OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Begin oktober werd de Surinaamse Monaliza Maynard als vermist opgegeven. Haar zoon plaatste een video op Facebook, waarin hij om hulp vroeg in de zoektocht naar zijn moeder. De resten van de 37-jarige vrouw werden niet lang daarna teruggevonden. Ze werd door haar ex-vriend gewurgd, waarna hij haar lichaam verbrandde. Maynard werd hét symbool van het toenemende geweld tegen vrouwen in Suriname, dat sinds haar dood hoog op de (politieke) agenda staat.

Bijna de helft van alle moorden die vorig jaar in Suriname plaatsvonden, had te maken met femicide: het doden van vrouwen door mannen om de simpele reden dat ze vrouw zijn. De brute moord op Maynard tekende de start van een nationaal debat over geweld tegen vrouwen. Ook de rol van de vrouw wordt hierbij kritisch onder de loep genomen.

Volgens het Igarape Instituut in Brazilië heeft Suriname het laagste moordcijfer in de Caribbean Community and Common Market (Caricom), maar als het om femicide gaat staat Suriname op de tweede plaats. Van alle moorden die in 2017 hebben plaatsgevonden in Suriname (35 in totaal), heeft bijna de helft (zestien moorden) met femicide van doen. Op een totaal van veertig moorden werden in 2016 dertien vrouwen het slachtoffer van dodelijk geweld.

Van alle moorden die in 2017 in Suriname plaatsvonden (35), was bijna de helft (16) een geval van femicide

Noodoproep

Theffana Jennifer Dorwart is 29 jaar, moeder van vier kinderen en al zo’n tien jaar slachtoffer van huiselijk geweld. Het nieuws over Maynard sloeg bij haar in als een bom. “Ik kende haar. De moordenaar is een vriend van mijn ex”, zegt ze hoofdschuddend.

Theffana-Jennifer-Dorwartow2
Theffana Jennifer Dorwart Beeld door: Zoë Deceuninck

Ook Dorwart kent een verleden met geweld. Het begon toen ze als jonge tiener haar eerste vriend leerde kennen. “Hij was heel jaloers. Ik mocht van hem niet eens op het balkon zitten”, vertelt ze. Toch bleef ze negen jaar bij hem. “Je geeft niet zomaar op in een relatie”, zegt ze met een trieste glimlach. Ze had inmiddels drie kinderen met haar ex.

Dorwart spreekt in korte zinnen en kijkt voornamelijk naar de grond. Haar handen friemelen zenuwachtig aan haar telefoon, maar haar stem is krachtig. Ze is vastbesloten haar verhaal te doen. “Huiselijk geweld wordt in Suriname niet serieus genomen, totdat het te laat is.”.

Vrouwen zijn zelf de oorzaak

Een recente uitspraak van Keshopersad Gangaram Panday, voormalig politie-inspecteur en lid van de Nationale Democratische Partij van president Bouterse, bevestigt haar vermoeden. Slechts enkele dagen na de brute moord op Maynard zei Panday in een vergadering van het Surinaams parlement dat ‘vrouwen vaak zelf de oorzaak zijn van huiselijk geweld.’

In het Surinaams parlement zei politicus Keshopersad Gangaram Panday dat ‘vrouwen vaak zelf de oorzaak zijn van huiselijk geweld’

In tegenstelling tot de overige assembleeleden, die zich onmiddellijk distantieerden van deze uitspraak, kunnen sommige Surinamers, waaronder ook vrouwen, zich wel vinden in – een deel van – Pandays woorden.

Voor haar toespraak op de discussieavond Stop geweld tegen de mens begin november in de Congreshal in Paramaribo, verzamelde ontwikkelingssocioloog Soulamy Laurens enkele ervaringen van slachtoffers van huiselijk geweld. Ze kwam terug met schokkende resultaten: “Sommige vrouwen stellen zelf dat ze het bezit zijn van hun man. Anderen vinden dat de man meer waard is én dat alle vrouwen dat moeten respecteren. Eén iemand was ervan overtuigd dat de klappen haar juist sterker maakten, ze zei letterlijk: ‘What doesn’t kill you makes you stronger’.”

Bont en blauw

Dorwart wist te ontsnappen aan haar eerste relatie, maar viel twee jaar later in dezelfde val toen ze haar nieuwe vriend leerde kennen. De mishandeling, die ze herkende van haar eerste relatie, nam steeds ergere vormen aan. “Er ging geen maand voorbij of er vielen klappen. Vaak twee tot drie keer in de maand, met zijn vuist…” Ze schudt haar hoofd. Woorden schieten tekort. Na een lange stilte herpakt ze zich: “Wanneer hij zijn drugs niet op tijd kon nemen of geldproblemen had, werd hij agressief. Ik probeerde uit de buurt te blijven, maar dat lukte niet altijd.”

