OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Kelly Hernández (24) had aanvankelijk geen plannen om naar Amerika te emigreren. Maar in haar thuisstad in het Midden-Amerikaanse Honduras was de verkoopster van schoonheidsproducten het doelwit geworden van jonge bendeleden die haar afpersten – een praktijk die ook in buurlanden Guatemala en El Salvador wijdverspreid is. Eén keer braken ze bij haar in. Mettertijd moest ze zelfs busgeld aan vrienden vragen omdat ze geen cent meer had.

“En toen deed zich een kans voor”, zegt ze. Midden oktober verzamelden zo’n 5.000 mannen, vrouwen en kinderen zich in de Hondurese hoofdstad Tegucigalpa om samen richting el norte te vertrekken. Het begon Kelly te dagen: “Ik wil een betere toekomst voor mijn vijfjarige dochtertje, en haar de kansen geven die mijn ouders mij niet konden geven.” De grootte en zichtbaarheid van de groep migranten bood bescherming tegen de gevaren onderweg in Mexico, waaronder ontvoering door criminele bendes of erger. Heel wat Mexicaanse gemeenschappen hielpen de migranten. Ze haalden de krantenkoppen.

Toen kort nadien een tweede groep uit Honduras vertrok besliste Kelly: vamos. Haar dochter bleef achter bij Kelly’s ouders. Nadien vertrok nog een derde groep, dit keer voornamelijk uit El Salvador. Al met al lieten zo’n 8.000 mensen al hun bezittingen achter. Kelly reisde meer dan 5.000 kilometer: te voet, liftend en met de bus. Nu huist ze tijdelijk in een tentje onder de blote hemel in een opvangkamp voor migranten in de Noord-Mexicaanse grensstad Tijuana, samen met vele honderden anderen.

De migranten die aankwamen in Noord-Mexico staan voor een keuze: zich door de gaatjes van het Amerikaanse grenshek wurmen, asiel aanvragen en na een lange procedure alsnog uitgewezen worden of (tijdelijk) genoegen nemen met een leven in Mexico? Steeds vaker kiezen Midden-Amerikaanse migranten voor de tweede optie: Mexico verandert van een transitland in een eindbestemming.

In het opvangkamp in Tijuana raakte Kelly Hernandez bevriend met Fernando Gómez (16), die in de volgende tent huist. Fernando kreeg uitzonderlijk genoeg niet te maken met het hardnekkige geweld waar zoveel migranten uit Guatemala, Honduras en El Salvador voor vluchten. “Ik wil geld verdienen in Amerika, zodat de hele familie, en vooral mijn mama, een beter leven kan leiden”, zegt hij. Fernando is alleen nadat zijn broer door de Mexicaanse immigratieautoriteiten naar Honduras is teruggestuurd ‘omdat hij zich inliet met drugs’.

De hoopvolle migranten ondergingen al snel een koude douche. Een groep die in Tijuana tijdens een betoging het grenshek bestormde werd door Amerikaanse grenswachters en soldaten onthaald met traangas en rubberen kogels. Het besef drong door: misschien zou president Donald Trump, die de migranten voor de tussentijdse Congresverkiezingen afschilderde als een groot gevaar, de deuren dan toch niet opengooien, in een gebaar van barmhartigheid? “Mijn visie is nog altijd een leven in Amerika”, zegt Kelly. “Maar we moeten realistisch zijn: oversteken is momenteel onhaalbaar. Misschien moeten we genoegen nemen met wat Mexico te bieden heeft?”

6C2A9353
Kelly en Fernando. Beeld door: Heriberto Paredes

Een groep die tijdens een betoging het grenshek bestormde werd door Amerikaanse grenswachters en soldaten onthaald met traangas en rubberen kogels

6C2A9183
Hondurese migranten arriveren in Tijuana. Beeld door: Heriberto Paredes

Wachten in Mexico

Jaarlijks reizen gemiddeld 200.000 migranten door Mexico. Maar de internationale zichtbaarheid van de georganiseerde groepen dit jaar – afgelopen mei haalde de eerste groep de krantenkoppen – creëerde voor Mexico wrijving met Midden-Amerikaanse landen en de Verenigde Staten. Daarom werken de regionale regeringen nu samen aan een aantal plannen om migratie in te perken. Eén constante daarbij is dat Mexico tegen wil en dank steeds meer een eindbestemming moet worden.

