OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Het was niet de eerste keer dat de 24-jarige Teodora del Carmen Vásquez zwanger was. “Drie jaar ervoor beviel ik van mijn zoontje. Ook deze keer verliep de zwangerschap zonder moeilijkheden.” Op 13 juli 2007 ging ze, 39 weken zwanger, aan het werk in de keuken van de dorpsschool in de regio Ahuchapán. Tot ze plots hevige pijnen kreeg. Ze belde nog naar de hulpdiensten, maar beviel in het toilet. “Toen de politie eindelijk kwam, was mijn kindje al geboren, en gestorven. In plaats van me te helpen, zeiden ze dat ik mijn dochtertje had vermoord. Ik heb nooit geweten waarom mijn kindje stierf. Het openbaar ministerie heeft dat niet onderzocht.”

Ze brachten Teodora naar een cel. De avond was net gevallen en het regende hevig, het lekte overal. Met haar handen aan de muur geboeid, raakte ze amper de grond. Teodora verloor veel bloed, ze viel om de haverklap flauw en wanneer ze bij bewustzijn kwam, kreeg ze stuiptrekkingen. Uit vrees dat ze daar zou sterven, brachten de bewakers haar naar het ziekenhuis.

Hoewel ze haar relaas al vaker deed, is ze zenuwachtig tijdens ons gesprek. “Toen ik ’s ochtends wakker werd, lag ik met mijn voet geboeid aan het ziekenhuisbed. Rondom mijn bed stonden journalisten die vroegen waarom ik mijn baby had vermoord.” Diezelfde dag werd Teodora teruggebracht naar de cel. Geld voor een eigen advocaat had ze niet. Bij haar aanhouding luidde de aanklacht nog dat haar kind stierf omdat ze abortus pleegde, een misdaad waarvoor je in El Salvador tot acht jaar gevangenisstraf krijgt. In de rechtszaal veranderde de beschuldiging van abortus naar moord en de rechter veroordeelde haar tot dertig jaar.

Decriminaliseren

Afgelopen februari kwam Teodora vervroegd vrij. Justitie oordeelde dat ze was veroordeeld op basis van vermoedens, maar gaf niet toe dat ze onschuldig was. Teodora is nu bijna 35. Het is moeilijk voor te stellen dat deze goedlachse vrouw zo lang opgesloten zat. Ze gelooft amper dat ze weer vrij is. Eindelijk heeft ze haar 14-jarige zoon weer terug. Fier toont ze zijn foto. Hij kon haar maar drie keer bezoeken in de gevangenis.

Ik ontmoet Teodora in de hoofdstad San Salvador in haar tweede thuis, de kantoren van de Agrupación Ciudadana por la Despenalización del Aborto Terapéutico, Ético y Eugenésico. Dat ze na tien jaar en zeven maanden vrijkwam, dankt ze aan hen. Deze organisatie strijdt al sinds 2009 voor een gedeeltelijke decriminalisering van abortus en voor vrijlating van de gevangen vrouwen. Teodora’s lijdensweg maakte van haar een overtuigde activiste voor deze organisatie.

DSC_9883_Jorge-Menjívar_Agrupación-Ciudadana
Protestmars voor vrouwenrechten, waaronder abortus, in San Salvador op 8 maart 2018, Internationale Vrouwendag. Teodora loopt vooraan. Beeld door: Jorge Menjíval / Agrupación Ciudadana

In hetzelfde snikhete kantoortje waar ik Teodora ontmoet, spreek ik met Alejandra Romero (29), een advocaat van de Agrupación. “Sinds 1998 verbiedt El Salvador abortus onder alle omstandigheden.” Het strafwetboek met de titel Misdaden tegen het leven van mensen in wording, voorziet geen uitzonderingen. “Ook niet als het meisje minderjarig is of verkracht, wanneer de foetus niet levensvatbaar is of het leven van de vrouw in gevaar is”, vertelt Romero. Volgens een studie van de VN uit 2011 geldt hetzelfde totale verbod in Nicaragua, Malta, Chili, de Dominicaanse Republiek en Vaticaanstad. Onlangs versoepelde Chili de wetgeving.

image2-1

Ierse abortusoverwinning behaald dankzij openhartige verhalen

Hoe is het referendum zo'n succes geworden, en wat dat betekent dat voor Ierse vrouwen?