Om niets aan de verbeelding over te laten toont ze een foto van haar mishandelde gezicht. Haar ogen zijn nog slechts twee kleine spleetjes tussen haar opgezette wangen. “Ik was bont en blauw die dag”, zegt ze bijna zonder emotie. Nadien zonderde ze zich af in de kamer. “Ik huilde tot ik in slaap viel. ’s Avonds kwam hij dan gewoon weer naast me liggen. Alsof er niets gebeurd was.”

Hulpverlening schiet tekort

Enkele dagen na de brute moord op Monaliza Maynard verzamelden zo’n zeshonderd Surinamers zich op het Onafhankelijksheidsplein in Paramaribo. Gekleed in het wit en met een kaars in de hand trok de stoet nadien in stilte door het hart van de hoofdstad van Suriname. “Er zijn dit jaar al meerdere vrouwen vermoord door hun partner of ex-vriend. Genoeg is genoeg”, zegt Sandra de Wit, initiatiefneemster van de Stille Loop.

ow3stille-loop-paramaribo
Voorlopers van de Stille Loop in Paramaribo Beeld door: Zoë Deceuninck

“De overheid moet haar verantwoordelijkheid nemen. Vrouwen die mishandeld worden, moeten hulp aangeboden krijgen”, aldus de Wit. Naast meer en betere opvangcentra en begeleiding voor slachtoffers én daders, benadrukt de initiatiefneemster de nood aan een nationale bewustwordingscampagne. “Slachtoffers weten niet waar ze terecht kunnen en kunnen daarom moeilijk ontsnappen aan het geweld, met alle gevolgen van dien”, aldus de Wit.

Afgelopen augustus beviel Dorwart van een dochter. Twee weken na de bevalling werd ze alweer geslagen door haar vriend. Enkele dagen later werd ze het huis uit gezet. Zelf zegt ze niet te weten waarom. “Maar als hij dat niet gedaan had, zou ik daar waarschijnlijk nog wonen”, geeft Dorwart toe. Ze probeert nu werk te vinden, maar dat gaat naar eigen zeggen niet zo gemakkelijk. “Ik leef met een permanente vrees, er zijn momenten waarop ik uit het niets begin te huilen. Maar ik kan niet opgeven. Ik leef nog voor mijn kinderen”, zegt Dorwart.

Topje van de ijsberg

Na geweld in een relatie stellen vrouwen zich vaak verzoenend op, vertelt relatiedeskundige Claudia Halfhide. “Zij wil zo snel mogelijk terug naar de eerste fase, die van ontspanning. De man maakt hier misbruik van en houdt haar verantwoordelijk voor zijn gedrag. Zij besluit niet tegen hem in te gaan om de vrede te bewaren”, legt Halfhide uit. Deze cirkel blijft zich volgens de relatiedeskundige herhalen. “De man krijgt zo steeds meer macht en controle. En de vrouw verliest zichzelf.”

Sinds 2001 is Halfhide werkzaam bij Stichting Stop Geweld Tegen Vrouwen, zo ongeveer de enige instantie in Suriname waar slachtoffers terecht kunnen voor advies. Vorig jaar ontving de stichting bijna driehonderd nieuwe aanmeldingen, voornamelijk van vrouwen. “Dat is slechts het topje van de ijsberg”, geeft de relatiedeskundige toe.

Bij de politie kan dag en nacht een aangifte van mishandeling ingediend worden, maar volgens Halfhide gaat deze maatregel voor de meeste vrouwen te ver. “Ze willen niet altijd weg van hun man, alleen dat het geweld stopt”, zegt Halfhide. Vaak zijn er kinderen in het spel of is de vrouw financieel afhankelijk van de man. “Weggaan is niet altijd een optie, ook al zouden sommigen dat wel willen”, aldus Halfhide.

Ze willen niet altijd weg van hun man, ze willen alleen dat het geweld stopt

Omslag is nodig

Psycholoog Manon Sanches werkte in 2016 en 2017 in opdracht van het Surinaams parlement en met ondersteuning van UNICEF mee aan een landelijk onderzoek naar geweld tegen kinderen. Er werden in totaal zo’n 15.000 kinderen ondervraagd. “Er kan in Suriname zonder twijfel gesproken worden van een gewelddadige samenleving”, luidt haar onverbloemde conclusie. Maar liefst 81 procent van de kinderen tussen de 11 en 18 jaar gaf aan het afgelopen jaar met geweld te maken hebben gehad, het grootste gedeelte binnenshuis.

Volgens Anne Becker, orthopedagoog en gedragsdeskundige, heeft Suriname dringend een mind shift nodig. Ze stelt dat huiselijk geweld veel te veel wordt gerelativeerd, voornamelijk door de slachtoffers zelf. Becker pleit voor een aanpak bij de wortel: het aanpakken van geweld tegen kinderen. “Kinderen die opgroeien in geweld denken dat het oké is om te slaan, want ze weten niet beter”, aldus Becker.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
02

Zoë Deceuninck

Zoë Deceuninck is freelance journalist en werkt vanuit Suriname.
Profielpagina