OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Update 5 november 2019:
Bijna een op de tien mensen in Nederland die menstrueren heeft soms te weinig geld voor tampons of maandverband, blijkt uit twee onderzoeken van Plan International en feministisch platform De Bovengrondse.

Plan International ondervroeg duizend meisjes en vrouwen tussen 12 en 25 jaar. 8,9 procent gaf aan wel eens te weinig geld te hebben voor menstruatieproducten, 9,4 procent heeft wel eens uit geldgebrek een kennis of vriendin erom moeten vragen en 5,5 procent heeft wel eens noodgedwongen iets anders dan een menstruatieproduct gebruikt om bloed op te vangen.

In hun gelijktijdige onderzoek sprak De Bovengrondse met zo’n vijftig organisaties die werken met mensen die op of onder de armoedegrens leven. Uit beide onderzoeken bleek niet alleen dat veel mensen geen of nauwelijks geld hebben voor de juiste producten, maar ook dat er een enorm taboe rust op ongesteld zijn.

Om menstruatie-armoede in Nederland aan te pakken, richtten de onderzoekers van De Bovengrondse Het Damesverband op. In hun manifest pleiten ze er andere voor menstruatieproducten aan te merken als noodzakelijke hygiënische middelen, die door verzekeraars worden vergoed. Bovendien zouden anticonceptiemiddelen terug moeten in het basispakket. Om het taboe op menstruatie te doorbreken zou onderwijs en voorlichting over menstruatie ten slotte al op jonge leeftijd en aan alle kinderen moeten worden aangeboden.

“Geld voor maandverband en tampons was er niet, dus ik gebruikte een prop wc-papier of een sok.” Voor de Schotse Kerry Wright (36) is deze situatie inmiddels verleden tijd, maar voor veel andere menstruerende Schotten is dit nog steeds de realiteit. Een op de vier mensen die menstrueren in het Verenigd Koninkrijk heeft namelijk weleens te maken met period poverty, ofwel menstruatiearmoede: niet genoeg geld hebben voor maandverband en tampons. De Schotse regering besloot bijna een jaar geleden om die producten gratis aan te bieden op scholen en universiteiten, maar daarmee zijn niet alle problemen opgelost.

Wright werkt tegenwoordig bij de voedselbank, waar ze lange tijd zelf van afhankelijk was. “Met mijn laatste euro’s kocht ik eten voor mijn kinderen, want die gaan voor alles. Een vriendin bracht me soms een extra rol wc-papier, want zelfs daar had ik geen geld voor. Als ik ongesteld was, gebruikte ik dat of iets anders wat ik voorhanden had. Zolang het bloeden maar stopte”, vertelt Wright, terwijl ze de pakjes maandverband en tampons sorteert die zijn binnengekomen.

Een op de vier

Het probleem menstruatiearmoede werd onlangs voor het eerst serieus onderzocht. Onderzoeksbureau GingerComms ondervroeg, samen met een organisatie die menstruatie-armoede tegengaat en een tampon- en maandverbandproducent, zo’n duizend menstruerende mensen in Engeland, Schotland en Wales. Uit de antwoorden bleek dat een op de vier weleens te weinig geld heeft voor tampons of maandverband, en dus te maken heeft met menstruatiearmoede. En een kwart van díe groep – ofwel een op de tien – heeft zich om deze reden bovendien weleens moeten ziekmelden op werk of school.

Lesley Dunbar, gemeenteraadslid in Aberdeen, probeert al langer aandacht te krijgen voor mensen die door geldgebrek geen tampons of maandverband kunnen kopen. In 2017 werd ze benaderd door Monica Lennon van de Scottish Labour Party om in de Noord-Schotse stad een pilot op te zetten. Dunbar: “Ik vermoedde al dat menstruatie-armoede een probleem was in Schotland, ook al was er toen nog geen onderzoek naar gedaan. Veel mensen in dit land hebben al geen geld voor pasta of brood, hoe moeten zij dan geld hebben voor een doosje tampons?”

