OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Irak was geen kleintje in de slavernijhandel. Al vanaf de negende eeuw is er in Zuid-Irak in slaven gehandeld, in totaal dus meer dan duizend jaar. Als overblijfsel daarvan heeft Irak een half miljoen burgers wier voorouders als slaven hebben gewerkt op de dadel- en suikerrietplantages, en die de kanalen van Basra hebben gegraven. De meesten zijn afkomstig uit Zanzibar en bekeerden zich tot de islam. Ze worden Zinj genoemd, of aangeduid als Azmar – ‘bruin’ in het Arabisch.

Hun bestaan ontdekte ik via een van mijn studenten journalistiek, die veel donkerder bleek dan de andere Iraakse jongeren bij ons op de opleiding. Toen ik in Basra een aantal mensen van zijn stam bezocht, ontdekte ik dat ze al die eeuwen hun muziektraditie hebben weten vast te houden; ze spelen vaak op bruiloften en partijen. Alleen geen Afrikaanse ritmes meer: die hadden ze ergens onderweg ingeruild voor Arabische. Hoewel ze onderdeel zijn van de Iraakse samenleving, vertelden ze me over discriminatie: buiten de stam vinden ze vrijwel geen huwelijkspartners, en hun kansen op werk en promotie liggen aanzienlijk lager dan die van andere Irakezen.

Ik was niet de enige die verrast was; veel Irakezen weten niet dat hun slavernijverleden nog immer zichtbaar is. Een jonge vrouw vertelde me over haar bezoek aan de Koerdische hoofdstad Erbil. “De veiligheidsagent daar dacht dat ik Amerikaans was. Het deed me pijn dat hij niet wist dat er zwarten in Irak zijn.”

Veel Irakezen weten niet dat hun slavernijverleden nog immer zichtbaar is

Maar wie zijn nu de hedendaagse slaven in Irak, die samen ruim 1,5 procent van de bevolking uitmaken? Een belangrijk deel van hen kwam hier om te werken en dollars naar huis te sturen, naar Bangladesh, India, Nepal of de Filippijnen. Zoals mijn werkster. Zij vertelde me dat ze onlangs tijdens een sollicitatiegesprek te horen had gekregen dat haar niet alleen een hongerloon en lange werkdagen te wachten stond, maar dat ze ook haar paspoort aan haar nieuwe werkgever zou moeten afgeven.

Ze weigerde, maar die optie heeft niet iedereen. Bijvoorbeeld niet de mensen die door speciale bedrijfjes worden geronseld en ingevlogen om slecht betaald en vaak zwaar werk te doen, in de huishouding of zelfs in de massagesalons van hotels. Soms is er sprake van gedwongen prostitutie. Omdat hun paspoorten zijn ingenomen, kunnen ze niet weg, en belanden ze in een situatie die neerkomt op slavernij. Ik ken hulpverleners die hen met veel moeite vrij hebben weten te krijgen, waarna nog het probleem restte wie voor hun thuisreis zou betalen. Onze hedendaagse slavernij komt neer op uitbuiting van het ergste soort.

Omdat hun paspoorten zijn ingenomen, kunnen ze niet weg, en belanden ze in een situatie die neerkomt op slavernij

Maar er zijn ook andere situaties waarin je van slavernij kunt spreken. Vrouwen die zijn weggegeven in een huwelijk tussen families, of die als afkoopsom tussen stammen fungeren: het gebeurt nog steeds in Irak. Jonge meisjes die gedwongen worden tot een huwelijk verliezen de toegang tot onderwijs. Ook zijn er nog steeds arme families die een dochter weggeven in ruil voor geld.

Bendes, waarin soms ook leden van de veiligheidspolitie actief bleken te zijn, dwingen vrouwen en meisjes uit vluchtelingenkampen geregeld tot prostitutie. Om niet gepakt te worden, vestigden ze hen vaak ver van hun familie: zo werden Syrische vluchtelingen naar hotels in Zuid-Irak gestuurd om als prostituee te werken, waarbij al hun verdiensten bij de bende terechtkwamen. Weer andere bendes dwingen kinderen tot bedelen en ander werk. Ook zouden Iraakse kinderen naar buurlanden en Europa zijn verkocht om daar in de seksindustrie te werken.

En dan is er ISIS. Vooral vrouwen die beschuldigd worden van heulen met de terreurgroep zijn kwetsbaar. Hun positie als paria’s leidt in gevangenschap tot seksueel misbruik door bewakers en anderen. Mannen zijn kwetsbaar voor chantage: ze kunnen zo onder druk worden gezet dat ze werken zonder inkomen in ruil voor bescherming – toch ook een vorm van slavernij.

Of wat te denken van de milities, die jongens van negen of tien jaar rekruteren? ISIS deed het, zodat duizenden Iraakse en Syrische kinderen kanonnenvoer werden, maar ook bij de Iraakse sjiitische milities en bij aan de Koerdische PKK gelieerde troepen zijn kindsoldaten heel normaal. Ze hebben zelfs speciale trainingskampen voor de jeugd. De jongens krijgen geen onderwijs en worden slaven van de strijd.

Nog immer wordt bezit genomen van de levens, lichamen, energie, werkkracht en toekomst van kwetsbare mensen

Slavernij in de moderne tijd is iets anders dan waaraan het slavernijmonument in Amsterdam herinnert, en zelfs anders dan de slavernij die ISIS weer instelde. Omdat slavernij verboden en strafbaar is, is het nu vooral minder zichtbaar. Maar nog immer wordt bezit genomen van de levens, lichamen, energie, werkkracht en toekomst van kwetsbare mensen.

Daarom is het van groot belang dat er meer aandacht komt voor het fenomeen, opdat tot mensen doordringt dat de moderne lijfeigenschap net zo deplorabel is als de slavernij die we eerder afschaften. Wat de situatie in Irak ons leert, is dat zolang te weinig mensen weten wat er gebeurt, het ongestoord kan doorgaan. En zelfs toenemen, want Irak na ISIS heeft boeven en opportunisten te over die alles doen om aan geld te komen, zonder enig respect voor de rechten en de waardigheid van een ander.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
@Adam-Mirani

Judit Neurink

Judit Neurink (1957) is al meer dan dertig jaar journalist. Ze schrijft onder andere voor Trouw, De Standaard en internationale media. …
Profielpagina