Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Onze media schrijven graag over zomerfestivals. En ook dit jaar was het weer een onderwerp: het gebrek aan een divers publiek op sommige festivals. Een redacteur van Knack zocht op Twitter onlangs nog naar moslims die wilden vertellen waarom ‘moslims geen festivals doen’. Hmmm.

Het is een gedachtekronkel waar de Vlaamse media zich vaak op laat betrappen: als evenementen of programma’s geen diversiteit aan mensen bereiken, gaat men zoeken naar waarom ‘de andere’ niet komt of niet kijkt/luistert. In plaats van op zoek te gaan naar de organisatoren of makers die er wél in slagen iedereen te bereiken en daarvan te leren hoe het moet. Of in plaats van de zogezegde afwezigen te bevragen wat die ‘witte festivals’ dan hebben gedaan of niet gedaan om een betere mix in hun publiek te bekomen.

Deze week las ik het verhaal van Sarah en haar zus, die op Pukkelpop werden nageroepen, geduwd, betast, een drankje over zich heen kregen en tenslotte een liedje over Congo. Een liedje over handjes kappen wel te verstaan. Daar bleef het niet bij, wat racistische praat betreft.

Stomme verbazing

Verbaasd was ik niet. Verbazing bij rauw racisme vind ik hoe langer hoe meer problematisch. Telkens als er een verhaal de media haalt, reageren er mensen met stomme verbazing. En dat is menselijk. Ik geloof dat die verbazing oprecht is, en de verontwaardiging die volgt ook. Maar er zijn al zo veel verhalen naar buiten gekomen. Zo veel getuigenissen gedaan, onderzoeken gebeurd, boeken geschreven… Hoe lang gaan we nog verbaasd zijn, of denken dat het ‘toch allemaal wel meevalt’?

Toen een witte schrijfster vorige week de media haalde door aan te kondigen dat ze naar Costa Rica verhuist vanwege het dagelijkse racisme dat haar zuiderse partner en hun kinderen in Vlaanderen te beurt valt, was de reactie nagenoeg hetzelfde. Verbazing. Iedereen reageert verbaasd, behalve 90 procent van de mensen met migratieroots. Want zij maken het zelf mee. Er is weinig reden om nog verbaasd te zijn.

Niet persoonlijk shamen

Sinds gisteren doet een video-opname van de racistische aanval (want dat was het, daar moeten we niet omheen draaien) op Pukkelpop de ronde op sociale media. Ook de mainstream media bericht erover. Er werd een klacht ingediend bij Unia en één van de daders werd al snel geïdentificeerd. Mensen reageren boos en verontwaardigd. Terecht.

Hoewel ook nu weer een deel van de boosheid gericht wordt op de slachtoffers. Ik hou mijn hart vast als ik denk hoe een 19-jarig meisje om moet gaan met alle haatreacties die ook nu weer vlotjes vloeien. Ik heb er zelf de afgelopen jaren een punt van gemaakt om mij, telkens als ik racisme aanklaag, te richten op een systeem of instelling en weg te blijven van het persoonlijk shamen van daders. En dat was heus niet altijd gemakkelijk.

Dit soort situaties doen zich voor net omdát we ze telkens reduceren tot losstaande gevallen. Net omdát we blijven beweren dat het incidenteel is en niet systematisch. Terwijl ik heel goed weet, uit eigen ervaring en de honderden getuigenissen die ik nog steeds wekelijks binnenkrijg, dat racisme alomtegenwoordig is. Mensen met een migratieachtergrond en in dit geval specifiek zwarte mensen, en nog specifieker zwarte vrouwen, moeten met een boel zaken rekening houden waar een ander geen seconde bij stilstaat. Wanneer vriendinnen uit de goeie ouwe Kempen me vragen om nog eens mee op stap te gaan denk ik wel tien keer na. Ik weet dat een feestje met overwegend witte mensen waar gedronken wordt niet veilig is voor mij. Zelfs op iets onschuldigs als een trouwfeest weet ik dat ik de pineut zal zijn. Keer op keer moeten wij ons schrap zetten als we ons in die omgevingen bewegen. En keer op keer worden we als zeurderig, flauw of ‘overdrijvers’ afgeschilderd als we om die reden weigeren.

