OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

“’De Pool’ is uitgegroeid tot een nieuwe schurkfiguur”, zegt Roland Gruszecki (36). “Vroeger had je De Marokkaan of De Turk. Nu zijn wij aan de beurt, als de laatste grote migrantengroep.”

Geamuseerd vertelt hij een anekdote over zijn werk als projectleider bij een bedrijf dat sloopwerkprojecten begeleidt. “De eigenaresse van een woning die ik op asbest kwam controleren vertrouwde me toe: ‘Je moet altijd goed oppassen wie je binnenlaat. Had ik hier een Pool over de vloer, dan zou ik hem overal volgen. Je weet maar nooit.’ Bij het afscheid moest ik het toch even zeggen: ‘Mevrouw, ik zou wel even checken of alles nog op zijn plaats ligt. Want ik ben ook een Pool.’ Die vrouw helemaal in de war.” Dan verdwijnt de lach van zijn gezicht. “Eigenlijk is het helemaal niet grappig.”

Ik probeer te verbergen dat ik uit Polen kom, door de slechte reputatie van Polen

Gruszecki en zijn verloofde Ania Orkowska (34) wonen zes jaar in Spijkenisse. Daarvoor hadden ze zeven jaar lang een lange afstandsrelatie. Ze schamen zich dood als ze Nederlanders over Polen horen klagen of een negatief nieuwsbericht horen of lezen. “In feite probeer ik te verbergen dat ik uit Polen kom, door de slechte reputatie van Polen.”

Waar komt die reputatie dan vandaan? Gruszecki: “Mijn Poolse neef, die een transportfirma heeft, lachte toen in 2007 de grenzen van de Europese Unie opengingen: ‘Goddank! Nu gaan alle dieven naar jullie toe.’” Orkowska, die in research & development voor oogchirurgie werkt, knikt bevestigend: “In het begin kwamen er vooral mensen zonder werk, zonder opleiding, soms met strafblad. Of om te ontsnappen aan de armoede. Die mensen hebben de beeldvorming voor een groot deel bepaald.”

DSC02151
Ania Orkowska

Seizoenarbeiders

Het vorig jaar verschenen rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) bevestigt dat: “Het beeld in de media wordt vooral bepaald door de jonge Poolse seizoenarbeiders die groepsgewijs op campings of in zogenoemde Polenhotels wonen en hard werken om geld te verdienen om mee naar huis te nemen. De grootste groep Poolse migranten woont echter langduriger in Nederland (…) en heeft een langer verblijf voor ogen. Deze migranten werken, wonen steeds vaker in ‘gewone’ huizen.”

Polen zijn de snelst groeiende bevolkingsgroep in Nederland. Tussen 2007 (toen Nederland de arbeidsmarkt openstelde voor Polen) en 2017 verdrievoudigde het aantal Polen tot 160.000 personen. Daarnaast werken er in Nederland naar schatting van het SCP nog eens 90.000 Polen die niet ingeschreven staan in het bevolkingsregister—voornamelijk seizoenarbeiders.

Niemand heeft het over het misbruik van het sociale stelsel door Nederlanders

Vorig jaar deed Nieuwsuur een onderzoek naar Polen die een werkloosheidsuitkering in Nederland innen terwijl ze in Polen verbleven. In principe moet men in het land wonen waar de uitkering wordt uitbetaald, maar de Europese regelgeving kent een uitzondering waarbij een werknemer zijn uitkering voor drie maanden, en met een verlenging tot maximaal zes maanden, naar een ander land mag meenemen. Wel onder de voorwaarde dat men er werk zoekt.

Recenter heeft Nieuwsuur ook bericht over Polen die frauderen met hun werkloosheidsuitkering. Wat vindt Gruszecki hiervan? “Je hebt uiteraard mensen die uitzoeken hoe ze met zo min mogelijk inspanning aan een leuk bedrag kunnen komen. Die halen de krantenkoppen en worden als criminelen neergezet. Niemand heeft het over het misbruik van het sociale stelsel door Nederlanders. Dat gebeurt ook. Als een Pool iets verkeerd doet dan lees je in de krant dat een Pool dit en dat heeft gedaan. Dat is generaliserend. Maar als een Nederlander zijn vrouw neersteekt, dan staat er alleen ‘Jan P.’ ofzo.”

Aan de kant

“Zodra iemand hoort dat ik uit Polen kom, dan voel ik me verplicht om te bewijzen dat ik niet onder het stereotiepe beeld van de Pool val”, geeft Orkowska toe. “Nederlanders laten het niet merken, maar ik heb het gevoel dat er van mij wordt verwacht te laten zien dat ik ‘normaal’ ben. We hebben niet zo veel Nederlandse vrienden. De meeste mensen trekken op met vrienden die ze al lang kennen, met mensen die uit dezelfde omgeving komen.”

Polen staan doorgaans dichter bij Nederlanders dan Turkse of Marokkaanse Nederlanders, bleek uit het rapport van het SCP. In het onderzoek werd de mate van sociale afstand gemeten, door aan de migranten te vragen hoe vervelend ze het zouden vinden als hun kinderen bevriend zouden zijn met veel Nederlandse kinderen, of als hun kinderen een Nederlandse partner zouden hebben.

