OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Vanochtend heeft Francisco ‘Panchito’ Olachea Martín nog een noodrit gemaakt. Een vrouw was hoogzwanger van de bus gestapt, na weken reizen vanuit het zuiden van Mexico, en direct naar de rij voor de grenspoort gegaan om asiel aan te vragen voor de VS. Ze was te laat; de weeën begonnen.

Om te voorkomen dat ze daar ter plekke zou bevallen, reed de 57-jarige verpleger Panchito haar door de chaotische straten van de grensstad Nogales. Een kwartier nadat hij haar bij het ziekenhuis had afgezet werd hij al gebeld: de bevalling was begonnen. “Net op tijd”, zegt Panchito. “Anders had ik haar met een oude handdoek en T-shirts moeten helpen. Dat was niet hygiënisch geweest.”

Migranten worden in deze ruige, chaotische stad geregeld beroofd door gangs.

De vrouw is niet de enige asielzoeker die hulp nodig heeft. In Nogales, één van de toegangspoorten tot de VS, strandden veel migranten die op de vlucht zijn voor het bendegeweld in Midden-Amerika. Sinds Trump wordt de asielaanvraag aanzienlijk vertraagd, waardoor de asielzoekers lange tijd rondom de grenspoort moeten rondhangen en wachten. Migranten worden in deze ruige, chaotische stad geregeld beroofd door gangs.

Het vagevuur

Nu, twee uur later, helpt Panchito vier andere asielzoekers zijn auto in, die hun bezittingen in een paar weekendtassen met zich meedragen. Met zijn telefoon in zijn hand om hun namen op te schrijven, vraagt hij wie ze zijn en waar ze vandaan komen. Moeder Iraida (37) en haar twee dochters ontvluchtten de gewelddadige provincie Guerrero in het zuidwesten van Mexico. Onbekende mannen bedreigden het kleine restaurant dat ze uitbaatte, en zeiden dat ze beter kon sluiten. De 24-jarige Hasael is vanuit Tijuana gekomen omdat hij “daar niet langer veilig was”.

Na dertig jaar in de Verenigde Staten te hebben gewoond, waar hij op vijftienjarige leeftijd naartoe ging en werkte als lasser en bejaardenverzorger, werd Panchito tien jaar geleden gedeporteerd. Hij werd namelijk aangehouden voor rijden onder invloed. Om toch in de buurt van zijn drie dochters te zijn, besloot hij in grensplaats Nogales te blijven.

Al gauw zag hij dat Nogales een verzamelplaats is van ontheemden: zowel recent aangekomen asielzoekers als gedeporteerden zoals hij zitten er vast, waardoor de plek door sommigen het vagevuur wordt genoemd. Vanaf hier kan de weg naar het paradijs van het veilige Amerika leiden, of terug naar de hel van bendegeweld en afpersing die de asielzoekers zijn ontvlucht.

DSCF0447
Panchito rijdt vier nieuw aangekomen asielzoekers naar de opvang, op de achtergrond het grenshek. Beeld door: Eline van Nes

Panchito besloot zijn diploma als verpleger te behalen in Nogales, en zich in te zetten voor deze mensen door medische zorg te bieden. Een dienst waar de stad zelf te weinig geld voor heeft. Naast zijn vaste werk als lokale politieagent, dat hij twee dagen in de week doet, wijdt hij zijn leven verder aan asielzoekers en migranten, in de rol van vrijwillige verpleger.

Overvol

Panchito draagt een lichtblauw verplegersuniform en heeft een stethoscoop om zijn nek. Hij legt de vier asielzoekers uit dat hij hen naar een opvang zal brengen, waar ze hun beurt kunnen afwachten. Er zijn al meer dan honderd wachtende asielzoekers. Sinds de regering van Trump in mei is begonnen met actief asielzoekers ontmoedigen door het proces op ieder punt te vertragen, blijft de rij langer worden. Tot die tijd werd iedere asielaanvraag hier aan de poort in Nogales direct in behandeling genomen, ook al werd een groot deel van hen uiteindelijk alsnog teruggestuurd ondanks het geweld waarvoor zij vluchten. Nu laten de grenswachten hen tot twee weken wachten voordat ze überhaupt binnen mogen om hun aanvraag in te dienen.

Vertraging asiel
Volgens plaatselijke hulporganisaties wachten momenteel tussen de honderd en honderdvijftig asielzoekers in Nogales. Volgens de Trump-regering komt dit door een verhoogde instroom: De directeur van de Immigratiedienst van de VS, zei in mei dat het aantal asielaanvragen tussen 2014 en 2017 is verdriedubbeld. In 2017 waren er 142.000 aanvragen. De vertraging speelt echter pas veel korter.

Het aantal gehonoreerde asielaanvragen is sterk afhankelijk van de rechter; de ene rechter keurt slechts 10 procent van de gevallen goed, de ander ruim de helft. Sinds het zerotolerancebeleid is ingevoerd door minister van Justitie Jeff Sessions, zijn bendegeweld en huiselijk geweld niet langer een geldige grond voor asiel.

