Is bewust op vrouwen stemmen omgekeerd seksisme?

13-02-2017
Door: Santi van den Toorn
Bron: OneWorld
Wikimedia Commons
Blog – 

In 2017, precies honderd jaar na de invoering van het stemrecht voor vrouwen, vullen vrouwen nog steeds maar een derde van de zetels in de Tweede Kamer. Burgerinitiatief Stem op een Vrouw komt met een oplossing: strategisch stemmen op vrouwen die net buiten de peiling vallen. Waarom? 

Madeline Albright zei het al: "Success without democracy is improbable, democracy without women is impossible". Toch in 2017, precies honderd jaar na de invoering van het stemrecht voor vrouwen, vullen vrouwen nog steeds maar een derde van de zetels in de Tweede Kamer. Als het gaat om een evenredige genderrepresentatie scoort Nederland ook internationaal slecht binnen de politiek en het bedrijfsleven. Het toezichtcomité van het Vrouwenverdrag van de VN sprak haar zorgen uit over de Nederlandse situatie. Waarom is het belangrijk om meer vrouwen in de Tweede Kamer te hebben? Waarom wil je niet gewoon ‘de meest geschikte' persoon?

Het belang van gelijke representatie

Onderzoek toont aan dat hoe beter een overheid de maatschappij representeert, hoe stabieler die overheid is. Dit geldt niet alleen voor gender, maar bijvoorbeeld ook voor afkomst en religie. Evenzo hebben divers samengestelde teams een hogere mate van effectiviteit. Zo zijn zowel een mannelijke als een vrouwelijke invalshoek van belang bij het besturen van een land en alle complexiteit die daar bij komt kijken. Eén visie een hele samenleving laten representeren is niet genoeg. Vrouwen blijken voorts vaker aandacht te schenken aan onderbelichte zaken. Daarnaast is gebleken dat een kabinet met een eerlijke genderverdeling meer aandacht heeft voor zaken die vooral vrouwen aangaan[1]. En, niet onbelangrijk: wanneer vrouwen participeren in vredesonderhandelingen verhoogt dit de kans om tot een akkoord te komen en stijgt de kans dat de onderhandelde vrede minimaal 15 jaar aanhoudt met 35%.

‘De juiste persoon op de juiste plaats’

Natuurlijk wil je de meest adequate persoon op de geschikte plaats en natuurlijk hangen kwaliteiten niet af van gender. Toch zit er op dit moment een buitenproportioneel groot aandeel mannen in de Tweede Kamer. Het argument dat ‘mannen slimmer of beter in politiek zijn’ is niet waar, noch de verklaring dat ‘vrouwen nou eenmaal niet zo geïnteresseerd zijn in politiek’. Wat is er dan wél aan de hand?

Het National Democratic Institute (een nonprofit instituut dat wereldwijd democratische instituten ondersteunt en versterkt door burgerinitiatieven, openheid en verantwoordelijkheid in de overheid, opgericht door Madeleine Albright in 1983) identificeerde obstakels op drie niveaus die relevant zijn voor de geringe deelname van vrouwen in de politiek: individueel (vrouwen die even gekwalificeerd zijn als mannen, zijn vaak te bescheiden om zichzelf verkiesbaar te stellen), institutioneel (partijen en overheidsorganen blijven minder gericht op vrouwen) en socio-cultureel (bijvoorbeeld aandacht van de media voor de kleding van een vrouw in plaats van haar politieke standpunten). Het wegnemen van al deze obstakels vergt een grote maatschappelijke verschuiving, maar veel zal vanzelf gaan rollen wanneer meer vrouwen zich op zichtbare, representatieve posities bevinden. Het systeem houdt zichzelf momenteel in stand. Er staan weinig vrouwen op de kieslijsten en ze staan bovendien vaak op lage plaatsen, waardoor er relatief veel mannen in de Tweede Kamer zitten. Een gebrek aan vrouwelijke rolmodellen in de politiek weerhoudt bovendien jonge meisjes van een politieke carrière.

Een rapport van het College voor de Rechten van de Mens zegt er het volgende over: “Individuele keuzes spelen mogelijk een rol, maar er zijn ook structurele oorzaken die ertoe bijdragen dat deze situatie niet verandert. Denk aan de tijdstippen waarop vergaderingen plaatsvinden of de cultuur in de politiek. Ook hier is meer inspanning van de overheid nodig om het recht op politieke participatie van vrouwen te garanderen.”

Volgens Monique Leyenaar, hoogleraar Vergelijkende Politicologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, speelt ook de splinterpolitiek in Nederland een rol. De combinatie van een groot aantal politieke partijen en het feit dat vrouwen zich vaak lager op kandidatenlijsten bevinden, bevordert de oververtegenwoordiging van mannen in de Tweede Kamer.

Voorkeursstemmen

‘Omgekeerd seksisme’ is een veel gehoord argument tegen het specifiek op een vrouw stemmen. Maar alleen in een ideale samenleving is het benoemen van gender onnodig. De realiteit is een suboptimale situatie, waarin vrouwen meer barrières tegenkomen dan mannen. Het doel van gender selectief stemmen is het creëren van een gelijk speelveld. De 'beste' persoon kiezen, iets wat sowieso subjectief is, kan alleen op basis van een lijst waar elk talent evenveel kans heeft om op een verkiesbare plek te komen. Dit bewerkstelligen door middel van initiatieven als Stem op een Vrouw is geen seksime maar helaas hoognodige positieve discriminatie. 

Het relatieve tekort aan vrouwen in de politiek is een hardnekkig probleem. Om de vicieuze cirkel te doorbreken moet actie worden ondernomen. Dat is precies wat het burgerinitiatief Stem op een Vrouw probeert te doen: betrokken burgers mobiliseren om het huidige stramien te doorbreken en het onderwerp op de kaart te zetten.

Zij komen hiertoe met een concreet actieplan. Kies niet uit principe de eerste vrouw op de lijst: die is door haar hoge plaats al bijna zeker van haar zetel. Kies juist een lager geplaatste vrouw, die de voorkeurstemmen wél nodig heeft om een zetel te veroveren. Op deze manier hoopt Stem op een Vrouw meer vrouwen in de Tweede Kamer te krijgen en het onderwerp op de politieke agenda te zetten.

[1] Dit betekent niet dat mannen deze belangen nooit behartigen, en dat vrouwen dit altijd doen, het is alleen gebleken dat mixed-gender kabinetten dit beter doen.

Bron hoofdfoto: Wikimedia Commons

Reacties