Dat relatief veel Schotten in armoede leven en dat dit aantal bovendien toeneemt, blijkt inderdaad uit onderzoek van de Schotse regering. Tussen 2015 en 2018 leefde 17 procent van de Schotten in armoede, terwijl dat in de jaren daarvoor nog 16 procent was. Geen forse stijging, maar de regering ziet het probleem vooralsnog ook niet minder worden, zo staat in het onderzoek.

Gratis maandverband voor scholieren

Sanitaire producten
Sanitaire producten op het toilet van Westpark School, met daarbij de oproep van de leerlingen.

De pilot waar Dunbar zich bij aansloot, betrof een samenwerking tussen de gemeente en drie basisscholen. De gemeente leverde sanitaire producten aan de scholen, die deze gratis aan de leerlingen aanboden én polsten hoe zij daarmee omgingen. Het was een groot succes en het project werd al snel uitgebreid. Toch herinnert Dunbar zich ook kritiek. “Mensen vroegen: ‘Wat kost zo’n pakje tampons nou? Iedereen kan die paar euro toch wel missen?’ Maar als jij en je ouders net met de laatste euro’s van de maand bezig zijn, dan heb je amper geld voor eten, laat staan voor tampons of maandverband. En je kunt je ongesteldheid moeilijk uitstellen.”

Veel kinderen durven door het taboe op ongesteldheid niet met hun ouders te praten

Dat menstruatie-armoede een vrij abstract probleem is, maakt het moeilijk om exact in beeld te brengen hoeveel mensen het treft, maar dat de leerlingen van de deelnemende scholen gretig gebruikmaken van de aangeboden producten wil wel iets zeggen. Aan het eind van de schooldag zijn de bakken vaak leeg. “Deels komt dat door het taboe op ongesteldheid zelf. Veel kinderen durven er met hun ouders niet over te praten, en krijgen dus ook geen maandverband of tampons mee. En door het onderzoek van de Schotse regering vermoeden we dat het vaak ook met armoede te maken heeft.”

Onwetendheid

Op een van de deelnemende scholen, Westpark School, zoeken vijf leerlingen uit groep 7 elkaar tijdens de pauze op. Katie, Charley, Calum, Kadie Leigh en Sasha praten eens in de zoveel tijd over manieren om bewustwording over ongesteldheid en alles daaromheen te vergroten. Er is bij de jongere kinderen nog te weinig bekend hierover, vinden ze.

“Een keer kwam ik het toilet binnen, toen was de hele pot onder geplakt met maandverband”, vertelt Charley. De leerlingen hebben het toen opgeruimd, maar lieten het daar niet bij. Ze hingen een briefje op met het verzoek of leerlingen die deze producten niet nodig hebben, ze willen laten liggen. “Daarna vroegen we onze juf of we langs de lagere klassen mochten, om te vertellen hoe belangrijk deze spullen zijn voor de oudere meisjes”, zegt Sasha. De vijf leerlingen worden omringd door kinderboeken, knutselspullen en rekensommen, hun verhalen zijn bijzonder volwassen.

leerlingen op school
V.l.n.r. Katie, Charley, Calum, Kadie Leigh en Sasha.

Voedselbank deelt uit

Door de pilot van de gemeente is het onderwerp gaan leven op scholen. Steeds meer kinderen en ouders raken geïnformeerd over menstruatie-armoede. Toch bestaat er ook weerstand tegen de plannen voor meer voorlichting, vertelt Christine McLean. Zij is ontwikkelingswerker bij de voedselbank in Aberdeen, de CFINE (Community Food Initiatives North East). Op verzoek van de gemeente verzorgt CFINE de distributie van sanitaire producten binnen de pilot. “Ik kreeg bijvoorbeeld een woedende mail van een schooldirecteur. Waren we gek geworden dat we die producten zomaar aanleverden? Het was immers niet de taak van de school om dit soort dingen te regelen, maar van de ouders. Ik heb mijn baas erop afgestuurd, die was woedend. Dat moet een goed en gezellig gesprek geweest zijn, want sindsdien houden ze zich koest”, lacht McLean.

