Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Uitgestotenen – dat woord achtervolgde me, als ik de Rohingya in Sittwe bezocht. Aanvankelijk woonden de grotendeels stateloze moslims in diverse wijken van de hoofdstad van de westelijke staat Rakhine. Na een nieuwe geweldsgolf in 2012 belandden ze in een vrijwel afgesloten getto vlak achter mijn hotel. Of ze waren net als tienduizenden anderen al verjaagd naar kampen die in het droge seizoen een dorre vlakte waren en in de regentijd een modderpoel. Hun uitzichtloosheid was tastbaar.

Over de overwoekerde plekken in Sittwe waar de huizen van de Rohingya eerder stonden, zeiden de andere wijkbewoners onverschillig: “Daar woonden Bengali.” ‘Bengali’ is de aanduiding die Birmezen meestal gebruiken voor Rohingya die ze als illegale migranten uit het buurland Bangladesh zien.

Dat de Rohingya door de meeste niet-moslims met zo veel onverschilligheid en zelfs vijandigheid worden bejegend, heeft te maken met een complex krachtenveld van heden en verleden.

Na een nieuwe geweldsgolf in 2012 belandden ze in een vrijwel afgesloten getto vlak achter mijn hotel.

De jonge gids met wie ik een aantal wijken van de lokale etnische minderheid de Rakhine had bezocht, mokte boven een kop thee dat de wereld alleen oog had voor het leed van de Rohingya en het kennelijk niemand interesseerde dat ook de grotendeels boeddhistische Rakhine ferm worden onderdrukt door het Birmaanse gezag. Hun woongebied in West-Birma was een zelfstandig koninkrijk, totdat het eind achttiende eeuw door de Birmanen (de etnische meerderheid van het land) werd geannexeerd. “De Boeddha die nu in de Mahamunipagode in Mandalay staat, hebben de Birmanen van ons gestolen.” De gids zei het op een toon alsof het gisteren was gebeurd, in plaats van ruim twee eeuwen geleden. De Rakhine beschouwen zichzelf als de eerste volgelingen van Boeddha, en verzetten zich tegen het uitwissen van hun identiteit door de Birmaanse autoriteiten.

Behalve als een minderheid die zich moet weren tegen Birmanisering, zien de Rakhine zichzelf ook als frontsoldaten in de strijd tegen de islam. Dat werd me duidelijk toen ik abt U Aria Vansa bezocht in zijn grote, van vocht doortrokken klooster. Aanvankelijk klonk hij verdraagzaam: “We moeten ons met elkaar verzoenen en iedereen dient de wet te respecteren.” Maar gaandeweg werd zijn toon ronduit rancuneus. “Moslims zijn wrede mensen. Ze stelen, verkrachten en onthoofden. Ze manipuleren de Verenigde Naties en de wereld met hun slachtofferrol. Maar in werkelijkheid willen ze ons land en onze religie overnemen.” Die giftige boodschap verspreidde hij ook in de andere kloosters van de staat.

Minka_Nijhuis_2014
Minka Nijhuis Beeld door: Kees Metselaar

Nadat de Birmese overheid een paar jaar geleden iets meer politieke vrijheid toestond, begon een nationalistische Rakhinepartij de angst dat het grondgebied geïslamiseerd raakt nog verder aan te wakkeren. De vijandige, angstige percepties zijn geworteld in een bloedige geschiedenis van strijd tussen boeddhistische koninkrijken en islamitische sultanaten. Daarna compliceerden kolonisatie, migratie en oorlog de situatie nog eens extra.

Eeuwenlang woonden er moslims in het gebied (behalve de Rohingya ook andere groepen, zoals de Kaman). De bevolkingssamenstelling veranderde drastisch toen de Britse kolonisten in de negentiende eeuw tienduizenden islamitische loonslaven en landarbeiders uit Bengalen naar het gebied overbrachten. Een tekort aan land onder het snel groeiende aantal inwoners zette de verhoudingen tussen de verschillende bevolkingsgroepen verder onder druk. Nadat een militante Rohingyabeweging – ze waren tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Britten bewapenend om mee te kunnen vechten tegen de Japanners – een aantal boeddhistische dorpen uitmoordde en aansluiting bij het islamitische Pakistan wilde afdwingen, verergerden de spanningen. De onafhankelijkheidsoorlog van Bangladesh in 1971 bracht vervolgens weer een stroom nieuwkomers naar de berooide, verwaarloosde streek.

Nog steeds is de staat Rakhine een van de armste streken van het land: dat speelt een grote rol in de lokale onverdraagzaamheid. Conflicten over landbezit, drugs en economische megaprojecten die lokale bewoners buitensluiten, hebben de samenleving verder onder druk gezet. In de onzekere tijden die Birma in deze periode van fragiele hervormingen beleeft, vlamt de vrees voor ‘de ander’ nog makkelijker op dan eerder.

Ook elders in Birma leeft die angst. De militairen die in 1962 de macht grepen, en die nog steeds cruciale politieke invloed hebben, schiepen daarvoor een vruchtbare voedingsbodem: hun nationalistische boeddhisme beschouwt de Birmaanse meerderheid als superieur. De autoriteiten lokten regelmatig geweld tegen moslims uit om de aandacht van hun eigen problemen of fouten af te leiden, en om hun positie als hoeder van de staat te rechtvaardigen. De stateloze Rohingya waren een extra makkelijke zondebok.

7793042380_256f2ca89c_z
Bij belangrijk bezoek aan hun vluchtelingenkamp protesteren Rohingya IDP’s. Beeld door: Bernard Jaspers-Fajer EU/ECHO

Op sociale media – die in Birma de afgelopen jaren explosief zijn gegroeid – gonst het van berichten dat moslimterroristen uit zijn op de vestiging van een islamitische staat. Gruwelbeelden van geweld van moslims tegen de Rakhine bevolking vliegen over het scherm en voortdurend wordt gerefereerd aan de aanslagen elders ter wereld.

Het merendeel van de Birmezen heeft geen besef waartoe haatzaaien en de consequente uitsluiting van een groep kunnen leiden. Omineuze voorbeelden uit de geschiedenis, zoals de holocaust of de genocide in Rwanda, zijn onbekend. Dat maakt het extra tragisch dat het morele tegengas van civiele leiders nagenoeg ontbreekt. Op initiatief van de regeringspartij van Aung San Suu Kyi vonden in diverse steden grote bijeenkomsten plaats, waarbij mensen van allerlei gezindten hun wens om vrede uitspraken. Maar aan een openlijke veroordeling van het geweld tegen de Rohingya waagde niemand zich.

Minka_Nijhuis_2014

Minka Nijhuis

Journalist en auteur

Minka Nijhuis doet al ruim vijfentwintig jaar verslag vanuit conflictgebieden. Ze schrijft onder andere voor NRC Handelsblad, Vrij …
Profielpagina

Advertentie

KERST_Rectangle-Banner_ANIMATED_2

Advertentie

DSW-liever-principieel-dan-commercieel2