Van het incident op Pukkelpop onthoud ik drie kernzaken:

1. Zoals ik en vele anderen al tot in den treuren herhaalden is de geschiedenis van de kolonisatie van Congo, Rwanda en Burundi een gigantisch (letterlijk) zwart gat in ons collectief geheugen. Dit heeft gigantische, problematische gevolgen. Wat deze jongens zongen snijdt door merg en been bij iedereen die de gevolgen van de kolonisatie en die gitzwarte pagina uit onze geschiedenis nog steeds voelt. Het is niet alleen schrijnend, maar ook beschamend hoe weinig het onderwijs inzet op educatie hierover. Onlangs werd in een Antwerps district een standbeeld van Leopold II voorzien van een plakkaat met extra informatie (halleluja). Geschiedenisleraren van alle middelbare scholen in dat district werden gevraagd of ze samen met hun leerlingen een tekstje wilden opstellen. Geen één durfde het aan.

2. Festivals die overwegend witte festivalgangers aantrekken, ook al programmeren ze een artiest als Kendrick Lamar (één van de meest uitgesproken muzikale stemmen in debatten over racisme), moeten aan zelfreflectie doen. Het is echt niet goed genoeg om wat hiphop te programmeren, en te zeggen dat ‘iedereen welkom is’. Als iedereen welkom is, moet je dat ook voélen. Ik zeg hetzelfde in vormingen die ik geef aan bedrijven: het generische zinnetje ‘wij discrimineren niet op basis van sekse, leeftijd, handicap, afkomst et cetera’ onderaan een vacature plakken is niet genoeg. Ik lees liever ‘wij zullen actief racisme, seksisme, able-isme et cetera bestrijden en tolereren dit niet in onze werking’. Voor je nu zegt: ja maar we zijn hier in Vlaanderen dus dat het publiek op zomerfestivals overwegend ‘Vlamingen’ zijn is doodnormaal, even dit: 65 procent van de jongeren (-25) in Antwerpen heeft migratieroots en in alle andere grote steden loopt dat percentage ook in de tientallen. Vlaanderen en wat ‘Vlaams’ is, is volop in verandering.

3. Nergens eerder werd een racistisch incident in Vlaanderen gefilmd met zoveel omstaanders. En die deden… niets. Helemaal niemand sprong in de bres voor de slachtoffers. En ik weet uit ervaring dat die stille omstaanders voor een groter trauma zorgen dan de aanvallers ooit zullen kunnen. Je voelt je zo alleen, zo weinig waard, zo voor de leeuwen geworpen als een massa mensen zwijgt terwijl jij ontmenselijkt wordt. Mijn raad aan iedereen die ooit getuige is van zulks en niet weet wat te doen is altijd: vergeet de aanvaller, focus op het slachtoffer. Toon dat je hem of haar steunt door een babbeltje te doen, een fysieke barrière op te werpen, gewoon even te laten weten: jij bent niét alleen. Dat geen enkele Pukkelpopganger zich geroepen voelde dit te doen, toont aan wat voor lange weg er te bewandelen is in de antiracistische strijd. Net zoals ik zou zeggen in gevallen van openlijk seksisme of able-isme of gewone pesterijen: see something say something. Het maakt echt een wereld van verschil.

Laat iedereen die wakker is dealen met de realiteit. En stappen zetten

Nee, aan verbazing, eenzijdige boosheid en het constant opnieuw tonen van onze wonden, trauma’s, frustraties en verdriet probeer ik niet meer mee te doen. Ik wil dat er actief stappen vooruit gezet worden. Meer stappen. Grotere stappen. En dat in dat proces af en toe mensen tegen hun zin zullen moeten bijbenen, hoort erbij. Dat er mensen willen blijven geloven dat dit sporadisch, af en toe, en als extreme vorm van dommigheid voorkomt, is hun goed recht. Maar laat iedereen die wakker is dealen met de realiteit. En stappen zetten. Grote, vastberaden stappen richting vooruitgang.

Ik kan alvast beloven dat ik wanneer ik dit weekend Bomboclat host, op Gonewest of een ander evenement spreek of gewoon in het publiek sta tijdens een van de vele festivals en concerten die ik bijwoon, dit gedrag niet zal dulden. Ik voel me daarin gesteund door de organisatoren die me uitnodigen en de mensen met wie ik me omring. We moeten echt actief een lijn in het zand trekken. Het festivalseizoen is nog niet voorbij.

Dit artikel verscheen eerder op Charliemag.be.

applause-audience-band-196652

Van zwarte cultuur houden, maar niet van zwarte mensen

In België heerst een schrijnend gebrek aan kennis over het koloniale verleden.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
Dalilla-Hermans-01-©Harvey-Bouterse-ZW-klein

Dalilla Hermans

Dalilla Hermans (32) is geboren in Rwanda en geadopteerd. In 2014 schreef ze een tekst over haar ervaringen met racisme in Vlaanderen, en …
Profielpagina

Advertentie

wca2019_600x500_v4 (002)