OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Demonstraties tegen de uitzetting van Lili en Howick en het Bethelkerkasiel laten zien dat Nederlanders niet tevreden zijn met het huidige migratiebeleid. BNN-presentator Tim Hofman eiste onlangs veranderingen van het Kinderpardon door het burgerinitiatief #Eigeland op te zetten. Waarom doen we dat eigenlijk niet vaker, en heeft het überhaupt zin?

Hofmans burgerinitiatief werd door de verschillende media als een succesvolle actie bestempeld. Was het onverwacht grote aantal handtekeningen (ondertussen 235.844) daarvoor het enige criterium? In de praktijk is er immers niets veranderd. Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Mark Harbers maakte al duidelijk dat er geen ruimhartiger Kinderpardon komt en premier Rutte benadrukte tijdens een wekelijkse persconferentie dat ‘zulke initiatieven niet onmiddellijk leiden tot een aanpassing van het beleid.’

Toch zijn burgerinitiatieven ontzettend zinvol, vindt PvdA-Kamerlid Niesco Dubbelboer die in 2003 pleitte voor het instellen van het burgerinitiatief op landelijk niveau. “Het doel van het instrument is om dingen die onvoldoende door de Tweede Kamer worden besproken op de agenda te krijgen en bespreekbaar te maken”, vertelt hij via de telefoon. “In die zin zijn burgerinitiatieven die door de Tweede Kamer zijn behandeld succesvol. Maar je kan ook over succes spreken bij sommige initiatieven die afgewezen werden. Denk bijvoorbeeld aan het initiatief rond rookvrije horeca die het niet haalde omwille van het twee jaar-criterium. Maar het rookverbod werd uiteindelijk toch versneld ingevoerd. Je gaat niet altijd gelijk krijgen. Je kunt het burgerinitiatief vergelijken met een voorstel van een individueel Kamerlid die iets op de agenda zet. Die moet ook een meerderheid krijgen…”

Handleiding voor een ongehoorzame burger 

Het burgerinitiatief geeft iemand (die kiesgerechtigd is in Nederland) het recht om een verzoek op de agenda van de Gemeenteraad, Provinciale Staten of Tweede Kamer te zetten, als het initiatief aan de voldoende regels voldoet:

  • de inzameling van een bepaald aantal handtekeningen (40.000 op nationaal niveau);
  • het burgerinitiatief moet betrekking hebben op het instellen, wijzigen of afschaffen van een wettelijke regeling of op ander regeringsbeleid;
  • het voorstel mag niet in strijd zijn met de Grondwet en de goede zeden en mag niet over begrotingen en belastingen;
  • het onderwerp mag in de afgelopen twee jaar niet al behandeld zijn in de Tweede Kamer (het ‘twee jaar-criterium’).

‘Een burgerinitiatief lijkt op een petitie. Het verschil is dat aan een petitie geen enkele eis wordt gesteld, maar deze burgers ook geen enkel recht geeft. Een petitie is voor politici veel gemakkelijker te negeren dan een burgerinitiatief dat de politici verplicht zijn inhoudelijk te bekijken als die aan voorwaarden voldoet. In het geval van burgerinitiatief beslissen de politici wat er verder wordt gedaan met het voorstel’. (Bron)

Op Europees niveau kan een Europees Burgerinitiatief worden opgezet. Hiervoor is er een miljoen handtekeningen nodig. In het geval dat het initiatief het haalt en aan andere voorwaarden voldoet, is de Europese Commissie verplicht het te agenderen.

De wil is er

Het burgerinitiatief is een manier om de politiek te beïnvloeden. De meerderheid van de Nederlanders wil ook meer invloed hebben. Dat bleek al in 2015 uit de studie ‘Meer democratie, minder politiek’ van het Sociaal en Cultureel Planbureau. In 2016 was 65 procent van de Nederlanders het er bovendien mee eens dat ‘het goed zou zijn als burgers meer konden meebeslissen over belangrijke politieke kwesties.’

Sinds 2006, het jaar waarin het (beleidsbeïnvloedende) 1 burgerinitiatief werd ingevoerd, zijn er in 33 burgerinitiatieven gelanceerd, waaronder één migratie-gerelateerd. CARE Nederland, een ontwikkelingsorganisatie die tegen armoede vecht, riep de regering in 2016 op om zich te ontfermen over gevluchte kinderen die alleen door Europa zwerven. Het initiatief verzamelde ruim 44.000 handtekeningen maar werd niet meer ingediend omdat een coalitie van SP, GL, D66 en CU ondertussen zelf met een oproep in de Kamer kwam. In 2017 liet de toenmalige minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking weten dat het geregeld was.

Met het kinderpardon lukt het echter niet om veranderingen teweeg te brengen. Twijfels over de regeling vanuit de Kamer waren er al in 2014, een jaar na het invoeren. In 2015 zei SP-Kamerlid Michiel van Nispen tijdens een vaste commissie voor Veiligheid en Justitie nog dat ‘het Kinderpardon er niet geheel in is geslaagd om een oplossing te vinden. Dat kunnen we vandaag rechtzetten. Dat moeten we vandaag rechtzetten.’ We zijn ondertussen drie jaar verder. Onlangs zorgde de situatie van de Armeense Lili en Howick ook voor ophef vanuit de gemeenten die voor een ruimhartiger Kinderpardon pleitten. Politici dienden opnieuw moties in, die de Kamer vervolgens verwierp.

