OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

In Ierland hadden we vroeger een uitdrukking: ‘De boot naar Engeland halen’. Dat was onze manier om stiekem naar een abortus te verwijzen; een ingreep die niet toegestaan was. Maar ook al verbied je abortus in de grondwet, de behoefte aan deze medische hulp verdwijnt niet ineens. Vrouwen ervaren namelijk nog steeds ongewenste zwangerschappen, of krijgen complicaties met levensbedreigende gevolgen tijdens een gewenste zwangerschap.

Zo geeft de ontoereikende zorg in Ierland de uitdrukking ‘de boot missen’ een zwart randje. Kun je niet naar het buitenland voor de zorg die je nodig hebt? Dan moet je de vernedering doorstaan van een tienerzwangerschap in het katholieke Ierland. Of jezelf blootstellen aan de emmers bijtende kritiek die worden uitgestort over ongehuwde moeders, en vrouwen die behoefte hebben aan abortus.

Abortusuitvoerder is crimineel

Sinds 1983 was dit de realiteit voor Ierse vrouwen. Er was geen recht op zelfbeschikking, want een foetus – ongeacht hoe klein – had voor de wet dezelfde rechten als een vrouw. Nam je toch abortusmedicatie? Dan riskeerde je een gevangenisstraf van veertien jaar. Alleen in ‘levensbedreigende gevallen’ was abortus toegestaan, maar dit leidde in de praktijk enkel tot onduidelijkheid en hartverscheurende situaties.

Een zwangere Ierse vrouw die ontdekte dat ze kanker had, mocht van haar dokters niet voor abortus kiezen zodat ze met chemotherapie haar agressieve kanker kon stoppen. Zelfs niet toen ze in levensgevaar verkeerde. Een andere vrouw was dolblij toen ze eindelijk zwanger werd, maar hoorde vervolgens dat de foetus zo veel aangeboren afwijkingen had dat zelfs áls het een zwangerschap vol complicaties zou overleven, zeker was dat de baby bij de geboorte meteen zou overlijden. De zwangerschap op vreedzame wijze afbreken mocht niet van het ziekenhuis.

Ondertussen woon ik al jaren in Nederland, maar de aankondiging van een referendum over dit wetsvoorstel maakte de afstand tot Ierland plotseling heel klein. Niet alleen voor mij, maar voor alle Ierse vrouwen die in het buitenland wonen. De campagne #RepealThe8th was massaal aanwezig op zowel social media als in de straten van Ierland, net als de hoop en angst die alle Ieren – ongeacht hun standpunt – dagelijks voelden.

1024px-Dublin_Savita_Halappanavar_Rally_121

Ierse vrouwen en hun abortusoverwinning

Na decennia strijd eindelijk recht op veilige en legale abortus.

Aangezien abortus tot veertien jaar in de gevangenis kon leiden, werd dit onderwerp voorheen amper besproken in Ierland. De vrouwen – en mannen – die dit jaar kiezers aanmoedigden om vóór verandering te stemmen, namen vaak een enorm risico wanneer ze hun eigen ervaringen deelden. Maar wanneer je een meerderheid  moet overtuigen om voor verandering te stemmen, heb je daar concrete voorbeelden voor nodig.

De Facebookpagina In Her Shoes werd opgericht om een stem te geven aan de ervaringen die niet openlijk werden besproken. Duizenden Ierse vrouwen deelden hier anoniem hun persoonlijke verhalen met de rest van Ierland. Om te laten zien dat ze geen moment spijt hebben en aan te tonen hoe veel vrouwen anders gestorven zouden zijn. Maar ook om de verschillende redenen, achtergronden en gevoelens toe te lichten over zo’n persoonlijke beslissing– niet een die de grondwet of politici voor vrouwen moet beperken.

“Het achtste (amendement) heeft een enorme invloed gehad op mij, ik heb er nog steeds de fysieke en emotionele littekens van. Het achtste beheerst elke zwangerschap in dit land en is een vergif dat op onze kraamafdelingen rondhangt,” zegt een vrouw op de pagina.

“Ik kan me niet voorstellen dat ik die zwangerschap had moeten meemaken. Dat ik een ongewild ‘leven’ de wereld in moest brengen volgens de wet: een ‘leven’ ontstaan in een gewelddadige aanslag op mij, vol haat en zonder enige toestemming. Dat wens ik geen enkele moeder of kind toe. Maar dit gebeurt in mijn eigen land, in mijn Ierland,” schrijft een andere vrouw.

