Lessen uit Afghanistan

28-09-2004
Door: OneWorld Redactie
Bron: OneWorld

Op 9 oktober gaan veel Afghanen voor het eerst van hun leven naar de stembus om een president te kiezen. Nog geen drie jaar geleden waren de Amerikanen - onder het motto Enduring Freedom - hun land binnengevallen om de Taliban te verdrijven en Osama Bin Laden te pakken.

Over de uitslag van de verkiezingen hoeven we niet lang te speculeren. Met zijn stijlvolle voorkomen en charisma lijkt Hamid Karzai van de 18 kandidaten de grootste kanshebber. De huidige interim-president is een Pashtun, de grootste etnische groepering in het land, maar heeft zich de afgelopen jaren weten te manifesteren als een nationale leider. Internationaal ligt de lieveling van de Verenigde Staten ook goed. Op verscheidene donorconferenties wist hij vele miljarden dollars binnen te slepen voor de wederopbouw van zijn land.
Afghanistan Karzai en Bush

Karzai lijkt de onbetwiste winnaar. De vraag is alleen of het hem lukt om meteen in de eerste ronde de meerderheid van de stemmen te halen. Want een tweede ronde zal nog een zwaardere belasting zijn voor Afghanistan. De organisatie van de eerste ronde is al een loodzware klus voor het land dat nog midden in de wederopbouwfase zit. Bovendien zou het geweld van de Taliban en andere gewapende groeperingen dat in de maanden voor de verkiezingen oplaaide, mogelijk nog langer aanhouden.

Verschrikkelijk zooitje
Wie het nieuws uit Afghanistan een beetje volgt, krijgt het beeld alsof het daar een levende Western is. In het Zuiden en Oosten strijden Amerikaanse troepen nog steeds tegen de Taliban en Al Queda. Sinds het ontslag van gouverneur en krijgsheer Ismail Khan is het ook in de westelijke provincie Herat onrustig. Ondertussen zijn premiejagers op zoek naar Al Queda-kopstukken en laten regionale krijgsheren hun lucratieve papaverhandeltje niet zomaar schieten. De situatie in het land is zo onrustig dat Artsen zonder Grenzen na 24 jaar heeft besloten om zijn medewerkers uit het land terug te trekken. De Verenigde Naties overwegen hetzelfde te doen.

Met de verkiezingen in aantocht is het geweld verhevigd. Aanslagen op politici zijn aan de orde van de dag en potentiële kiezers worden geïntimideerd. 'Overdag komen de regeringsambtenaren langs om te zeggen dat als we ons niet registreren we geen medische hulp en voedsel krijgen,' zei een inwoner van de zuidelijke provincie Zabul hierover tegen de Arabische nieuwszender Al Jazeera. ''s Avonds komen de Taliban ons vertellen dat de Amerikanen ons willen uitbuiten en dat Karzai bij hen in dienst is. We weten niet wie we moeten vertrouwen. Het is een verschrikkelijk zooitje.'

Uitstel
Het is dan ook niet voor niets dat de oppositie en internationale hulporganisaties ervoor hebben gepleit om de verkiezingen een tijdje uit te stellen. Maar waar dat een paar maanden geleden nog wel kon, blijkt uitstel nu niet mogelijk te zijn. Is Afghanistan eigenlijk wel toe aan vrije verkiezingen? vroegen we Afghanistan-kenner Willem Vogelsang, die het boek The Afghans schreef.

'Je kunt je inderdaad afvragen of dit wel het juiste moment is voor Afghanistan om verkiezingen te organiseren,' reageert het hoofd van onderzoeksafdeling Azië en Midden-Oosten van de Universiteit van Leiden. 'Maar of ze daar zelf veel zeggenschap over hebben? Het is natuurlijk niet toevallig dat de Amerikaanse presidentsverkiezingen een maand later zijn. Nu de berichten uit Irak steeds somberder worden, kan Bush best een internationaal succesje gebruiken. Maar ook andere donoren zijn in hun nopjes met de verkiezingen. Je zou kunnen zeggen dat de verkiezingen de prijs zijn die de Afghanen moeten betalen voor de westerse hulp die ze ontvangen. Wij in het Westen hebben eenmaal graag dat landen een democratie zijn en dat mannen en vrouwen samen in de sauna zitten.'