Ze zigzagt door de grote hal van de voedselbank, die gevuld is met blikken, zakken en potten eten. De gigantische torens van dozen maandverband en tampons springen in het oog. “Daar hebben we voorlopig wel genoeg van. We krijgen donaties van bedrijven en van particulieren”, vertelt McLean. Prachtig, al zorgde de grote aandacht voor menstruatie-armoede wel voor een onverwacht probleem: alle donateurs kwamen plots tampons en maandverband brengen, en vergaten daardoor bijna dat er ook nog voedsel nodig is.

Dit is dé manier om het taboe rond ongesteldheid en menstruatie-armoede te doorbreken

rupi4

Normaliseer ongesteld zijn

Een fotoserie over de dagelijkse realiteit van ongesteld zijn.

Tussen de dozen met sanitaire producten staat ook een doos met pakketjes kaarten. Op die kaarten staan plaatjes, mythes en feiten over ongesteldheid. “We hopen dat in de toekomst elke basisschool zo’n pakketje heeft liggen. Daar zijn we hard mee bezig”, vertelt ze. De kaarten dienen als voorlichting, maar ook om het onderwerp bespreekbaar te maken. Niet alle scholen zijn enthousiast over het spel. “15 pond vinden ze al gauw te duur voor zo’n spel. Belachelijk, vind ik. Want dit is juist de ideale manier om het taboe rond ongesteldheid en menstruatie-armoede te doorbreken. En wat is nu 15 pond?”

kaarten
De informatiekaarten die McLean aan de scholen aanbiedt.

Prop wc-papier

De prop wc-papier of sok heeft Kerry Wright nu gelukkig niet meer nodig, al was dat als opgroeiend meisje wel anders: als oudste in een gezin met vier dochters was het haar taak om voor de anderen te zorgen. Haar ouders keken niet naar de zussen om; geld voor tampons of maandverband was er niet. Wright wist niet eens van het bestaan af. “Ik begon als jong meisje opeens te bloeden”, vertelt ze. “Ik wist niet wat er aan de hand was, over ongesteldheid hadden mijn ouders me nooit verteld. Ik wist alleen dat het moest stoppen, dus ik stopte een prop wc-papier in mijn onderbroek. Het was een bron van bacteriën, weet ik nu. Het schuurde, ging kapot en bleef niet zitten, maar wat moest ik anders?”

Jaren later kwam Wright voor hetzelfde probleem te staan. Na haar scheiding, en met de zorg voor drie kinderen – van wie twee zwaar autistisch – ontbrak haar opnieuw het geld voor sanitaire producten. Inmiddels is ze opgeklommen naar een betaalde baan bij de voedselbank en gaat het goed met haar kinderen. “Over een paar jaar, als ik met pensioen ben, neemt ze mijn plek over”, zegt McLean lachend, terwijl ze een arm om Wright heen slaat. “Ze is een engel. En onmisbaar geworden hier.”

Ook actieve distributie en voorlichting is nog altijd onmisbaar, zegt McLean. Schotland mag dan op de goede weg zijn als het gaat om aankaarten van menstruatie-armoede; er is nog een lange weg te gaan. Op veel plekken is het onderwerp nog steeds taboe, merkt McLean, al ziet ze dat dit, door de gemeentecampagne, langzaam minder wordt. Maar er is meer nodig. “Met alleen het leveren van de producten ben je er nog niet. Je moet praten, praten en nog eens praten. Pas dan kan er écht iets veranderen.”

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd op 17 oktober 2019.

Wat vind je van OneWorld?
Wij vinden jouw mening belangrijk en horen graag wat we kunnen doen om OneWorld te verbeteren.
Vul hier daarom onze lezersenquête in en maak kans op 2 toegangskaarten voor filmfestival IDFA!

hygienematters.png

Waarom praten over menstruatie in veel landen taboe is

Een fatsoenlijk toilet, schoon water om je handen te wassen en tampons of maandverband…

cup-3137099_1920

Van taboe tot kunst: menstruatie over de hele wereld

We gaan de wereld rond om te kijken hoe verschillende landen omgaan met ongesteldheid.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
anne

Anne Gordijn

Anne Gordijn studeerde aan de School voor Journalistiek in Utrecht en is freelance journalist. Ze heeft een passie voor verhalen die dicht …
Profielpagina