OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Hendrik Haan wist het al: de kraan open laten staan geeft gedonder. Diep in de onderbuik van de mens leeft het gevoel dat je water niet behoort te verspillen. Tegelijkertijd is er niets zo fijn als een kopje koffie (130 liter water) of een dagje spa. Hoe wringen we ons een beetje duurzaam uit deze spagaat? En is dat nodig? Spoiler: ja.

Een gemiddelde Nederlander gebruikt dagelijks ruwweg 4100 liter water – anderhalf keer zoveel als wat nog duurzaam zou zijn voor de planeet. Dat water stroomt maar voor een klein deel uit de kraan; het zit grotendeels verstopt in ons voedsel, en de hoofdmoot dáárvan gaat naar vlees en andere dierlijke producten. Het maakt vaak verschil of voedsel uit binnen- of buitenland komt; in Nederland hebben we een relatief efficiënte productie, er verdampt minder water en de opbrengsten per druppel zijn relatief hoog.

Watergebruik

Watervoetafdruk

Arjen Hoekstra, hoogleraar waterbeheer aan de Universiteit Twente, bedacht in 2002 de watervoetafdruk. Daarmee kun je berekenen hoeveel water er in totaal nodig is om een (voedsel)product te maken. Kun je daar ook iets mee als je staat te weifelen in de winkel? Dat een spijkerbroek 8000 liter water kost, zegt nog niet of dat ook schadelijk is voor de wereld. Want dat iets veel water kost, is pas echt een probleem als het ergens geteeld wordt waar water schaars is.

Neem nou chocola. Daar is veel meer water voor nodig (1700 liter voor 100 gram) dan voor, pak ’m beet, 100 gram gepelde pinda’s (400 liter) of een appel van 150 gram (125 liter). Moeten we dan – oh, wrede wereld – geen chocola meer kopen? Dat ligt aan de oorsprong, zegt Hoekstra: “Cacao komt veelal uit Ghana en Ivoorkust, waar het zuiden nat is en het noorden droog. Dus zolang cacao uit het zuiden komt en er eerlijke prijzen voor betaald worden, is er niet zoveel aan de hand.” Kijk dus op de verpakking naar de herkomst, gesteld dat het erop vermeld staat.

Wie waterbewust wil winkelen, kan beter kijken naar de watersituatie in het land waar een product vandaan komt

Wie waterbewust wil winkelen, kan dus beter kijken naar de watersituatie in het land waar een product vandaankomt. Denk aan Zuid-Spanje, waar door (deels illegale) waterputten – voor aardbeien en ander klein fruit – het grondwaterpeil in natuurpark Cota Donana zo ver zakt dat bijzondere planten en dieren er de dupe van worden. Of Peru, waar asperges in de woestijn geteeld worden. En sperziebonenproducent Egypte krijgt nauwelijks regen; het land is vooral afhankelijk van de Nijl, die ook door buurlanden steeds intensiever gebruikt wordt.

Deze landen of gebieden kampen een groot deel van het jaar met ernstige waterschaarste, net als Zuid-Afrika, Noordelijk Afrika, het Midden-Oosten, grote delen van India, Pakistan, Noord-China, Mexico, en delen van Argentinië en Chili. Je zou producten uit die landen kunnen mijden, beaamt Hoekstra voorzichtig. “Het is niet dat ik bijvoorbeeld Zuid-Afrika iets misgun, maar de watervoorraden zijn daar beperkt. Grote boeren die produceren voor de export gebruiken dat water gratis.
Zij maken winst met een publiek schaars goed. Zuid-Afrika zou dat eerlijker en duurzamer kunnen maken door watergebruik te beprijzen.”

Doorschuifeffect

Toch nog even over het water uit onze eigen kraan. Want hoewel dat maar 3 procent van ons dagelijkse watergebruik uitmaakt, moeten we ook daar zuiniger mee zijn. Dat zegt Vitens, een overheidsbedrijf dat verantwoordelijk is voor het drinkwater in vijf van de twaalf provincies. Samen met andere waterbedrijven, waterschappen en provincies begon Vitens een campagne om ons bewuster te maken van watergebruik in huis: koop een regenton, omarm de wc-stopknop.

Nederlandse druppels

We slurpen in Nederland steeds meer kraanwater, waarschuwt drinkwaterbedrijf Vitens. Als de trend van de afgelopen 4 jaar doorzet, gebruiken Vitens-klanten in 2050 30 procent meer water. Dat zit ’m in de bevolkingsgroei en dat huishoudens kleiner worden – met elk een eigen wasmachine. Daarnaast gebruiken bedrijven meer drinkwater door de groeiende economie en zijn er veel nieuwe bedrijven als klant bijgekomen, met name buitenlandse zuivelbedrijven in Friesland. En het veranderende klimaat zorgt voor extra druk op de ketel, denk aan de droogte van vorige zomer.