Hoewel politici er tot nu toe niet in slagen om de Tweede Kamer en de bevoegde minister te overtuigen en de vraag van de burgers op een nee stuit, blijft Hofman wel geloven dat er verandering op komst zijn. In een uitzending van De Wereld Draait Door vertelde hij bijvoorbeeld hoe de aandacht van de pers wel iets kan verwezenlijken voor de kinderen. Dubbelboer gelooft ook dat de maatschappelijke discussie die losbarst door een burgerinitiatief op te zetten, wel degelijk impact heeft.

De maatschappelijke discussie die losbarst door een burgerinitiatief, heeft wel degelijk impact

Impasse doorbreken

Het klinkt niet logisch dat er jaren achtereen kritiek op het Kinderpardon wordt gegeven en er toch niets gebeurt. Toch komt het wel eens voor dat het parlement ingrijpende besluiten neemt waarvoor bij de bevolking geen meerderheid bestaat. Door coalitievorming kan dit paradox nog worden versterkt: de partijen stemmen namelijk hoe ze afgesproken hadden 2 maar dat wil niet zeggen dat ze ook altijd inhoudelijk achter het besluit staan.

Hofman vindt dat het Kinderpardon nog een belangrijke rol kan spelen bij de Eerste Kamerverkiezingen: ‘De coalitie kan haar meerderheid in de Eerste Kamer verliezen. Dus ze moeten dealtjes gaan maken met de oppositie. Het kan goed zijn dat dat dossier op tafel klapt en er wordt gezegd: we gaan ruilen want jullie hebben onze steun nodig. Daarom is het ook belangrijk dat we massaal laten horen: wij willen dat ook.’

Wat kan een oplossing zijn voor deze politieke impasse? Dubbelboer zou het liefst hebben dat er een referendum rond komt. Het enige probleem is dat het bindend correctief referendum nog steeds niet ingevoerd werd. 3

Dubbelboer’s droom is dat het burgerinitiatief opgevolgd kan worden door het volksinitiatief: “Als een burgerinitiatief niet opgepikt wordt, kan de initiatiefnemer 300.000 handtekeningen verzamelen en een voorstel aan de bevolking voor te leggen. De regering kan wel een tegenplan presenteren. Zo vindt er een referendum over een burgervoorstel plaats. Helaas bestaat in Nederland nog geen wetgeving hieromtrent.” Drie steden, waaronder Amsterdam, hebben het volksinitiatief wel mogelijk gemaakt maar deze kunnen niet beslissen over landelijke kwesties.

Verandering op Europees niveau?

Begin dit jaar lieten ‘burgers, studenten, vrijwilligers, gezinnen, vakbonden en geloofsgemeenschappen van alle kanten van de samenleving’ in Europa horen dat ze genoeg hebben van de huidige inhumane en criminaliserende aanpak van migratie. Zo is in februari het eerste Europese Burgerinitiatief rond migratie gelanceerd met de naam: ‘We zijn een gastvrij Europa, laten we helpen!’ 4 Het initiatief roept de Europese Commissie op om het straffen van hulp aan migranten te verbieden, slachtoffers van arbeidsuitbuitring en mensenrechtenschendingen te beschermen en steun te bieden aan groepen die vluchtelingen helpen. Tegen 15 februari 2019 moet een miljoen handtekeningen verzameld worden om dit voor te leggen aan de Europese Commissie. In Nederland zouden er minimaal 20.000 handtekeningen moeten worden opgehaald. De non-profit organisatie Justice and Peace lanceert op 10 december de Nederlandse tak van de campagne om meer aandacht te vragen voor dit initiatief.

Dubbelboer geeft aan dat een Europees Burgerinitiatief aan nog strengere regels moet voldoen dan een landelijke initiatief. “En we pleiten al jaren voor de versoepeling van de landelijke regels”, vertelt hij. “Het criterium van twee jaar vinden we bijvoorbeeld te streng. Soms wordt er iets besproken met een petit comité ergens in een achterkamertje terwijl een zaak eigenlijke bredere aandacht verdient. En zo sneuvelen initiatieven die een zaak opnieuw willen agenderen.”

Wat doet de Europese Commissie als het lukt om voldoende handtekeningen te verzamelen? Het mechanisme is vergelijkbaar met hoe het landelijk ook gebeurt. De Europese Commissie is verplicht om inhoudelijk te reageren maar daarmee houdt het ook op.

boos2

‘Woede is juist blijk van ons idealisme’

Boosheid en verontwaardiging legt idealisme bloot, stelt rechtsfilosoof Nanda Oudejans.

  1. Er zijn ook de zogenaamde ‘zelfredzame burgerinitiatieven’. Deze term wordt gebruikt voor initiatieven van burgers die zelf bijvoorbeeld een buurtcentrum of ideële lokale zorgvoorziening starten, of een speeltuin inrichten. ↩︎
  2. In het regeerakkoord staat dat ‘de permanente regeling voor langdurig in Nederland verblijvende kinderen (‘Kinderpardon’) blijft in haar huidige vorm gehandhaafd.’  ↩︎
  3. In de afgelopen twee decennia heeft het parlement driemaal in eerste lezing ingestemd met een grondwetswijziging die het bindende referendum op alle niveaus (landelijk, provinciaal, gemeentelijk, waterschappen) invoert. Omdat het om grondwetswijzigingen gaat, dienen beide kamers na verkiezingen nogmaals met twee derde meerderheid in te stemmen. Dat bleek tot nu toe steeds onhaalbaar. Bron ↩︎
  4. Er lopen momenteel acht andere Europese Burgerinitiatieven. Vier daarvan worden aangemerkt als ‘succesvol’: dit wil zeggen, voorgelegd aan de Europese Commissie  ↩︎

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ula Idzikowska

Redacteur Movement

Ula is storyteller en blogger. Zij heeft literatuur en onderzoeksjournalistiek gestudeerd en schrijft graag over migratie en …
Profielpagina