar in die tijd is er een hoop veranderd. De Britten willen vertrekken, de klimaatprotesten nemen toe en de vluchtelingencrisis bereikte een dieptepunt. Dit jaar zijn dan ook een stuk meer mensen van plan te gaan stemmen; ongeveer de helft. De Europese verkiezingen zijn relevanter dan ooit.

En hoewel het officieel niet kan, doet er dit jaar voor het eerst een pan-Europese partij mee: Volt. Officieel kunnen stemmers alleen op partijen uit eigen land stemmen. Een overkoepelende Europese partij is nog niet mogelijk. “Alsof je bij de landelijke verkiezingen alleen op lokale partijen mag stemmen”, vindt lijsttrekker van Volt Nederland Reinier van Lanschot. Om dat te omzeilen heeft Volt het creatief aangepakt: per land een afdeling, met exact hetzelfde verkiezingsprogramma en dezelfde waarden. Een stem op Volt Nederland staat voor hetzelfde als een stem voor Volt Zweden. Er zijn acht landen aangesloten.

Er is een groot verschil tussen pro-Europees zijn en stemmen op een pan-Europese partij

“Ik ben ervan overtuigd dat we zetels gaan krijgen”, zegt Van Lanschot. Maar hoogleraar Europese Integratie aan de Universiteit Utrecht Femke van Esch ziet het zo’n vaart nog niet lopen. “Sinds de Brexitpaniek willen veel meer Nederlanders graag in de EU blijven. Maar er is een groot verschil tussen pro-Europees zijn en stemmen op een pan-Europese partij. Ik denk niet dat mensen daar heel warm voor lopen. Dat zorgt eerder voor een gevoel van afstand. Mensen blijven zich eerder Nederlander dan Europeaan voelen.”

Politiek van de 21e eeuw

Volt zegt zich sterk te maken voor gelijkheid, duurzaamheid en een humaan Europa. Daar wordt nu al aan gewerkt, nog voordat er Europese zetels verdiend kunnen worden. Zo diende de partij vorige maand een officieel bezwaar in bij de Raad van State. Volt probeerde daarmee de kieslijsten van de Nederlandse politieke partijen ongeldig te laten verklaren. Volgens hen stonden er namelijk te weinig vrouwelijke kandidaten op. Een symbolisch protest. Volt verklaarde: ‘Het is 2019. Tijd voor politiek van de 21ste eeuw. Daar hoort een gelijke verdeling tussen mannen en vrouwen bij’. Door de Raad van State werd het bezwaar ongegrond verklaard, het aantal vrouwen of mannen is immers geen criterium voor de geldigheid van de lijsten.

“Maar we moeten echt door dat glazen plafond heen”, zegt Van Lanschot. En dat wil Volt bereiken met quota. In 2025 zouden bedrijven verplicht moeten worden meer vrouwelijke vertegenwoordigers in het bestuur te hebben. En ondernemingen moeten periodiek verantwoording afleggen over hun salarissen: vrouwen moeten evenveel verdienen als mannen.

“Ik was altijd een tegenstander van quota. Juist omdat ik vind dat een vrouw gekozen moet worden omdat ze goed is in haar werk en niet omdat ze een vrouw is”, aldus Van Lanschot. “Maar ik zie ook hoe stroef dat gaat. Ik ben er daarom op teruggekomen. In een ideale wereld heb je die quota niet nodig, maar als je het nu niet forceert, dan kom je nooit op dat punt. Ik denk dat het een goede manier is om het nu recht te trekken. Op den duur zullen ze niet meer nodig zijn, omdat het dan normaal is geworden.”

Duurzamer en humaner Europa

In tijden van de Brexit en eurosceptici, wil Volt juist méér Europa. Hoe de Europese Unie werkt moet wél flink op de schop, vindt de partij. Het Europese belang moet centraal staan en Europa moet daadkrachtiger worden. Alleen zo kunnen grote uitdagingen als klimaatverandering, migratie en veiligheid echt aangepakt worden, is het idee. Volt wil asielzoekers evenredig verdelen over de lidstaten, een vast minimumloon voor alle landen, een Europees leger en afschaffing van het vetorecht.

Dat klopt volgens hoogleraar Van Esch niet helemaal. “Landen hebben voor lang niet alles een vetorecht. Over de migratiecrisis zijn bijvoorbeeld allang duidelijke afspraken gemaakt. Landen als Polen en Hongarije werken dat in de praktijk tegen, omdat ze weigeren mee te werken.” Volgens haar gaat het niet op bestuurlijk niveau mis, maar op uitvoerend niveau. “Dat is ook niet zo gek. Draai het eens om: als de EU iets afspreekt wat wij echt niet zouden willen, dan gaan we daar ook niet zomaar mee akkoord.”

De circulaire economie moet een kickstart krijgen: een verduurzaamde landbouw en een prijskaartje aan CO2

Toch kan er veel verbeterd worden. Op duurzaamheidsgebied valt er binnen Europa bijvoorbeeld een hoop te halen. In 2015 werden de klimaatdoelen van Parijs vastgesteld, maar vier jaar later is de kans dat deze gehaald gaan worden, nog altijd klein. Dat komt onder andere omdat EU-lidstaten zelf invullen hoe ze de doelen willen nastreven. Uit angst voor concurrentie gebeurt dat nog te weinig, zegt Volt.

