Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Nooit eerder zijn er zoveel vrouwen uit de favela’s van Rio de Janeiro naar het centrum van de stad gekomen om deel te nemen aan een demonstratie. De meesten van hen moeders, die kinderen in hun tienerjaren verloren hebben aan politiekogels in de strijd tussen drugsbendes en politie in de sloppenwijken. “Het was ‘een verdwaalde kogel’, maar waarom werd mijn dochter dan getroffen door drie kogels?” vraagt Rosilene Alves, moeder van Maria Eduarda, die in 2017 op 13-jarige leeftijd zittend in een schoollokaal door schoten van de politie om het leven kwam. Moeder Maria Dalva vertelt voor de demonstratiemicrofoon hoe haar zoon Thiago werd gedood en moeder Rosangela hoe zij in 2016 haar zoon verloor.

Allemaal zijn ze ervan overtuigd dat het een vooropgezet plan is. De overwegend zwarte bewoners van de favela’s deugen in de ogen van de gevestigde orde niet en een goede bandiet is een dode bandiet. Dus ligt niemand er wakker van als er weer een tiener wordt doodgeschoten, zoals in juni 2018 nog de 14-jarige Marcus Vinícius da Silva, in de sloppenwijk Maré. Hij raakte ernstig gewond en het duurde minstens een uur voordat de ambulance ter plaatse was. Volgens omwonenden omdat de politie de auto niet wilde doorlaten. In het ziekenhuis bezweek Marcus Vinícius aan zijn verwondingen. Zijn moeder Bruna: “Hoe is het mogelijk dat een knul die gekleed is in zijn schooluniform door de politie onder vuur wordt genomen?” Sinds de moord draagt zij het bebloede shirt van haar zoon met zich mee naar alle protesten en bijeenkomsten die voor de door de politie belaagde favelabewoners worden georganiseerd.

Franco, zelf geboren in de wijk Maré, werd dé spreekbuis voor zwarte favelabewoners, die nooit een stem in de politiek hadden gehad

77 procent van vermoorde jongeren is zwart

bebloede-shirt-demo-Marielle-0718-1
Beeld door: Wies Ubags

Het probleem is niet nieuw. Amnesty International sloeg in 2014 al alarm over het grote aantal zwarte jongeren dat in Rio hoofdzakelijk in de favela’s, door geweld om het leven komt. Van de 56.000 slachtoffers van moord in 2012 waren 30.000 Brazilianen tussen de 17 en 29 jaar oud. Van hen was 77 procent zwart, aldus Amnesty International.

Maar sinds de charismatische Marielle Franco in 2016 werd verkozen tot gemeenteraadslid, is het in Rio pas op de politieke agenda geplaatst. Franco, zelf geboren in de sloppenwijk Maré, werd dé spreekbuis voor zwarte favelabewoners, die nooit een stem in de politiek hadden gehad. Ze moest het met haar leven bekopen.

Op een avond in maart, toen ze terugkwam van een debat in een vrouwencentrum, werd haar auto onder vuur genomen. Zij en haar chauffeur Anderson Gomes kwamen om het leven. Het was een schok in Rio, waar weliswaar dagelijks doden vallen door geweld, maar zelden politici onder vuur worden genomen. Sinds die noodlottige avond in maart worden er regelmatig bijeenkomsten gehouden om Franco en Gomes te herdenken en om de politie eraan te herinneren dat het hoog tijd wordt dat de dader(s) en de opdrachtgever worden achterhaald. Zo ook deze avond op 12 juli, in het centrum van de stad. Volgens politieke medestanders van Franco moet die laatste in politieke kringen of bij de politie zelf worden gezocht. Vandaar ook dat het onderzoek naar de moord voor geen meter opschiet, zeggen zij.

Nauwelijks geld voor transport

Maar, zo zegt Franco’s socialistische partij PSOL, en met haar talloze mensenrechtenactivisten in Rio: als de opdrachtgevers tot de moord dachten dat ze met de dood van Franco een eind hebben gemaakt aan de protesten tegen het politiegeweld tegen favelabewoners, hebben ze zich vergist. Franco heeft een zaadje geplant; na haar dood zijn er talloze ‘Marielle’s’ opgestaan om haar missie voort te zetten. En dat blijkt op deze avond van het protest. Het is dan – 12 juli – precies 120 dagen geleden dat Franco en Gomes vermoord werden en nog steeds heeft justitie geen enkel antwoord. De moeders van de overleden tieners hebben de bus of de trein gepakt om hun stem te laten horen. Ze willen dat het leven van de mensen in de favela’s wordt gerespecteerd.

Dat is voor hen een grote stap. Ze komen van ver in de metropool die Rio (een kleine 7 miljoen inwoners) is. Sommigen hebben nauwelijks geld om het transport te betalen. Er gaat dan ook een plastic zak rond waar de andere demonstranten geld in kunnen doen om de vrouwen financieel te steunen. Bij deze niet bijzonder grote, maar wel indrukwekkende demonstratie, is opvallend veel pers aanwezig. De emotionele lading en het belang ervan kunnen domweg niet worden overschat.

begin-demo-Marielle-0718-1
Beeld door: Wies Ubags

Niet zonder onze kleur

Niet alleen gaan moeders uit de favela’s de straat op om het leven van hun kinderen te verdedigen, ook stellen zwarte vrouwen zich kandidaat voor de verkiezingen die in oktober van dit jaar zullen plaatsvinden. Zoals Mônica Francisco, afkomstig uit de favela Borel, die voor de PSOL – de partij van Marielle Franco – kandidaat-parlementslid van de deelstaat Rio de Janeiro is. Op een bijeenkomst getiteld Marielle Semente (‘Marielle Zaadkorrel’) zei ze: “Wij geloven dat een andere wijze van leven mogelijk is. Het socialisme is geen utopie. Het is een reële mogelijkheid. Een project kan niet meer succesvol zijn, zonder dat het onze kleur heeft. Het kan niet langer dat er wordt geregeerd zonder ons. Er kunnen geen universiteiten bestaan zonder ons. We gaan de straat op en lawaai maken.”

moeders-Marielle-0718-1
Beeld door: Wies Ubags

Op een persconferentie in Rio, belegd door Amnesty International, verklaarde Marielle’s moeder Marinete da Silva vertrouwen te hebben in het onderzoek van de politie, ondanks dat het contact met de familie minimaal is en de betrokken rechercheurs een zwijgplicht hebben. “Dat wachten en die stilte is erg vervelend voor ons”, onderkende ze.

Amnesty International laat het er niet bij zitten en heeft een handtekeningenactie opgezet om de autoriteiten onder druk te zetten om met een antwoord te komen en onpartijdig onderzoek – dat wil zeggen gedaan door functionarissen die geen ambtenaar van de deelstaat Rio de Janeiro zijn – te doen en de daders en hun opdrachtgevers voor de rechter te brengen. Jurema Werneck, directeur van Amnesty Brazilië: “Na vier maanden toont het feit dat de moord niet is opgelost de inefficiëntie en het gebrek aan goede wil van de Braziliaanse justitie.”

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
gbjMl0dV_400x400

Wies Ubags

Wies Ubags is een Nederlandse journalist die vanuit Brazilië verslag doet voor onder andere ANP, OneWorld, Wordt Vervolgd en FNV …
Profielpagina

Advertentie

wca2018_600x500_oneworld