Zouden de verkiezingen beter kunnen worden uitgesteld?
'Met een jaartje uitstel van de verkiezingen zou er net wat meer tijd zijn om alle breuklijnen in de Afghaanse samenleving te lijmen. Waarschijnlijk is uitstel niet mogelijk omdat de verkiezingen anders na de Amerikaanse presidentsverkiezingen plaatsvinden.'

Aan de andere kant valt er ook wel wat te zeggen voor het wel laten doorgaan van de stemming, denkt hij. 'Het is belangrijk dat de Afghanen zich blijven committeren aan het centrale gezag. Wat dat betreft vind ik het een gunstig teken dat al meer dan tien miljoen Afghanen zich hebben laten registreren als kiezer. Hieronder zijn veel vrouwen. Goed, er zullen er misschien een paar tussen zitten die zich dubbel hebben laten registreren, maar het geeft denk ik wel aan dat de Afghanen rustig verder willen leven onder de beschermende paraplu van de internationale troepen.'

Afghanistan-map
Trekken de internationale mogendheden hun troepen na de verkiezingen terug?
'Dat zou heel onverstandig zijn. Sterker nog: Er moeten meer manschappen naartoe. Het is belangrijk dat het Westen aan de Afghaanse bevolking laat zien dat het de toekomst van hun land serieus neemt. Je moet de mensen ook het gevoel geven dat het zin heeft om hun huizen en leven weer op te bouwen. Het Westen heeft hen tenslotte al eens eerder in de steek gelaten nadat de Russen Afghanistan hadden verlaten. Hierna barstte de burgeroorlog los.'

Hoe staat het ervoor met de wederopbouw van Afghanistan?
'Ik ben redelijk optimistisch. De infrastructuur is verbeterd. Het onderwijssysteem is geweldig op poten gezet en ook met de gezondheidszorg gaat het de goede kant op.'

Vogelsang is het niet eens met de critici die beweren dat het centrale gezag nog niet veel voorstelt en dat Karzai niet veel meer is dan de burgemeester van Kabul. 'Het was een erg dappere zet van Karzai dat hij in de aanloop van de verkiezingen durfde te breken met zijn minister van Defensie, Mohammed Fahim, die tevens een machtige krijgsheer is. Ook het ontslag van gouverneur en krijgsheer Ismail Khan is een bewijs dat Karzai meer kan doen dan de meeste mensen denken. De uitbreiding van het centrale gezag is erg belangrijk. Al was het maar om ervoor te zorgen dat de donorgelden goed terechtkomen.'

De vooruitzichten zijn goed?
'Natuurlijk gaan er ook een boel dingen minder goed, maar zoiets kost natuurlijk ook tijd. Ik maak me meer zorgen over de effecten die ontwikkelingen in de onrustige buurlanden Iran en Pakistan op Afghanistan kunnen hebben.'

Wat het geweld betreft, vindt de Azië- en Midden-Oostenkenner het nog wel meevallen in Afghanistan. 'Het is daar een paradijs in vergelijking met Irak.'

Vrouwen in Kabul 2003Grondwet op Amerikaanse leest
Bij de wederopbouw wordt er ook hard gewerkt om het land klaar te stomen tot een democratie. Het staatsapparaat is uitgebreid en het land heeft sinds begin dit jaar een grondwet die op Amerikaanse leest is geschoeid.