Omdat de grenspoort vol begon te raken met asielzoekers die op doeken op de grond sliepen, heeft de Mexicaanse douane aan plaatselijke hulporganisaties gevraagd migranten op te vangen.

“Jullie krijgen een nummer”, zegt Panchito. “Wanneer jullie aan de beurt zijn, brengen we jullie terug naar de grenspoort, oké?”. Hij start zijn auto, hangt zijn stethoscoop om de achteruitkijkspiegel en begint te rijden. In de voorruit zit een barst en onder het dashboard hangt losse bedrading.

DSCF0600
Cristina, de ambulance van Panchito. Beeld door: Eline van Nes

Beperkte middelen

“Dit is Cristina”, zegt Panchito terwijl hij zijn ambulance laat zien. Hij vernoemde de ambulance naar één van zijn dochters, die er het meest moeite mee had dat hij niet meer naar Phoenix kon komen en zijn oude dag aan de andere kant van de grens slijt. “Op deze manier is ze alsnog altijd bij me.”

Het roestige busje kocht hij vijf jaar geleden met geld van een Amerikaanse hulporganisatie. Panchito legt uit dat er nog heel wat aan moet gebeuren, dat hij stap voor stap probeert te laten doen. Lachend vertelt hij: “Als een passagier airconditioning wil, dan wijs ik naar het raam en zeg ik: ‘Daar, dat is je airco.’”

In de hitte van de Mexicaanse staat Sonora, waar het kwik maandenlang boven de 40 graden uitkomt, is een functionerende airconditioning echter geen overdreven luxe. Het is typerend voor de minimale middelen waarmee Panchito zijn werk moet uitvoeren. Medicijnen zijn niet altijd voor handen, benzine voor de ambulance betaalt hij uit eigen zak.

Schietpartijen vlak voor de school

Migranten die in Nogales binnenkomen hebben meestal een lange reis achter de rug, waarvan sommige delen gevaarlijk zijn en door gebieden leiden die door bendes worden beheerst. Ook in Nogales zijn zij nog niet veilig: in de stad zijn verschillende gewelddadige groepen actief, voor wie de constante stroom van migranten richting de VS en gedeporteerden vanuit de VS een inkomstenbron zijn.

“Migranten worden hier constant overvallen”, vertelt Panchito. “Daarom is het belangrijk dat ze in een opvang verblijven. Zo kunnen de jonge migranten ook weggehouden worden van de bendes, die hen agressief proberen te rekruteren.”

Samen met organisaties als het Kino Border Initiative probeert Panchito ervoor te zorgen dat de mensen die in Nogales aankomen niet worden verleid om toch een illegale overtocht te maken door de woestijn. Daar betalen ze dan voor door zakken drugs mee te nemen. Hun uitgedroogde en door beesten aangevreten lichamen worden geregeld weken later gevonden door wandelaars of plaatselijke boeren – in 2017 kwamen minstens 412 mensen om op de grens van Mexico en de VS.

DSCF0565
Panchito haalt een nieuwe (tweedehands uit de VS) versnellingsbak op voor zijn ambulance. Beeld door: Eline van Nes

Bij de grenspost wordt duidelijk waarom mensen desondanks dergelijke risico’s nemen. Terwijl Panchito de in het afgelopen uur gearriveerde Lourdes Gonzales en haar twee kinderen onderzoekt, vertelt deze 28-jarige alleenstaande moeder uit Guerrero hoe ze op een dag een briefje kreeg dat ze voortaan beschermingsgeld moest betalen aan plaatselijke criminelen.

Ze heeft een kopie van het briefje in haar map met documenten; het is een handgeschreven bericht vol scheldwoorden, waarin staat dat ze binnenkort thuis bezocht zal worden, “nu je eindelijk alleen bent”. Daarnaast heeft ze een kopie van haar officiële aangifte, waarop nooit actie werd ondernomen. Volgens Gonzales omdat politie en bendes met elkaar verstrengeld zijn.

“Ik vrees voor mijn kinderen, er waren schietpartijen vlak voor hun school”, zegt ze met trillende stem. Ze vertelt dat al het geld dat ze verdiende met de verkoop van kleding opging aan de vaste kosten voor haar en de kinderen. “Ik heb een broer in Utah. Hij wacht op me, bij hem zijn we veilig. Ik bid echt dat mijn asielaanvraag lukt, want het is zo gevaarlijk om door de woestijn te gaan. En teruggaan is niet mogelijk. Het is daar zo slecht.”

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
slYN7Gd0_400x400

Jurriaan van Eerten

Freelance journalist

Jurriaan van Eerten maakt samen met fotografe Eline van Nes buitenlandreportages voor verschillende media, waarbij hij zich altijd richt op …
Profielpagina

Advertentie

banner Het Nieuwe Wonen