Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Na maanden van hevige protesten werd op 30 april een staatsgreep aangekondigd door de Venezolaanse oppositieleider en interim-president Juan Guaidó. De couppoging mislukte, maar tekent de diepe crisis waarin het land zich al tijdenlang bevindt. Fotograaf Fabiola Ferrero onderzocht de afgelopen jaren voor haar fotoreportage Blurred in Despair de psychologische gevolgen van de Venezolaanse crisis op de burgers van het Zuid-Amerikaanse land.

Medicijnentekorten, voedselschaarste, stijgende inflatie en meer dan twintigduizend moorden per jaar: dat is de tragische realiteit van de aanhoudende politieke en economische crisis in Venezuela. Maar de crisis omvat veel meer dan cijfers en geld. De toenemende vijandigheid van het dagelijkse leven heeft de burgers met een slopend psychologisch trauma opgezadeld, concludeert Ferrero na haar onderzoek. Zij voelen zich verloren in de dagelijkse strijd om te overleven.

De kleurrijke Caribische natie die Venezuela ooit was, is somber en vooral bezig met de onzekerheid van de toekomst. Ferrero vertelt over de gevolgen van de jarenlange crisis voor haar landgenoten, vrienden en familie.

mo1

Hier ligt het epicentrum van de escalerende crisis in Venezuela

De grens tussen Colombia en Venezuela is als het Wilde Westen.

Je hebt gefotografeerd tijdens de dieptepunten van de crisis in Venezuela, bijvoorbeeld tijdens een van de langdurige stroomuitvallen. Hoe zag hoofdstad Caracas er toen uit?

“Van de één op de andere dag veranderde Caracas van een levendige, bruisende stad in een verlaten oord. Drie dagen lang zat de hoofdstad zonder stroom en water, want alle waterpompen zijn gekoppeld aan elektriciteit en werkten dus niet. De oorzaak van de elektriciteitsproblemen zijn nooit helemaal bekend geworden, president Maduro meende dat de Amerikanen erachter zaten, maar wij, de burgers, leggen de schuld bij hem en zijn nalatigheid.

De hele stad zat zonder licht, terwijl Caracas mét lichten al levensgevaarlijk is

De hele stad zat zonder licht, en ik moest mijzelf moed inpraten om met de auto naar huis te gaan. Caracas is al levensgevaarlijk mét licht, dus een Caracas zónder licht is nog gevaarlijker. Eenmaal veilig thuis hoopte ik dat de volgende dag weer normaal zou zijn; een hoop die tevergeefs bleek. De tweede dag was nog meer gespannen, de metro reed niet door de stroomstoring, er vonden overvallen plaats en er werden zelfs mensen ontvoerd en bestolen. Op het moment van zo’n stroomuitval besef je pas hoe erg je zoiets alledaags kunt missen. Een volle koelkast die twee dagen niet gekoeld wordt, in een warm land als Venezuela, is natuurlijk desastreus. Vrijwel al het eten was bedorven.

De stroomuitval duurde inmiddels drie dagen. Veel mensen hadden al drie dagen geen water tot hun beschikking en besloten, noodgedwongen, om zich te wassen in de vervuilde Guaire-rivier, die recht door Caracas stroomt. Op de vierde dag kregen delen van de hoofdstad weer stroom en licht, waarna de burgers eigenlijk gewoon doorgingen met hun levens alsof er niets was gebeurd.”

De hevige crisis woedt nu al jaren. Hoe zou je de situatie van het land van vóór de crisis omschrijven?

“Ondanks het gewelddadige imago van het land, waren heel veel mensen in Venezuela gelukkig. Natuurlijk kunnen dingen altijd beter, maar we zitten aan het strand en het is het hele jaar door lekker weer. Daardoor gingen wij Venezolanen van nature blij en gelukkig door het leven.

Daarnaast was Venezuela altijd een vrij rijk land. Het land heeft de grootste oliereserves van de wereld. Hierom is deze crisis en dit hoofdstuk in onze geschiedenis zo belangrijk, het laat namelijk zien dat een land met democratie en een gezond economisch systeem ook opeens kan instorten. Uiteraard zijn er meerdere factoren, zoals corruptie, slechte economische beslissingen, mismanagement en dalende olieprijzen, die de crisis in Venezuela hebben veroorzaakt. Het is een complexe situatie, maar die factoren samen creëerden een het recept voor een ramp.”

Hoe is het gedrag van Venezolanen door de crisis veranderd?

“Allereerst ontstond er een gigantische drang om het land te verlaten. Sinds 2014 zijn ruim 3,4 miljoen mensen geëmigreerd naar andere Zuid-Amerikaanse landen. Vóór de crisis telde het land ongeveer 32 miljoen inwoners, dus meer dan 10 procent van al onze inwoners heeft Venezuela verlaten!

Als ik rondvraag bij vrienden of kennissen, is er van iedereen wel iemand in hun omgeving vertrokken. Mijn familieleden zijn ook vertrokken, ik heb nog één broer in Venezuela, maar die gaat binnen een week ook emigreren. Mijn ouders, tantes, ooms, neven en nichten zijn allemaal al vertrokken. Iedereen ervaart dus dezelfde verlatingsdrang en dat zorgt voor een gevoel van eenzaamheid bij de inwoners die zijn gebleven. De afgelopen jaren moest ik voortdurend weer afscheid nemen van familie of vrienden. Ik snap hun redenen, maar het laat mij en anderen vooral treurig achter.”