Zo wil Nederland niet al te strenge maatregelen treffen, vanwege het risico dat multinationals vertrekken – naar landen waar de regels minder streng zijn. Ondertussen worden er ook nog steeds nieuwe plannen gemaakt. Zo hebben de milieu- en transportministers van de EU afgelopen najaar een verklaring getekend om zich in te spannen voor schone mobiliteit in Europa. Dat betekent: minder brandstof, meer elektrisch. Over twee jaar moeten er nieuwe wetten liggen. Plannen die Volt toejuicht. Van Lanschot: “Maar er is meer nodig. De circulaire economie moet een kickstart krijgen, de landbouw moet verduurzaamd worden en we moeten een prijskaartje hangen aan CO2. EU-lidstaten die zich daar niet aan houden, moeten een sanctie krijgen. Zo verdelen we de lasten.”

Ook essentieel voor de Europese Unie zijn mensenrechten. De Europese samenwerking moet de rechten van de mens beschermen en verbeteren, maar dat lukt volgens Volt niet altijd. Bijvoorbeeld bij de vluchtelingencrisis van de afgelopen jaren. “Daar werd duidelijk dat een land deze problemen niet alleen aan kan.” En dat zorgde voor veel narigheid bij de migranten. “Europese landen hebben een morele en historische plicht om asielzoekers op een menselijke manier op te vangen”, vindt Volt.

Het streven is daarom dat asielzoekers daadwerkelijk evenredig verdeeld worden over de EU-lidstaten. Op een veilige plek met goede zorg. Daarvoor moeten bepaalde wetten aangepast worden: als het aan de nieuwe partij ligt is het land van aankomst niet langer het land waar een vluchteling asiel moet aanvragen. Die zou zelf een voorkeur moeten kunnen uitspreken. Wel zou bijgehouden moeten worden hoeveel plek er per land is, zodat alle lidstaten evenveel bijdragen.

Betrokken burgers

Het piepjonge Volt gelooft in een EU die uiteindelijk uit moet groeien tot een federaal Europa. “Begrijp me niet verkeerd”, lacht Van Lanschot. “De eerste zestig jaar is de EU een gigantisch succes geweest, dat niemand had verwacht, maar we hebben een systeem alsof het 1970 is. Dat moeten we nu naar de 21eeuw trekken. We zeggen niet dat onze fietspaden Europees geregeld moeten worden, maar uitdagingen als het klimaatprobleem en de vluchtelingencrisis kan geen enkel land alleen oplossen. Wij willen een EU die echt in staat is om dit soort problemen op te lossen.”

Veel Europeanen voelen zich nog vaak buitengesloten van de keuzes die in Brussel worden gemaakt

En daarvoor is draagvlak nodig. Op dit moment voelen veel Europeanen zich nog vaak buitengesloten van de keuzes die in Brussel worden gemaakt. Dat moet anders, vindt Volt. Europeanen moeten meer inspraak krijgen in die keuzes. Zo ziet de partij wel iets in een burgercomité dat feedback geeft op wetsvoorstellen, voordat het Europees Parlement over de plannen stemt. Met burgers die door middel van een loting worden uitgekozen, zou zo’n comité een representatieve afspiegeling zijn van het Europese volk.

“De enige manier om dit representatief te krijgen, is via een loting. Maar daar zien we wel een aantal problemen bij”, vertelt hoogleraar Politicologie aan de Universiteit van Amsterdam Tom van der Meer. “Dat werkt namelijk alleen bij heel grote lotingen. Voor een Europese bevolking gaat het om duizenden mensen en dat is niet praktisch. De afspiegelingsfunctie werkt alleen als iedereen uit het comité deelneemt, maar we weten dat een heel groot deel van de bevolking daar geen zin in heeft. Ook niet als ze een vergoeding ontvangen.”

Ook lokale experimenten met zo’n samenstelling hebben vaak niet het gewenste effect. “Daar komt maar 5 tot 10 procent van de mensen opdagen. En dat is geen afspiegeling van de bevolking meer. Bovendien vertrouwen veel mensen zo’n loting niet, simpelweg omdat ze zelf nooit benaderd worden. Zo ontstaat een wantrouwen en dan is er ook minder steun voor de uitkomsten.”

In het verkiezingsprogramma belooft de partij dat al haar doelen in het Europees Parlement uitgewerkt kunnen worden. Maar dat gebeurt op een sluwe manier, vindt ook hoogleraar Van Esch. “Je kunt beloven dat je een plan uit gaat werken, maar daarmee zeg je niet dat je dat ook uit gaat vóeren. Dat kan je namelijk helemaal niet beloven.” Om dat te kunnen realiseren, is een meerderheid van de stemmen vereist. En daar zijn vaak compromissen voor nodig. Bovendien heeft het Europees Parlement niet alles voor het zeggen. De Raad van Ministers heeft ook een plaats. “Bovendien zijn dit thema’s waar binnen de EU zonder Volt ook al over nagedacht wordt.”

Volt denkt zelf ook niet dat het een makkelijke weg te gaan heeft. “Iedereen is zich ervan bewust dat dit niet binnen een paar jaar tijd gaat gebeuren”, aldus Van Lanschot. “Er gaan nog decennia overheen voordat dit allemaal werkelijkheid kan zijn. Maar wij zijn er om het begin te maken.”

adventure-ahead-arrow-66100

Radicaal rechts regeert sinds lange tijd weer mee in Europa

In deze Europese landen wint extreemrechts terrein.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
IMG_9696

Rebecca Looijen

Rebecca Looijen (25) is journalist en radiomaker. Ze schrijft onder andere over politiek, gezondheid en gelijke rechten. Vooral verhalen …
Profielpagina

Advertentie

wca2019_600x500_v4 (002)