OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Ibba ‘Tomba Tomba’* (33), zanger en kunstenaar uit Senegal, is op weg naar zijn vaste koffiezaak in Barcelona. Onderweg maakt hij hier en daar een praatje met vrienden en kennissen. Het is ‘zijn’ buurtje. “Afrikaanse mensen zijn niet belangrijk”, zegt hij. Hij lacht erbij als hij vertelt dat de wereldpolitiek nu eenmaal zo werkt: “De Europeanen hebben het geld en de juiste reisdocumenten waarmee ze de wereld over kunnen, en Afrikanen niet. Als je geen geld hebt, doe je er niet toe, zo is het in Babylon. Maar Europese landen hebben ook Afrikanen nodig, zonder hen kan Babylon nu eenmaal niet bestaan.”

Net als vele anderen is ook Ibba vertrokken omdat hij in Senegal geen toekomst voor zichzelf zag. Er is weinig werk, de lonen zijn er laag en de werkeloosheid is hoog. Het idee om te vertrekken naar een ander land, waar wél werk is, is dan een logische gedachte. Niet dat mensen per se weg willen, maar de migranten zien vaak geen andere mogelijkheid; de kans op een beter leven en de nood om hun familie te kunnen onderhouden, trekt hen naar Europa. In het geval van Ibba kwam er ook nog de kans om beroemd te worden bij.

De Amerikaanse denktank PEW Research Center wijdt de aantrekkingskracht van Europa en de VS onder migranten uit sommige landen in Sub-Sahara onder meer aan de hoge werkloosheidscijfers en relatief lage lonen in de thuislanden. De situatie op de arbeidsmarkt zal er niet snel veranderen: door een hoog geboortecijfer zal de strijd om banen alleen maar toenemen, voorspelt de denktank. ‘Tegen deze achtergrond is migratie naar een land met meer – en beter betaalde – banen een middel om persoonlijke economische vooruitzichten te verbeteren.’

11-migratie-motives-Ula-2

Het ‘moderne Babylon’ staat net als de Bijbelse voorganger symbool voor een maatschappij die sterk en vermogend is, maar ook corrupt en onrechtvaardig

Om nog een mythe rond migratie vanuit Afrika te ontkrachten: het percentage Afrikanen dat in het buitenland woont ligt momenteel onder het wereldgemiddelde. Het aandeel Afrikanen in het buitenland is vrijwel constant in lijn met de wereldtrends. Tegenwoordig bevindt het aandeel zich onder het globale niveau, op 3,1 procent van de bevolking van het continent. Dit daagt populaire veronderstellingen uit over een ‘Afrikaanse exodus’. Het percentage Noord-Amerikanen en Aziaten dat in het buitenland verbleef, bleef gedurende de hele periode van belangstelling onder het wereldgemiddelde en vormt momenteel respectievelijk 1,2 en 2,3 procent van hun totale bevolking, zo blijkt uit het rapport International Migration Drivers van het kenniscentrum van de Europese Commissie.

Babylon: machtig maar corrupt

Lamba (38), ook uit Senegal, zucht. Hij klinkt een beetje triest. “Iedereen weet dat je geld hebt, als je in Europa bent.” Zijn vrienden en familie weten dat hij in Barcelona woont en ‘dus geld heeft’, geld dat hij met hen moet delen, zo zit het in elkaar. Zou hij ze misschien de waarheid moeten vertellen? Hun idee van Europa is immers heel anders dan de werkelijkheid. “Dan denken ze dat ik lieg en alles voor mezelf wil houden”, legt Lamba uit. De achterblijvers hebben een bepaald beeld van zijn leven en verwachten dat Lamba geld naar ze opstuurt. Dat doet hij ook, maar veel kan hij niet sturen, anders blijft er niets voor hemzelf over.

Dr__Keith_Nurse1

Het terugkeergeld van migratie

Zien Europese overheden onterecht over het hoofd, vindt econoom Keith Nurse.

Het Europese paradijs bestaat niet. Daarom hebben West-Afrikaanse migranten het dikwijls over het ‘moderne Babylon’ dat, net als zijn Bijbelse voorganger, symbool staat voor een maatschappij die sterk en vermogend is, maar ook corrupt, onrechtvaardig en onderdrukkend. Een westerse ‘witte’ samenleving, die geassocieerd wordt met de kolonisatie en uitbuiting van Afrikanen en hun nakomelingen. Met name binnen het Rastafarigeloof en bijbehorende cultuur, waar menig West-Afrikaanse migrant (vooral uit Senegal, Gambia, en Ghana) zich verbonden mee voelt, heeft Babylon een zeer negatieve connotatie. Afrika is als ‘Zion’ haar positieve tegenhanger.

Babylon, of Babel, heeft niet alleen betrekking op het Europese grondgebied zelf, maar staat ook voor een uitdijend imperialistisch systeem van Europese overheersing, dat zich inmiddels ook over Afrika uitstrekt. Door de toenemende migratiedeals die met doorreislanden (zoals Mali en Niger) of landen van herkomst gesloten worden om de toestroom van migranten tegen te gaan, schuiven de Europese buitengrenzen steeds verder op. Inmiddels is het hele Middellandse zeegebied een Europese ‘bufferzone’ geworden, stelt hoogleraar politieke en sociale wetenschap Ricard Zapata-Barrero in een artikel in het wetenschappelijke tijdschrift Refugee Survey Quarterly.