Stroom aan verhalen

Wekenlang kwamen er verhalen bij; vol verlies, tragedie, onderdrukking maar ook vrijheid en hoop. Vrouwen begonnen zich eindelijk open te stellen naar elkaar, of naar zichzelf en hun families – vaak voor de allereerste keer. Hele goede vriendinnen maar ook vage kennissen van mij deden mee, deelden hun ervaringen over hoe ze naar het buitenland reisden om een zwangerschap af te breken. Niet omdat de zwangerschap ongewild was, maar omdat de baby’s die ze zo graag wilden verwelkomen de bevalling niet eens zouden halen – of direct daarna zouden overlijden.

image5
Beeld door: Melissa Mannion

Na zoveel jaren stilte en onbegrip kwamen de verhalen uit de Ierse vrouwen gestroomd, terwijl ze hun hart online uitstortten, aan totale vreemden. We keken sprakeloos naar de kracht die in deze vrouwen school. De media speculeerden achteraf dat het referendum was gewonnen door de jonge generatie vrouwen, maar dat is te kort door de bocht. Vergis je niet: deze wetswijziging is een overwinning die behaald werd dankzij openhartige en persoonlijke verhalen. Van vrouwen van alle leeftijden:de helden die ons de overwinning hebben bezorgd, die een verscheurd land hun littekens en opluchting en verstopte verhalen lieten zien, zodat men de noodzaak van de wetswijziging besefte.

In de exitpoll na het referendum gaf maar liefst 43 procent van de kiezers aan dat ‘de persoonlijke verhalen in de media’ grote invloed hadden op hun stem. Een op de drie Ieren zei zelfs dat de ‘ervaringen van mensen in hun omgeving’ de doorslag gaven. Dankzij de moed van deze vrouwen – onze zussen, moeders, grootmoeders, vriendinnen en buurvrouwen –  werd de mantel der schaamte afgeworpen. Dit is precies waarom persoonlijke verhalen zo belangrijk zijn, zowel in activisme als in politiek: het maakt een onderwerp tastbaar en zorgt ervoor dat mensen er genoeg om geven om voor positieve voortgang te kiezen.

Het laatste woord: ‘Tá!’ Ja!

In de eindsprint van het referendum probeerde de anti-abortusbeweging een tegenstrijdig beeld van Ierland te schetsen: provinciaal versus stedelijk, katholiek versus niet-gelovig. Maar uiteindelijk draaide het om de onrechtvaardige positie van vrouwen. Op de dag van het referendum stemde 66 procent van de kiezers ‘Ja!’ (‘Tá!’ in het Iers) om de wet te veranderen.

De nieuwe wetsvoorstellen worden momenteel nog ontwikkeld, met de verwachting dat de grondwet voor het einde van het jaar officieel is aangepast. Dat betekent slechts enkele maanden voordat Ierse vrouwen met een gerust hart zwanger kunnen worden, wetende dat hun dokter ook kan ingrijpen wanneer het misgaat. Naar schatting zijn er tussen 1980 en 2016 maar liefst 170,000 Ierse vrouwen naar het buitenland gegaan – per boot of vliegtuig – om een veilige abortus te ondergaan.

image1-1
Beeld door: Melissa Mannion

Ook Nederland heeft deze vrouwen opgevangen: naar schatting hebben ongeveer 1,500 vrouwen in ons land medische hulp gezocht om een zwangerschap af te breken. Maar waarschijnlijk zijn de werkelijke getallen nog veel hoger, omdat onderzoek laat zien dat veel vrouwen ervoor kiezen niet te melden dat ze een abortus in het buitenland hebben gehad.

Het bekende Ierse radioprogramma Jane gaf enkele dagen na het referendum aandacht aan de uitslag. Een klinisch verpleegkundige, gespecialiseerd in foetale geneeskunde in Dublins Rotunda Hospital, sprak over de impact van het referendum op de zorg in Ierland. Ze zei opgelucht te zijn dat er nu veilige richtlijnen konden komen voor zowel patiënten als medische specialisten. Jarenlang heeft ze zich zorgen moeten maken wanneer ze patiënten niet kon helpen en de straat op moest sturen –  vrouwen die op zoek moesten naar een veilige, legale abortus terwijl ze rouwden om hun gewilde zwangerschap die fataal mis was gelopen.

Toen ze werd gevraagd of ze vaak geconfronteerd werd met vrouwen die niet begrijpen waarom ze de benodigde hulp niet krijgen, brak haar professionele houding en kwamen haar eigen emoties naar voren. “Vaker dan je je kunt voorstellen. Ontelbaar vaak; meestal elke dag, maar minstens elke week. Het is hartverscheurend. Ik denk dat deze wijziging in de wet het eindelijk mogelijk maakt dat we in ons land eindelijk echt voor onze patiënten gaan zorgen.”

Dat is de hoop van iedere Ier die ‘Ja’ heeft gestemd. Ja, omdat zwangere vrouwen – of een zwangerschap nu gewenst of ongewenst is – zelf moeten beslissen wat er met hun lichaam gebeurt. Dat hoe een zwangerschap ook verloopt, de geruststelling er is dat de artsen altijd alles zullen doen om te helpen. Maar vooral ook de hoop dat dit ervoor zorgt dat ook vrouwen in Noord-Ierland dezelfde rechten en zorg krijgen. Persoonlijke moraliteit of religie behoort niet tegen veilige zorg in te gaan – en Ierland heeft dit duidelijk laten weten, aan haar regering en aan de wereld.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
aliceburke

Alice Burke

Alice Burke is vrijwilliger bij de Women’s March Nederland.
Profielpagina

Advertentie

banner Het Nieuwe Wonen