OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Al Janiah is een cultureel centrum, bar en restaurant dat in sneltreinvaart is uitgegroeid tot een van de smaakmakers van de Braziliaanse megastad. Het is vernoemd naar een dorpje van zo’n 1500 inwoners nabij Ramallah op de Westelijke Jordaanoever.

Al Janiah biedt goed Arabisch eten, maar ook een mix van kunst, cultuur en vertier. Zo zijn er vier dagen in de week live bands en poëzieavonden, en is er een goed gevulde bibliotheek, met vooral veel aandacht voor het Midden-Oosten. Vorig jaar is Al Janiah door de krant Folha de S.Paulo uitgeroepen tot beste culinaire nieuwkomer van de stad.

IMG_1535411012035

Een bourgondisch concept

Het is een initiatief van Hasan Zarif. Hij begon in 2016 met drie tafels en een koelkast op een kleine honderd vierkante meter. Inmiddels is de zaak vijf keer zo groot, met meer dan dertig mensen in vaste dienst. Op een topavond trekt Al Janiah wel achthonderd bezoekers.

“Ik ben vanaf mijn 15de politiek actief en was altijd al een Bourgondiër”, zegt de 44-jarige. “Ik hield van uitgaan, goed eten en brouwde een tijdlang mijn eigen bier. Het was altijd mijn droom om die aspecten te combineren tot een geheel.”

HASAN-2
Hasan Zarif, initiatiefnemer van Al Janiah

Het dorpje Al Janiah in Palestina was de woonplaats van zijn ouders, die na de Zesdaagse Oorlog in 1967 naar Brazilië vluchtten. Hasans oudere broer en zus werden nog op de Westelijke Jordaanoever geboren. Hijzelf in São Paulo.

“De gemiddelde Braziliaan weet weinig van het Israëlisch-Palestijns conflict en het wijdere Midden-Oosten”, zegt hij. “Wij hopen met behulp van films, lezingen en de bibliotheek het bewustzijn te verhogen.”

“Maar wij doen meer dan dat hoor”, voegt hij daar onmiddellijk aan toe. “Aanstaande zaterdag hebben we een feministische avond met een geheel vrouwelijke sambaband: samba das minas, das manas, e das monas. Wordt geweldig! Kom ook!”

Gezien Hasans familieverhaal is het niet zo verrassend dat bijna alle werknemers van Al Janiah vluchtelingen zijn. De meesten zijn Syriërs van Palestijnse komaf, onder wie de kok, die eerder een restaurant in Damascus had.

“Natuurlijk zijn wij Arabisch georiënteerd”, zegt Zarif. “Maar we hebben ook twee Cubanen, een Congolees en sinds kort een Venezolaan in dienst. Solidariteit is niet grensgebonden.

Hoe zit het met het Braziliaanse asielbeleid?

Anders dan in Nederland krijgt een asielzoeker in Brazilië een werkvergunning zodra hij of zij een asielaanvraag heeft ingediend. Ook heeft hij of zij vrije toegang tot de publieke gezondheidszorg. Daarmee is de rol van de staat zo’n beetje uitgespeeld.

“Daarna speelt het maatschappelijk middenveld een essentiële rol”, zegt Liliana Lyra, professor Rechtsgeleerdheid aan de Universiteit van Santos en een internationaal erkend expert op het gebied van vluchtelingenrecht. “Non-gouvernementele organisaties zoals de katholieke internationale hulporganisatie Caritas verlenen een reeks aanvullende diensten: van Portugese les tot psychische hulp.”

In april had Brazilië zo’n 10.000 officieel erkende vluchtelingen, waarvan 40 procent Syriërs. Dat is relatief weinig voor een land dat bijna zo groot is als China en 210 miljoen inwoners telt.

“Tot voor kort was Brazilië ver verwijderd van de voornaamste probleemgebieden in de wereld”, zegt Lyra. “Zo’n 85 procent van de vluchtelingen in de wereld bevindt zich in de buurlanden van een conflictgebied. Maar het aantal asielaanvragen in Brazilië is de laatste jaren fors gestegen, wat het systeem enorm onder druk heeft gezet.”

Het aantal asielaanvragen steeg van 10.300 in 2016 naar 33.800 vorig jaar. Inmiddels wachten zo’n 86.000 asielzoekers op een definitieve uitspraak. Van hen zijn bijna 10 procent Syriërs. Andere nationaliteiten zijn Irakezen, Haïtianen, Congolezen en sinds kort Venezolanen.

In het noorden van Brazilië bevinden zich momenteel tienduizenden vluchtelingen die de economische malaise in hun thuisland Venezuela zijn ontvlucht. De meesten van hen hebben (nog) geen asiel aangevraagd.

Opgeschort

AL-JANIAH-BAKLAVA2-
De Arabische zoetigheden van Salam Alsaied

Wat betreft Syrië: in 2013 maakte toenmalig president Dilma Rousseff bekend dat Brazilië, in samenwerking met de Europese Unie, bereid was 100.000 Syrische vluchtelingen op te nemen. In 2016 bracht een ‘legale staatsgreep’ echter een einde haar bewind. De huidige president, Michel Temer—zelf van Libanese komaf—heeft voorlopig alle plannen in die richting opgeschort.

De Syrische kunstenaar Salam Alsaied kwam twee jaar geleden naar Brazilië. In Syrië was hij een succesvol beeldhouwer. In São Paulo begon hij een bedrijfje in baklava en andere Arabische zoetigheid onder de naam Delocias do Salam. Een van zijn vaste klanten is Al Janiah.

Hij komt oorspronkelijk uit Yarmouk, het Palestijnse vluchtelingenkamp in Damascus, dat inmiddels grotendeels aan gort is geschoten. Na een tijdlang in Libanon te hebben doorgebracht, gaf de Braziliaanse ambassade in Beiroet hem een humanitair visum.

“Ik had ook naar Londen kunnen gaan”, zegt Alsaied. “Drie van mijn broers wonen daar al jaren. Maar ik dacht dat ik in Brazilië meer kans had iets op te bouwen. En mede dankzij Al Janiah is me dat tot nu toe gelukt.”

Zo biedt Al Janiah niet alleen een podium aan muzikanten en activisten, maar ook aan allerlei nieuwkomers in São Paulo. Mede dankzij hen is het cultureel centrum inmiddels een naam van formaat in het progressieve circuit. En al geef je niets om muziek, dan kun je er altijd nog gewoon een heerlijk hapje Arabisch eten.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
peter

Peter Speetjens

Na twintig jaar India en het Midden-Oosten woont en werkt journalist Peter Speetjens sinds 2016 in São Paulo.
Profielpagina