 

border

Dodelijke grenzen

Het grensbeleid van de EU zorgt ervoor dat in snelgroeiende aantallen mensen sterven.

UNHCR stelt een daling vast van het aantal migranten dat vanuit Afrika en het Midden-Oosten in Europa over zee aankomt. In 2015 betrof dit nog meer dan een miljoen mensen, terwijl het in 2016 over 362.753 mensen, en in het afgelopen jaar nog maar over 172.301 mensen gaat. In het geval van Spanje is de aankomst van vooral Afrikaanse migranten over zee flink dit jaar toegenomen,  met maar liefs 200 procent vergeleken met oktober vorig jaar (47.431 mensen). Dit kan komen door de zeer sterke daling van migratie naar Italië in verband met het beleid van de nieuwe populistische regering aldaar.

Ik heb geen macht, het systeem is tegen mij”, zegt Senegalese Yegge (32) kwaad. Normaal gesproken is hij vrolijk en positief, maar de constante problemen die zijn verblijf in Europa veroorzaken, breken hem beetje bij beetje op.

Yegge vertrok tien jaar geleden met de boot vanuit St. Louis, Senegal, naar de Canarische eilanden. Deze route was toentertijd populair door de toegenomen beveiliging en hekken in Noord-Marokko, bij de Spaanse enclaves Ceuta en Melilla in 2005. In 2006 steeg het aantal migranten dat Europa via de Canarische eilanden bereikte met 600 procent in vergelijking met het jaar ervoor, stellen de auteurs van het boek The Age of Migration. De Internationale Organisatie voor Migratie schat in haar rapport dat tussen 2006 en 2008 meer dan 50.000 migranten deze route namen. Daarna werden ook daar de bewaking, grenscontroles en beleidsmaatregelen strenger.

Eenmaal aangekomen op Las Palmas werd Yegge aangehouden omdat hij het land op een niet-gereguleerde manier was binnengekomen. Hij startte een asielprocedure op, net als vele andere migranten die via via gehoord hadden dat migranten in het kader van die procedure naar het Spaanse vasteland worden gebracht. Omdat hij vooral om economische redenen naar Spanje was getrokken, wist hij dat er een redelijke kans was bestond om teruggestuurd te worden. Op asiel had hij namelijk geen recht. Daarom stapte hij uit de asielprocedure en vertrok naar de Spaanse havenstad Tarragona, zonder verblijfsvergunning.

Om te overleven ging hij op zoek naar een baantje, en vond zwart werk in de haven. Hij repareerde visnetten en ander materiaal van de vissers. Hij had al de nodige ervaring omdat hij in Senegal als visser had gewerkt.

“Omdat ik geen papieren had, betaalde de baas me soms niet. Hij zei dat het een kans was om voor mijn documenten te werken. Hij maakte misbruik van mijn situatie”, vertelt Yegge.

Bijna vijf jaar werkte Yegge in de haven, simpelweg omdat er niets anders was. Onderbetaald, maar net genoeg om te overleven.

Omdat ik geen papieren had, betaalde de baas me soms niet. Hij zei dat het een kans was om voor mijn documenten te werken

jael

Uitbuiting van ongedocumenteerden

Ongedocumenteerden worden door hun kwetsbare positie uitgebuit op de arbeidsmarkt.

Mythes van terugkeerders

Afrikaanse migranten hebben een geïdealiseerd beeld van Europa, dat wordt versterkt door verhalen van eerder teruggekeerde migranten, die vrijwel nooit eerlijk vertellen over hun Europese ervaring. De migranten die in dit artikel aan het woord komen, hebben ook aan hun ideaalbeeld vastgehouden. Maar de realiteit die ze ervaren blijkt anders. In die realiteit lukt het meestal niet om een baan te vinden en een beter leven te creëren. En hoewel ze dat soms graag zouden willen, is terugkeren geen optie. De hele familie heeft geld in hun migratie geïnvesteerd, en de schaamte over het ‘falen’ is groot. Het beetje geld dat migranten met zwart werk verdienen en naar hun familie sturen is vaak net genoeg om de illusie van het Europese paradijs in leven te houden.

In het voorjaar van 2016 interviewde Sjors Joosten voor zijn afstudeerscriptie negentien West-Afrikaanse migranten over hun leefomstandigheden in Barcelona. Het merendeel van de geïnterviewde migranten kwam uit Senegal, Gambia en Nigeria.

*Alle namen in dit verhaal zijn wegens privacyredenen gefingeerd

GfB_Film_Still_02

De terugkeermigrant

De film Gifts from Babylon vertelt het menselijke verhaal van de migrant die terugkeert.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
sjors

Sjors Joosten

Sjors is afgestudeerd in MSc International Development Studies aan Wageningen Universiteit. Zijn persoonlijke en academische interesses …
Profielpagina