Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Ze wil graag stemmen voor de onafhankelijkheid van Koerdistan, maar weet na haar lange afwezigheid niet of haar naam wel op de lijsten van de stemgerechtigden staat. Dus neem ik mijn Koerdische vriendin Khawla kort voor het referendum in de Koerdische Regio van Irak mee om de zaak te verkennen.

We komen uit bij een school in de christelijke wijk Ainkawa van de hoofdstad Erbil. Drie jongedames zitten achter een bureautje, met stapels computeruitdraaien met namen voor zich op tafel. Ze hebben de laatste twee weken veel van dit soort bezoekjes gehad, en kunnen ons snel helpen. Twee minuten laten staan we opgelucht buiten: Khawla mag stemmen!

In Erbil staat voor het kantoor van de stemcommissie een Nederlandse auto, versierd met oproepen om ‘ja’ te stemmen. Binnen tref ik een bekende aan: een Nederlandse Koerd die al weer een tijdje in Erbil woont, maar ondanks een toezegging van de hoogste baas van de stemcommissie niet geregistreerd kan worden. Hij is erg teleurgesteld. Tot ik hem uitleg hoe hij als diaspora-Koerd via internet kan stemmen. Later die dag belt hij me verheugd op: het is gelukt!

Het is een honderd jaar oude droom: het vooruitzicht in een liberaal land te wonen, niet geregeerd door religie

Een kennisje deelt via sociale media haar frustratie dat het internetstemmen maar niet lukt, en haar uitzinnige vreugde wanneer ze haar ‘ja’-stem eindelijk heeft kunnen versturen. Zelfs vrienden die kritisch zijn over de timing van het referendum, of die tegenstander zijn van de partij die de stemming heeft georganiseerd, plaatsen foto’s van hoe ze met de hele familie zijn gaan stemmen – in Koerdische klederdracht.

“Het is een honderd jaar oude droom,” zegt Khawla, als ik meega naar het stembureau en foto’s maak van haar vreugde. Ze legt me uit waar het haar om te doen is: “Geen tweederangsburger meer zijn, gelijk zijn, en het vooruitzicht in een liberaal land te wonen, niet geregeerd door religie.”

Ik gun haar en al mijn Koerdische vrienden hun referendum en uiteindelijk hun staat, maar zie niet hoe die wens door de stemming dichterbij is gebracht – integendeel. Daarom ben ik teleurgesteld in Koerdische politici die de waarschuwingen van bijna de hele wereld om de stemming uit te stellen negeerden, en die hun volk met nationalistische campagnes naar de stembus dreven.

khawla-stemt-ja
Khawla stemt ‘ja’. Foto: Judit Neurink

Het gevolg daarvan zie ik wanneer ik op reportage in de bazaar van Erbil in discussie raak met de verkoper van jamadani’s, de doeken die Koerdische mannen om hun hoofd draaien als deel van hun klederdracht. Hij vertelt me dat hij vooral de roodgeblokte variëteit met twee doeken verkoopt, omdat iedereen dezelfde jamadani wil als president Barzani draagt. Vanwege het referendum is hij nu hun held. Als ik de koopman wijs op de dreiging van sancties van de centrale Iraakse regering en de buurlanden Iran en Turkije, benadrukt hij zijn vertrouwen in de president. Die weet het echt beter. De Koerden hebben wel erger meegemaakt, ze zijn sterk, dapper, en ach, de soep wordt niet zo heet gegeten als de Turken en Iraniërs hem zullen opdienen.

Dat er sancties komen, is al duidelijk wanneer de stembussen nog open zijn. Niet omdat niemand de Koerden hun onafhankelijkheid gunt, zoals zelfs intellectuele vrienden lustig tweeten. Maar omdat hun president en hun politici een bemiddelingspoging van het Westen terzijde hebben geschoven, een interventie die had kunnen leiden tot een onderhandelingsproces met Bagdad over Koerdische afscheiding, en zo sancties had kunnen voorkomen. “We wachten al zo lang”, zeggen de koopman en vele anderen. Daar had best nog een paar jaar bij gekund, denk ik, zeker als je daarmee de woede van de buren in toom houdt, maar dat argument wordt steeds weggewuifd. Beloften zijn te vaak gebroken en de Koerden te vaak teleurgesteld.

Irak is nu vooral een land waar gedood wordt uit religieuze overtuiging en uit wraak

Ik kom sinds 2003 in Irak en Koerdistan, en woon er grotendeels sinds 2008. De regio is onder mijn huid gekropen. Ik kwam om te helpen bij de ontwikkeling, maar die stokte met de opkomst van de islamitische terreurgroep ISIS en brokkelde steeds verder af; sindsdien begint mijn huid steeds meer te jeuken. De kunstmatige staat Irak valt uit elkaar, en dat proces is niet meer te stoppen. De Amerikanen – en ook Nederlanders – die dat proberen, sjorren aan een dood paard.

Het proces is pijnlijk. Het gaat om een land waarin teveel verschillende groepen bij elkaar zijn gezet, al herinneren veel Irakezen zich nog hoe ze ooit niettemin samenleefden. Maar nu is Irak vooral een land waar te veel doden zijn gevallen, waar gedood wordt uit religieuze overtuiging en uit wraak.

De Koerden trekken nu een doos van Pandora open; na hen willen ook soennitische en zelfs sjiitische provincies zelfbestuur, uit onvrede met het bewind in Bagdad. Dat verklaart deels de felle reacties uit Bagdad, dat dreigt met het leger om de Koerden hun grensposten en oliebronnen af te nemen. De Koerden hadden dat kunnen voorkomen door naar hun buitenlandse vrienden te luisteren. Door te kiezen voor redelijkheid in plaats van emotie.

En nu verwachten ze dat diezelfde vrienden hen helpen de woede te overleven die ze ontketend hebben door die doos te openen? Als ik al teleurgesteld ben in de Koerden, hoe zijn die buitenlandse vrienden er dan aan toe? Want die doos kan niet meer dicht. Hoeveel jaren moeten Koerden daardoor nog extra wachten voor hun recht op die gedroomde staat eindelijk ook leidt tot de verwezenlijking ervan?

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
@Adam-Mirani

Judit Neurink

Judit Neurink (1957) is al meer dan dertig jaar journalist. Ze schrijft onder andere voor Trouw, De Standaard en internationale media. …
Profielpagina