“Deze grote groepen migranten, die zich organiseren en hun stem laten horen, zijn nieuw”, zegt Victor Espinoza, professor Publiek Beleid bij het Colegio de la Frontera Norte (Colef) in Tijuana, een migratieautoriteit. “Mexico beschouwde migratie altijd als een Amerikaans probleem en deed niet veel meer dan migranten terugsturen naar hun thuisland, op aandringen van de Amerikanen. Maar de georganiseerde groepen migranten hebben in korte tijd de zaken zo doen keren dat de Mexicaanse regering nu opeens zelf tal van migranten en vluchtelingen zal moeten opvangen. En tot dusver speelt de regering paniekvoetbal, er is allesbehalve een langetermijnvisie.”

Mexico zag migratie altijd als een Amerikaans probleem en stuurde migranten terug naar hun thuisland. Nu moet het land migranten opvangen

6C2A9224
Opvangkamp voor migranten in Tijuana. Beeld door: Heriberto Paredes

Hoewel ze er nog niet over hebben gecommuniceerd, zouden Mexico en de VS volgens media aan een deal werken waarbij Midden-Amerikaanse asielzoekers in Mexico moeten gaan wachten tot Amerikaanse rechtbanken hun aanvraag verwerken. Niet zo heel anders dan de hotspots aan de buitengrenzen van Europa. Nu mogen asielzoekers die een eerste screening met Amerikaanse beambten doorkomen het land in. Maar de Amerikaanse president vindt dat asielzoekers de regels misbruiken en zonder papieren in Amerika onderduiken. De Amerikaanse asielprocedure kan echter jaren duren. Om verdere chaos te vermijden aan de grenspost van Tijuana, zowat de drukste ter wereld, en conflict met de Amerikaanse regering te voorkomen, probeert Mexico de migranten ondertussen toekomstperspectief te bieden.

6C2A9302
Opvangkamp voor migranten in Tijuana. Beeld door: Heriberto Paredes

De Mexicaanse immigratiedienst schakelt naar een hogere versnelling om alle migranten een humanitaire verblijfsvergunning te geven waarmee ze mogen werken. Dat treft: in Tijuana heerst een nijpend tekort aan arbeidskrachten. De overheid organiseert arbeidsbeurzen waar de migranten werkgevers ontmoeten: al meer dan 3.000 vonden er werk, berichtten lokale media. Een bottelarij van drankenproducent Coca-Cola is een grote werkgever. Het is echter twijfelachtig of die oplossing echt duurzaam is: het betreft vaak karig betaalde banen in fabrieken waar arbeiders het doorgaans niet lang uitzingen.

Maar de pragmatische aanpak lijkt te werken tot dusver, althans voor sommigen. “De grens is momenteel onbegaanbaar”, zegt Elvin Ruiz (31) uit de Hondurese stad San Pedro Sula, dat een torenhoog moordcijfer torst. “De Amerikanen zijn alert, en staan overal op de uitkijk.” Ruiz vond een baantje als afwasser in een restaurant, dat 200 peso’s (8,64 euro) per dag betaalt. Weinig, maar net genoeg om te overleven. “Het leven is hier sowieso al beter en veiliger dan in Honduras, daar twijfel ik niet aan”, verzekert hij. “En het is ook makkelijker om mijn vrouw en drie kinderen naar Mexico over te brengen. In Amerika ligt dat anders. En als het hier uiteindelijk toch niet lukt, dan trek ik naar de overkant.”

6C2A9305
Opvangkamp voor migranten in Tijuana. Beeld door: Heriberto Paredes

Vroeger waren de migranten die de zuidelijke grens van de VS overstaken Mexicanen die wilden gaan werken in Amerika, en daarom de Amerikaanse grenswacht probeerden te ontlopen. Sinds een paar jaar zijn Midden-Amerikanen veel talrijker. Zij willen vaak asiel aanvragen, en geven zich over. De asielzoekers worden steeds talrijker, ook al omdat ze bewust worden van hun rechten. Dat geldt ook in Mexico: vorig jaar vroegen 14.600 mensen asiel aan in het land, elf keer meer dan in 2013. De Verenigde Naties schat dat in 2019 47.000 mensen asiel zullen aanvragen in Mexico. Maar ook voor arbeidsmigranten gaat het land plaatsmaken, klinkt het.

