OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Jongeren plus sociale media plus seks is gevaar. We zagen dit frame toen de veertienjarige Onur vorig jaar zelfmoord pleegde, nadat hij had ontdekte dat er een naaktfoto van hem was verspreid op Instagram. De directeur van Onurs school verklaarde naar aanleiding van deze tragedie tegenover het AD nadrukkelijk dat er ‘in de eerste klassen van de school jaarlijks aandacht is voor de gevaren van sociale media en het delen van gevaarlijke foto’s’.

Deze framing in termen van ‘gevaar’ wanneer het de seksuele activiteit van jongeren op sociale media betreft, is niet nieuw voor Marijke Naezer (35). Ze deed onderzoek naar het seksuele gedrag van jongeren tussen de twaalf en achttien jaar op sociale media. Aan OneWorld vertelde ze haar bevindingen.

Wat zijn de belangrijkste uitkomsten van je onderzoek?
“Wat me vooral opviel is dat zowel in het publieke als het wetenschappelijke debat over jongeren, seksualiteit en sociale media het gesprek sterk gedreven wordt door angst en negativiteit. Het idee is: het is allemaal eng en gevaarlijk, dus jongeren kunnen zich maar beter verre houden van seksualiteit en sociale media. Stuur geen sexy foto’s aan iemand, doe niet aan sexting, praat online niet met vreemde mannen, kijk geen porno. Die negatieve insteek is opmerkelijk, zeker in een land dat internationaal bekend staat als liberaal. Sinds de komst van sociale media deinzen we ineens terug.

Maar dat negatieve beeld strookt niet met hoe jongeren dat hele domein zelf beleven en ertegenaan kijken, blijkt uit mijn onderzoek. Daarin zag ik heel andere dimensies van seksualiteit naar voren komen.”

Welke dimensies zijn dat?
“De eerste is seksualiteit als een avontuur. Een avontuur is een activiteit met een onzekere uitkomst: het kan goed of naar verlopen. Ik heb die mix van gevaar en plezier onderzocht. Het tweede is seksualiteit als intimiteit: dan doel ik op de rol van sociale media in romantische relaties en hoe die kunnen bijdragen aan intimiteit. Ook daarover bestaan allerlei doemscenario’s, zoals dat sociale media onze intieme relaties zouden kapot maken, die echter totaal ontkracht worden als je naar de activiteiten van jongeren kijkt.

De derde is seksualiteit als proces van het vormgeven aan identiteit. Ik focus daarbij hoe meiden allerlei identiteiten navigeren in het praten over en het maken van sexy selfies. En tot slot de vierde dimensie: seksualiteit als een leerproces, waarbij jongeren sociale media gebruiken om hun eigen kennis op te bouwen over seksualiteit. Seksuele voorlichting is nogal gestandaardiseerd en gestructureerd. Dat werkt voor jongeren vaak niet voldoende, gezien de enorme diversiteit van hun behoeftes en interesses. Sociale media zijn voor hen een rijke informatiebron.”

Sexy selfies als een manier om identiteit vorm te geven? Vertel!
“De bulk van onderzoek op dit vlak gaat over de nare kanten van sexy selfies. Over seksueel geweld, zelf-objectificatie, en de seksualisering van meiden. Dan is er nog wat kritisch onderzoek waarin jongeren zelf een stem krijgen, en waarbij identiteitsfactoren zoals gender en seksualiteit die ze uitdrukken via selfies en hun mening over sexy selfies centraal staan. Wat ik laat zien, is dat jongeren zo niet alleen vormgeven aan gender en seksualiteit, maar ook aan allerlei anderen aspecten zoals etniciteit en klasse.

Ik interviewde bijvoorbeeld samen met mastertudente Queeny Eugenia een groep Antilliaans-Nederlandse meisjes die trots zeiden: “Wij maken sexy selfies en posten die. Wij zijn daarin anders dan Marokkaanse meisjes of Nederlandse meisjes, want Antilliaanse meiden en vrouwen trekken zich van niemand iets aan, die doen gewoon lekker wat ze zelf willen.” Trots zijn op hun lichaam, en dat ook laten zien, was voor hen een manier om Antilliaanse vrouwelijkheid uit te dragen.

cellular-education-classroom-159844

Voorkom #MeToo vanuit het klaslokaal, Den Haag

De expertise is er. De wil van de leraar is er ook. Nu is Den Haag aan zet.

Het klasse-aspect zag ik bijvoorbeeld terug bij een groep meiden die op een havo/vwo-school zaten. Zij zeiden: “Nee nee nee, wij maken zulke foto’s niet. Dan moet je de meiden van het vmbo spreken. Die zijn veel meer met seksualiteit bezig en dragen ook van die foute kleren. Zij overdenken ook helemaal niet wat er kan gebeuren als je zo’n foto online zet.” Voor hen was hun houding tegenover sexy selfies dus een manier om zichzelf als slimmer neer te zetten. Dat laat zien hoe allerlei aspecten van identiteit vorm krijgen en elkaar doorkruisen in de gesprekken over die selfies.”

Hadden ze het ook over de ongewenste verspreiding van intieme foto’s?
“Het kwam wel aan bod, maar het interessante is dat ik in al die jaren van mijn onderzoek geen enkele casus tegenkwam van iemand die zelf slachtoffer was geworden van de ongewenste verspreiding van een foto. Ik heb wel meiden gesproken die onder druk zijn gezet om een foto te sturen; één meisje dat ik sprak heeft dat uiteindelijk gedaan en maakte zich later zorgen of die verspreid zou worden, maar ik heb geen geval gevonden waarbij het echt is gebeurd.