“De zomer van 2018 heeft ons laten zien dat de voorraad uiteindelijk eindig is”, zegt Vitens-directievoorzitter Jelle Hannema. “We hebben draaiboeken voor extreme situaties, maar de duur van deze droge periode verraste ons. Het normale verbruik kreeg een enorme impuls – soms wel 140 procent boven normaal – doordat met name huishoudens veel meer water gingen gebruiken. Mensen douchten meer, sproeiden vaker de tuin. We dachten: krijgen we de waterreservoirs nog wel vol voor de ochtendpiek?”

“Als ergens drinkwater wordt gewonnen, kunnen daar om het water te beschermen vaak geen andere activiteiten meer plaatsvinden, zoals landbouw”

De situatie was het meest prangend op de hoge zandgronden van Oost-Nederland – andere waterbedrijven hebben grote rivieren en bijvoorbeeld het IJsselmeer nog als buffer. Hannema: “Bij ons stond alles op maximale productie, niets mocht uitvallen. Op enkele plekken moesten we de waterdruk verlagen. Het was kiezen tussen iedereen een dunner straaltje water, of sommigen helemaal niets.”

Er is in Nederland genoeg water; dat is het probleem niet. Maar die toenemende hoeveelheid liters winnen, zuiveren en opslaan vergt uitbreiding van de infrastructuur van waterbedrijven en kost extra ruimte – schaars in Nederland. Als ergens drinkwater wordt gewonnen, kunnen daar om het water te beschermen vaak geen andere activiteiten meer plaatsvinden, zoals landbouw. Vitens vergelijkt het met een snelweg: je kunt het fileprobleem oplossen door steeds meer banen aan te leggen, maar hoe ver wil je daarin gaan? Daar wil het bedrijf een maatschappelijke discussie over aanzwengelen.

Arjen Hoekstra denkt er het zijne van. Hij schreef een opiniestuk in het Algemeen Dagblad, waarin hij zegt het wrang te vinden dat de overheid – via Vitens – geld uitgeeft voor bewustzijn over watergebruik onder consumenten, maar daarbij volledig focust op de 3 procent die we thuis gebruiken en niet op de consumptie van dierlijke producten – een veel groter deel van onze watervoetafdruk. Nog wranger vindt hij het dat de EU miljoenen stopt in het promoten van Europees vlees: 71,5 miljoen in de afgelopen drie jaar, volgens het European Datajournalism Network.

“Ik snap de keuze van Vitens, zij gaan over het Nederlandse drinkwatergebruik”, zegt Hoekstra. Voor vee(voer) wordt in Nederland doorgaans geen drinkwater gebruikt. Maar mondiaal gezien kan de Nederlandse productie van veevoer – maïs en gras – elders wel voor waterproblemen zorgen, zegt de Twentse waterhoogleraar.

“Het is op zich niet onduurzaam om hier maïs te verbouwen. Maar oude Twentenaren kunnen zich nog herinneren dat hier geen maïs, maar graan stond. Het graan voor ons brood komt nu van elders, uit Frankrijk bijvoorbeeld. Daar is al weer meer waterschaarste dan hier, maar ook dat valt nog mee. Maar iets dat dáár had kunnen groeien, groeit ook weer elders. En zo blijf je schuiven, tot je in een gebied uitkomt waar wel waterschaarste heerst.”

We dragen allemaal bij aan lokale problemen elders

“Het is niet slim om in droge gebieden veel voedsel te verbouwen, maar omdat voor ons consumptiepatroon wereldwijd te veel grond en water nodig is, moet je wel. We zien de uiteindelijke problemen terug in de vorm van natuurverlies, droogvallende rivieren en meren, en dalende grondwaterstanden in grote delen van de wereld. Maar omdat veel van de problemen zo indirect verbonden zijn aan wat wij doen, relateren we het niet aan ons eigen gedrag. De totale waterintensiteit van ons dieet, en dat van die andere 7,5 miljard mensen op aarde, is te hoog. Zo dragen we allemaal bij aan lokale problemen elders.”

artikel-Cover_1200x675-drugsafval

Wat doen honderdduizenden liters drugsafval met ons water?

Het probleem van drugsafval groeit en daarmee de gevolgen voor milieu en ons water.

website-Cover_2100x1118_HZHM-water_grondrecht

‘Water is een machtsmiddel’

In gesprek met Daphina Misiedjan over rechten en de ongelijkheid die rond water bestaat.

artikel-Cover_1200x675_HZHM-water_Nestle

Deel van Dossier

Hoe Zit Het Met Water?

Het juninummer van OneWorld-magazine draait om water. Van wie is water, mag je er geld…

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
DSC0031_kleiner_lichter

Leonie Hosselet

Freelance journalist en eindredacteur

Leonie Hosselet is freelance journalist en eindredacteur voor onder andere OneWorld, Trouw en de Volkskrant. Ze schrijft voornamelijk over …
Profielpagina