Krijgt het land niet te veel een Westers model opgelegd?
'Natuurlijk gebeurt dat. Maar je kunt je afvragen of een democratie zo heel erg is. Je moet het alleen niet te snel willen opleggen. Sommige tradities kosten gewoon tijd om te veranderen. Je krijgt vrouwen ook niet van de ene op de andere dag uit hun burka. Je kunt de verplichting tot het dragen van zo'n ding afschaffen, maar dat wil niet betekenen dat de families van die vrouwen daar opeens anders over gaan denken. Dan ga je als vrouw niet zo makkelijk tegen de wens van je familie in.'

In Irak staan de eerste verkiezingen gepland voor januari 2005. Kunnen de Amerikanen nog lessen uit Afghanistan trekken die ze in Irak kunnen toepassen?
'Achteraf gezien hadden de Amerikanen het eerste jaar in Afghanistan meer aanwezig moeten zijn en harder aan de wederopbouw moeten trekken. Maar het blijft lastige materie. Ik begrijp ook wel dat zij ervoor gekozen hebben om het land niet te overspoelen met westerlingen en de macht zo snel mogelijk over te dragen aan lokale machthebbers. Ik ben geen fan van Bush, maar over het geheel genomen denk ik wel dat de Amerikanen het in Afghanistan goed hebben aangepakt. Maar misschien hebben ze daar ook wel wat geluk bij gehad.'

'Je kunt Afghanistan en Irak ook moeilijk met elkaar vergelijken. De Iraakse maatschappij is sinds de inval volkomen losgeslagen. In tegenstelling tot Afghanistan worden de Amerikanen daar meer als bezetters gezien. Ook hebben de Afghanen iets meer realiteitszin, denk ik. Die Sji-ieten stuiven nu wel massaal op de Amerikanen af, maar ze vergeten wel dat zij hen van Saddam Hussein hebben bevrijd. Als die zich straks terugtrekken dan gaan de andere Arabische landen zich er mee bemoeien en behalve Iran hebben die niet zo veel op met Sji-ieten.

De Amerikanen hebben zich geweldig verkeken op de inval van Irak. Het winnen van vrede is tenslotte moeilijker dan het winnen van een oorlog.'


Belangrijke data in de wederopbouw van Afghanistan:

7 oktober 2001: Amerikanen en Britten beginnen met luchtaanvallen op Afghanistan hun Operation Enduring Freedom. Zij doen dit nadat de Taliban hebben geweigerd om Osama Bin Laden over te dragen die door hen verantwoordelijk wordt gehouden voor de aanslagen op het World Trade Centre en het Pentagon in de VS een maand daarvoor.
November 2001: Met dank aan de Amerikanen en Britten verovert de oppositie Mazar-e Sharif en trekt een paar dagen later de hoofdstad Kabul binnen.
December 2001: Tijdens een conferentie in Bonn wordt een routekaart naar vrede in Afghanistan uitgestippeld. Hamid Karzai wordt gekozen tot hoofd van de interim regering.
Januari 2001: Eerste troepen VN vredesmacht arriveren.
Juni 2002: De Loya Jirga, de bijeenkomst van stamhoofden, kiest Hamid Karzai ook als interim staatshoofd. Tot 2004 mag hij het land regeren. Karzai kiest zelf zijn regeringsploeg.
Juli 2004: Vice president Haji Abdul Qadir wordt vermoord.
September 2002: Karzai ontsnapt ternauwernood aan een aanslag. 
Augustus 2003: De NAVO krijgt de controle op de veiligheid van Kabul onder haar hoede.
Januari 2004: De Loya Jirga keurt de nieuwe grondwet goed. Hierin krijgt de president grote bevoegdheden. 
Maart 2004: Karzai maakt bekend dat de verkiezingen vier maanden worden uitgesteld. 
9 oktober 2004: Afghanistan kan uit 18 kandidaten, onder wie één vrouw, de nieuwe president kiezen.

Laatste nieuws:
BBC: Afghan warlords 'threaten poll' 

 

Afghaanse regering
Programma voor wederopbouw van Afghanistan
Over Afghanistan
Nieuws van de Verenigde Naties over Afghanistan
Hulporganisaties in Afghanistan:
Institute for Afghan Studies

Reacties