Het rapport stelt: “Gemengde huwelijken roepen doorgaans meer weerstand op dan interetnische vriendschappen, maar bij Polen is dit opvallend genoeg niet het geval: slechts 1 procent vindt het vervelend als de eigen kinderen vriendschappen aangaan met Nederlanders of trouwen met een Nederlander.’ Die sociale afstand is trouwens door de jaren heen aanzienlijk afgenomen: in 2009/2010 had nog ruim een op de twintig Polen bezwaar tegen gemengde vriendschappen of huwelijken.

Sebastian_Sadowski
Sebastian Sadowski

Na de aankomst in Nederland ontdekken vele Polen dat Nederlanders toch niet zo open zijn als gedacht. “Zeker niet in het verre noorden”, geeft Sebastian Sadowski (33) toe. Hij voelde zich buitengesloten tijdens zijn PhD in marketing aan de Rijksuniversiteit Groningen. “Tijdens de lunch spraken mijn collega’s altijd Nederlands hoewel ik en een Italiaanse collega dat niet konden volgen. Ik heb in Polen Nederlands gestudeerd en ben op uitwisseling naar Antwerpen gegaan dus ik verstond wel wat. Maar mijn Italiaanse collega begreep geen woord. We zaten daar voor spek en bonen.”

De Nederlandse tolerantie die in Polen zo geprezen wordt, is eigenlijk geen tolerantie, maar een grens die wordt getrokken, vindt Sadowski. “Tot hier accepteer ik jou, doe wat je wil, maar meng je niet in mijn leven. Het gaat om tolerantie in de oorspronkelijke zin van het woord.”

Atypische Pool?

“Poolse migranten zijn in vergelijking met andere migrantengroepen ondervertegenwoordigd aan de bovenkant van de arbeidsmarkt en oververtegenwoordigd aan de onderkant”, stelt het onderzoek van SCP. Daarom wordt er snel gedacht aan bouwvakkers, fruitplukkers en aspergestekers als het over Polen gaat. Politici en media versterken dat beeld, zoals Rob Jetten (D66), die onlangs verkondigde dat ‘we onze mede-Europeanen de komende jaren hard nodig hebben. Ze bouwen huizen, plukken paprika’s en zoveel meer’.

Adam Chruściński (43) woont inmiddels zestien jaar in Nederland. “Hoe langer je hier bent en inspanningen doet om de taal te leren en je bij te scholen, hoe groter de kans dat je de carrièreladder opklimt. Ik begon als paprikaplukker in Zaltbommel, Gelderland. Toen waren er zo’n vijftig Polen in de hele provincie. We moesten aan sommige Nederlanders uitleggen waar Polen lag — ze moesten het op de kaart opzoeken. Er was een duidelijke nieuwsgierigheid naar de Poolse cultuur, het had iets exotisch. Polen, een land aan de andere kant van het IJzeren Gordijn — dat toen trouwens al niet meer bestond.”

Toen ik Nederlands leerde, was ik niet meer ‘de Pool’, maar een van hen

Chruściński sprak aanvankelijk alleen Duits, maar besefte dat hij Nederlands moest leren en een technische opleiding moest afronden om een betere baan te vinden. Veel Nederlanders keken anders aan toen hij Nederlands begon te leren: “Ik was niet meer ‘de Pool’, maar werd een van hen.” Nu woont hij in Ammerzoden en werkt als procesoperator A1.

Zal het stereotiepe beeld van de bezopen Pool die ‘overlast veroorzaakt’, ‘uitkeringen misbruikt’, ‘steelt’ en ‘voor oneerlijke concurrentie zorgt’ ooit verdwijnen? En van ‘de Pool’ als paprikaplukker en bouwvakker? Chruściński vreest dat de Polen moeilijk van dat etiket zullen afkomen. “Misschien zal de tweede of derde generatie er minder last van hebben. Ik ben onlangs gepromoveerd tot assistent productiechef. Sommige Nederlandse collega’s waren nog verbaasd toen ze dat hoorden: ‘Die Pool? Waarom?’ De CEO van het bedrijf kwam toen uitleggen hoe het zat: ‘Hij heeft de nodige ervaring. Hij is stressbestendig en in staat om de hele productie te overzien.’ En toen knikten ze begrijpend.”

shutterstock_1077087317-1

Landjepik in Polen

Poolse boeren verliezen landbouwgrond door de hebzucht van buitenlandse investeerders.

mitch-lensink-220106-unsplash1

Met deze migratietaal stoppen we

Illegale vluchtelingen bestaan niet. Verhalen over migratie staan vol foutieve termen.

  1. Als procesoperator A bedien je apparatuur, en als er iets misgaat is het aan jou om het productieproces bij te sturen en storingen te verhelpen. Bron] ↩︎

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ula Idzikowska

Ula is journalist en storyteller. Ze studeerde literatuur en onderzoeksjournalistiek en schrijft graag over migratie en duurzaamheid.
Profielpagina