Het is echt een trope: iedereen kent het verhaal van ongewenste verspreiding, maar hoe vaak het nu echt gebeurt? In mijn survey, die niet representatief is maar waaraan honderden jongeren hebben meegedaan, vroeg ik of ze wel eens een sexy foto hebben verstuurd. Van alle jongeren die dat hadden gedaan, keek 90 procent daar neutraal of goed op terug. Dat 10 procent er negatief op terugkeek, hoeft niet te betekenen dat de foto verspreid is; het kan ook betekenen dat iemand bijvoorbeeld niet de reactie ontving waarop hij of zij had gehoopt.

We moeten het zeker hebben over seksueel geweld, maar tegelijkertijd ook oppassen dat we het probleem niet groter maken dan het is. En vooral moeten we niet uit het oog verliezen dat er online veel leuke dingen gebeuren.

Wat me voorts aan de gesprekken met jongeren opviel, was de enorme vanzelfsprekendheid van slutshaming1 en victim blaming2. Dat zie je terug in het volwassen vertoog, want we adviseren met z’n allen: stuur nu maar geen foto’s, want stel dat er wat gebeurt. En als er dan iets gebeurt, zeggen we: ja hallo, je wist toch dat het gevaarlijk was?

We zijn dus weer terug bij het korte-rokjesargument. Waarom liep je in een kort rokje op straat, je weet toch dat mannen daar opgewonden van raken? Oftewel: je bent als meisje verantwoordelijk voor het voorkomen van seksueel geweld tegen jezelf. Offline hebben we die discussie allang gehad; hoewel soms iemand nog zoiets zegt, wordt het eigenlijk niet meer geaccepteerd. Maar zodra het over online seksueel geweld gaat, is het kennelijk wél normaal om het slachtoffer te veroordelen. En toch slaan we onszelf op de borst: goh, wat zijn we liberaal en geëmancipeerd!”

Snap je mensen die tegenwerpen: maar zo staan de zaken er helaas voor, dan kunnen we maar beter kijken hoe we meisjes daar effectief tegen beschermen?
“Ik begrijp dat mensen zo redeneren, en natuurlijk moet je jongeren inlichten over de risico’s. Alleen kennen ze die gevaren heus wel. Ze worden continu onderschat in hun capaciteit om over de consequenties van hun handelen na te denken.

Hoe beschermen we jongeren écht? Dat is niet alleen door tegen meisjes te zeggen: pas op, je kunt geslutshamed worden, maar juist door tegen onze zonen en dochters zeggen: stop met slutshaming. Het is wezenlijk om het daarover te hebben, want dat is de kern van het probleem.”

Hebben jongens ook last van de normen op sociale media?
“Zeker. Voor hen is het bijvoorbeeld heel stoer om zulke foto’s van meiden te hebben en te delen. Meiden veroveren hoort bij hun stoere imago, heel heteronormatief3 natuurlijk. Het is zelfs zo dat jongens die aangeven dat ze niet zo geïnteresseerd zijn in meiden, en dan niet per se omdat ze op jongens vallen, het risico lopen dat ze achter hun rug om ‘homo’ worden genoemd. De verbintenis van heteroseksualiteit en ‘echte mannelijkheid’ speelt een grote rol.

Ze bewijzen zich door foto’s te verzamelen en daarop te reageren, of er zelfs andere jongens op aan te spreken als daar niet aan meedoen, of niet op de ‘juiste’ manier reageren. Op een gegeven moment kwam er op Facebook een foto voorbij van een vrouw met een grote boezem, met achter zich een horrorfiguur. Een jongen grapte: ‘Pas op, achter je!’ Een andere jongen reageerde meteen: ‘Als jij alleen dat ziet, dan ben je echt gay.’ Maar gelukkig waren er genoeg helden die daartegenin gingen.”

pexels-photo-904276

Heteroman: ontsnap uit de gevangenis van giftige mannelijkheid

Je losmaken van de heersende giftige mannelijkheidscultuur is bevrijdend, betoogt Gijs.

Welke helden kwam je zoal tegen?
“Bijvoorbeeld Lana*, die zestien was toen ik mijn onderzoek deed. Zij identificeert zichzelf als lesbisch. In het begin vond ze dat eng: ze kende niemand anders die lesbisch was. Op school werd er niet over gepraat, de voorlichting was ­– zoals op zoveel scholen – heterocentrisch. Als je geluk hebt krijg je een gastles van het COC, maar dan is het ook zo van: daar heb je de gays, en daarna gaan we verder met ‘het normale verhaal’.

Lana heeft via sociale media mensen zoals zij leren kennen en informatie opgezocht, en heeft al doende niet alleen zichzelf leren accepteren, maar is ook activistisch geworden: ze is filmpjes gaan maken over homoseksualiteit. Als je dat allemaal al op je zestiende doet, dan ben je voor mij een held. Maar niet iedereen kan natuurlijk zo zichtbaar zijn: daarvoor moet je nogal wat moed hebben, en je hebt een sociaal vangnet nodig.”

*Pseudoniem wegens privacywens. Naam bekend bij de redactie.  

  1. Slutshaming is het proces waarbij mensen op basis van hun vermeende seksuele activiteit en andere factoren als minderwaardig worden gezien en vaak ook worden vernederd ↩︎
  2. Victim blaming is het proces waarbij slachtoffers de schuld krijgen van wat ze hebben meegemaakt ↩︎
  3. Het idee dat hetero-zijn de natuurlijke of ‘normale’ seksuele voorkeur is van mensen ↩︎

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
PLLRAAK_JUSTINE__09S

Justine van de Beek

Redacteur Harlot

Justine van de Beek (22) is overtuigd feminist en als socioloog gespecialiseerd in gender en seksualiteit.
Profielpagina