In een studie uit 2013 heeft de Agrupación 129 zaken belicht waarin vrouwen werden vervolgd op basis van die wet. Een vrouw kan namelijk de pech hebben dat ze wordt aangegeven indien ze een abortus ondergaat, of daarvan wordt verdacht. “Soms geven buren en familie hen aan, maar meestal voelt het personeel in de gezondheidszorg zich hiertoe geroepen, omdat ze denken dat ze meldingsplicht hebben in plaats van zwijgplicht, of uit morele en religieuze overtuiging”, verduidelijkt Romero. Van de 129 aanklachten veroordeelde justitie 49 vrouwen, 23 voor abortus en 26 voor moord.

“Het totale verbod op abortus straft niet alleen vrouwen die een abortus ondergingen, maar leidt ook tot een klimaat dat vrouwen verdenkt als hun zwangerschap geen gezonde baby oplevert”, legt de jonge advocaat uit. “Vrouwen die langer dan 22 weken zwanger zijn en wier gezondheid gevaar loopt, omdat een miskraam dreigt, lopen de kans te worden aangegeven en door de rechter te worden veroordeeld voor moord.” El Salvador is het enige land dat zo veel vrouwen zo lang opsluit voor wat eigenlijk complicaties tijdens de zwangerschap of bevalling waren.

El Salvador is het enige land dat zo veel vrouwen zo lang opsluit voor complicaties tijdens de zwangerschap of bevalling

“De Agrupación strijdt voor de vrijlating van de voor moord veroordeelde vrouwen.” Romero vertelt me de schrijnende verhalen van de nog opgesloten vrouwen. Over de 19­-jarige Imelda bijvoorbeeld, verkracht en zwanger van haar vader. Ze beviel voortijdig op het toilet.

Politieke moed

El Salvador liet een historische kans liggen om de wet te versoepelen. Alejandra Burgos (29) is een van de onvermoeibare feministen van de Agrupación. “Eind april eindigde de huidige termijn van de volksvertegenwoordigers. De maanden daarvoor was er enorme binnenlandse en buitenlandse druk om een wetsvoorstel goed te keuren dat abortus zou toelaten wanneer het leven van een vrouw in gevaar is of wanneer het verkrachte minderjarigen betreft. De pro­abortus beweging was nog nooit zo hoopvol.”

Maar het abortusthema in El Salvador lijkt op het migratiethema in Europa. Er is politieke moed voor nodig, wat moeilijk ligt met de presidentsverkiezingen in aantocht. Burgos vertelt me dat Vida SV, een organisatie die tegen abortus is, een lijst opstelde van volksvertegenwoordigers waar men vooral niet op mocht stemmen. “Anti-­abortusgroepen hebben veel geld en macht om hun principes door te drukken. Ze bekleden belangrijke posities in het bedrijfsleven, de voornaamste nationale media, rechtse politieke partijen en invloedrijke families.”

Volgens advocaat Romero is er nog een belangrijke reden waarom de wet er niet doorkomt. “Pas wanneer men welgestelde vrouwen, mannen of artsen gaat vervolgen, zal de wet versoepelen.” De vrouwen die vervolgd en opgesloten worden, hebben namelijk nog iets gemeen. Ze zijn arm. Ze kunnen zich geen prenatale doktersbezoeken veroorloven en hebben vaak fysiek zware beroepen.

Voor welgestelde vrouwen ligt dat heel anders, legt Romero uit: “Zij lopen niet alleen minder risico’s op verloskundige noodgevallen, ze kunnen bovendien kiezen voor een veilige abortus. Ze reizen naar het buitenland waar het legaal is, kopen een dure illegale abortuspil of ze gaan naar een privéziekenhuis waar artsen minder gebonden zijn aan bureaucratische en sociale controle.”

Binnenkort deel twee van deze abortusrechtenreportage in El Salvador.

Dit artikel is mede mogelijk gemaakt door het Postcode LoterijFonds van Free Press Unlimited.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
670

Frauke Decoodt

Profielpagina

Advertentie

banner_buurt-1 (002)

Advertentie

NRC Live – Banner Mobiliteit – OneWorld – 600×500 (002) 6 nov