Marshall Plan

Op 1 december legde de nieuwe president van Mexico, de linkse hervormer Andrés Manuel López Obrador, de eed af. Diezelfde dag ondertekende AMLO, zoals hij bekendstaat, samen met de staatshoofden van Honduras, El Salvador en Guatemala een ontwikkelingsplan voor de regio dat de oorzaken van migratie moet aanpakken. Het eerste multilaterale akkoord van de president. Feitelijk betreft het een intentieverklaring, de details worden begin volgend jaar ingevuld en zouden in mei duidelijk moeten zijn. De regering van Mexico vergelijkt het initiatief met het Marshall Plan, waarmee onder andere Amerika Europa na de Tweede Wereldoorlog uit de brand hielp.

Wat houdt het ambitieuze ontwikkelingsplan in? De precieze details zouden bekendgemaakt worden tijdens de VN-conferentie in Marokko deze week. De Spaanse krant El País hoorde van Mexicaanse regeringsbronnen dat in zes jaar tot 20 miljard dollar geïnvesteerd zou moeten worden in Midden-Amerika, voornamelijk uit privé-investering, met het oog op de creatie van banen. Ook het zuiden van Mexico, de armste streek van het land, valt onder het plan.

López Obrador verzekert dat hij de 200.000 Midden-Amerikaanse migranten die jaarlijks door het land trekken kan ontvangen en een toekomst kan geven

6C2A9319
Opvangkamp voor migranten in Tijuana. Beeld door: Heriberto Paredes

López Obrador verzekert dat hij de 200.000 Midden-Amerikaanse migranten die jaarlijks door het land trekken kan ontvangen en een toekomst kan geven. De president heeft namelijk plannen voor grote infrastructuurwerken, waaronder een 1.500 kilometer lange toeristische trein op het schiereiland van Yucatan die economische groei en werkgelegenheid moet brengen. In de zuidelijke staat Chiapas zou een groot herbebossingsinitiatief 400.000 banen moeten creëren.

Professor Victor Espinoza, wiens onderzoeksinstelling Colef in Tijuana de laatste georganiseerde groepen migranten onderzocht, is sceptisch: “Ik heb er mijn twijfels bij omdat het tot dusver louter mooie woorden en goede intenties zijn. De VS hebben de intentieverklaring niet mee-ondertekend. En bovendien: de migranten vluchten vaak voor geweld en politieke instabiliteit en repressie, en niet uitsluitend om economische redenen. Gaan investeringen dat oplossen? En zelfs als het ervan komt, zijn de resultaten voor de middellange tot lange termijn. Ondertussen blijven ze komen.”

Spanningen

Een goede twee jaar geleden kwamen er in korte tijd duizenden Haïtiaanse migranten aan in Tijuana. De meesten hadden in Brazilië gewerkt in de aanloop naar en tijdens de Olympische Spelen en het WK voetbal. Toen het werk daar opdroogde, wilden de Haïtianen naar Amerika, maar ook zij liepen tegen een muur aan.

Pastoor Gustavo Banda ving er meer dan duizend op in een klein kerkje in een buitenwijk van Tijuana. Vandaag de dag huisvest hij 120 Hondurezen. Drie keer per dag kregen ze eten. Banda’s echtgenote helpt ze met hun aanvragen voor verblijfsvergunningen.

“Over de Haïtianen werd toen gezegd dat ze lui waren en de banen van Mexicanen kwamen inpikken”, herinnert Banda zich. “Dat herhaalt zich nu letterlijk.” Hij wijst erop dat kleine groepen recentelijk tegen de komst van de Hondurezen betoogden. Daarbij braken soms vechtpartijen uit. Er is frustratie onder de bewoners van Tijuana, die dagelijks naar de VS pendelen en in de file staan door de chaos aan de grens. Er is ook de vrees dat de migranten beperkte publieke middelen naar zich toezuigen. “Kijk, de migranten gaan gewoon netjes integreren, zoals de Haïtianen dat deden”, zegt Banda. “De enige die wint in deze hele heisa is Trump.”

6C2A9106
De eindbestemming van de meeste Midden-Amerikaanse migranten blijft Amerika, maar in afwachting overwegen ze een leven in Mexico. Beeld door: Heriberto Paredes
DSCF6976

In een hoek gedreven: vergeten migranten in Tijuana

Mexico geeft niet veel om eigen burgers die gedeporteerd werden uit de VS.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
fvbl90Xt_400x400

Arthur Debruyne

Arthur Debruyne (1986) schrijft voornamelijk over mensenrechten en migratie. De afgelopen tijd heeft hij hierover bericht vanuit de VS, …
Profielpagina

Advertentie

NRC Live – Banner Mobiliteit – OneWorld – 600×500 (002) 6 nov