Blurred_2
Een vrouwelijke beveiligingsmedewerker houdt haar schild omhoog, nadat een man haar herhaaldelijk aanviel tijdens een oppositie demonstratie in Caracas, Venezuela. Beeld door: Fabiola Ferrero

Welke mentale effecten zijn er nog meer te zien bij de Venezolanen?

“Verschillende psychologen zien veranderingen bij de burgers. Het onderzoek van de Venezolaanse psycholoog Yorelis Acosta van de Universiteit Andrés Bello, stelt dat de inwoners in een staat van depressie verkeren door de voortdurende blootstelling aan vijandige situaties. De voornaamste emoties die ik terugzie bij de bevolking zijn verdriet, woede en angst.

Het verdriet onder de mensen komt door het besef dat het land niet snel of misschien wel nooit meer hetzelfde zal worden als vóór de crisis. Ik merk dit verdriet bij de mensen op straat, als ik met ze praat of met ze in de rij sta bij de supermarkt.

Het gevoel van machteloosheid creëert veel woede onder de burgers

Het gevoel van machteloosheid creëert vooral een hoop woede onder de burgers, want hoezeer wij er ook bovenop willen komen, individuele inzet zal niet genoeg zijn. De situatie is zo complex dat er onmiddellijk grote veranderingen in de overheid moeten plaatsvinden.

Angst is er voor van alles, zelfs om naar buiten te gaan. Het land is sinds de crisis veel gevaarlijker geworden voor veel mensen. Voedseltekorten zorgen ook dagelijks voor angst. Wie vóór de crisis tot de lagere klassen behoorde kreeg nog altijd eten op tafel. Nu is dat door de crisis geen zekerheid meer, en dat zorgt voor een dagelijkse angst voor ondervoeding.”

Blurred_3
Een groep mensen die in de rij staan om één zak rijst per persoon te kopen, meer zakken rijst kopen is niet toegestaan. Beeld door: Fabiola Ferrero

Welke momenten betekenden een omslag voor de inwoners van Venezuela?

“Er zijn verschillende momenten die een stemmingswisseling bij het volk veroorzaakten. De eerste gaat terug naar 2014, toen er een golf van protesten door het land trok. Veel studenten gingen de straat op, ze droegen het masker uit de film V for Vendetta. Vanaf dat moment werd het grimmiger tussen de politie en demonstranten. Daarna bleef het lange tijd stil, eigenlijk tot 31 maart 2017. Vanaf toen begonnen langere en nog gewelddadigere protesten, die aanbleven tot half augustus. Bij deze protesten zag ik verschillende burgers; studenten, dertigers, mannen en vrouwen, ook tussen de 40 en 50 jaar. Niet alleen de demonstranten zelf vielen op, maar ook hun weerbaarheid. Voor mijn eigen veiligheid had ik tijdens de protesten een gasmasker op, want traangas, rubberen kogels en stenen vlogen me om de oren. Als ik om me heen keek, zag ik burgers urenlang zonder gasmaskers vechten tegen de politie en militairen. Een bijzonder moment: niet eerder zag ik zo’n grote weerstand bij de Venezolanen.

Deze protestacties zorgden voor een periode van weerstand, hoop en woede, maar die emoties namen snel weer af doordat er geen verandering plaatsvond. Het meeste bepalende moment dateert uit 2015, toen er rijen voor voedsel begonnen te ontstaan. In dat jaar raakten de meeste schappen leeg. Het was en is heel raar om te ervaren, dat je in de rij moet staat voor een zak rijst. De positieve instelling van de burgers nam hierdoor snel af. Deze gebeurtenis had de meeste invloed op de gevoelens van depressie en verdriet. Men is alleen nog bezig met overleven, en als overleven prioriteit krijgt, vervaagt het gevoel van geluk.”

Waar putten burgers nog hoop uit voor de toekomst?

“Dat vind ik heel moeilijk. Waarschijnlijk had ik drie maanden geleden een heel ander antwoord gegeven op deze vraag. Rond die tijd stond Juan Guaidó op en raakten mensen weer positief gestemd. Zij zagen Guaidó, die uit het niets tevoorschijn kwam, als een symbool van hoop.

Maar vandaag de dag is hun mening veranderd, doordat er na al die tijd nog steeds niets veranderd is bij de overheid. Guaidó kreeg veel internationale steun, maar intern heeft hij nog te weinig macht om echt dingen te veranderen. Inwoners hebben door dat de verandering die Guaidó beloofde toch niet zo snel zal plaatsvinden.

Dit alles zal een groot litteken achterlaten. Deze crisis heeft de Venezolaanse burger zoveel stemmingswisselingen bezorgt, dat het lastig wordt hier overheen te komen. Natuurlijk heb ik hoop dat we ooit weer terug kunnen naar het normale leven. Basisbehoeften zoals veiligheid, voedsel, water en elektriciteit, maar ook het gevoel van rust. Dat is het voornaamste waar de burgers naar verlangen.”

null4

De nieuwe onderklasse van Colombia: Venezolaanse vluchtelingen

Negeren lijkt het sleutelwoord te zijn in het Colombiaanse beleid rond de vluchtelingen.

Protestactie tegen het staatsapparaat en de repressie van de Bolivariaanse Nationale Garde.

Venezuela: van crisis naar crisis

Een democratisch vermomde dictatuur? Op zondag 15 oktober won de socialistische partij…

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
yannick

Yannick Bertrand

Redactiestagiair

Yannick Bertrand (1996) is student journalistiek en houdt zich graag bezig met de thema’s cultuur, duurzaamheid en identiteit.
Profielpagina