OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Bijna drie kwart van de Nederlandse vrouwen heeft seksuele intimidatie meegemaakt, blijkt uit grootschalig internationaal onderzoek uit 2014. Verkooijen besloot in haar afsluitende onderzoek voor de UvA-sociologiemaster Gender, Sexuality and Society in te zoomen op de Amsterdamse uitgaanswereld: “Ik merkte dat mannen in mijn omgeving het probleem er niet zo van inzagen, en dachten: dit gaat niet over mij.”

Ze sprak daarom uitgebreid en individueel met elf jonge heteroseksuele mannen, en deed ook één groepsgesprek met jonge heteroseksuele mannen over flirten en intimidatie tijdens het uitgaan. Het groepsinterview ontstond spontaan in de kroeg, waardoor de sfeer informeel en vertrouwd was.

Dat bleek nogal schokkend: “We hadden al wat biertjes gedronken, waardoor ze heel erg los kwamen. Gelijk moesten ze laten zien wie ’t mannetje was. Ik werd toen onderdeel van een soort locker room talk en praatte makkelijk mee. Pas achteraf, toen ik het terug luisterde, besefte ik hoe heftig het was. Er werden bijvoorbeeld verkrachtingsgrapjes gemaakt.”

profielfoto-Nienke
Nienke Verkooijen (26)

Gewoon een grapje

De verpakking van seksisme en intimidatie in humor was een terugkerend thema in het onderzoek van Verkooijen. Specifieke, vaak grove en vrouwonvriendelijke humor sluit bij voorbaat vrouwen uit, maar kan voor andere mannen ook uitsluitend zijn. “In een mannengroep is humor vaak heel belangrijk. Als je er als man dan niet aan meedoet, wordt je mannelijke status bedreigd. Ik hoorde van sommige mannen dat ze het soms ook wel op het randje vonden, maar dat ze toch maar meelachen. Humor is in mannengroepen een primaire manier om een band op te bouwen. Mannen zullen niet zo snel tegen elkaar zeggen: ik vind je zo’n leuke gast, je bent echt mijn beste vriend. Die intimiteit tonen onderling is bij mannen niet de norm, dus gebruiken ze humor.”

Humor heeft in mannengroepen ook een andere functie, ondervond Verkooijen: “Het wordt ook gebruikt om te laten zien: ik ben het mannetje van deze groep, want ik maak de hardste grappen. Diegene die de meest grove humor heeft, is vaak de leider van de groep. Een situatie die een jongen beschreef in het groepsgesprek was veelzeggend. Hij vertelde dat ze het vroeger als 18-jarige jongens lachen vonden om meisjes in de discotheek op hun kont te tikken. Stoer doen voor je vriendjes. Het ging dus eigenlijk niet echt om die meisjes. Als een van die meisjes verontwaardigd reageerde, moest een vriend even zeggen: haha, wat een kutwijf, die snapt het niet. Ze moest dan door middel van die humor ‘op d’r plek worden gezet’. Dat is natuurlijk gewoon seksuele intimidatie, maar ze maakten er een gezamenlijk lachmomentje van.”

“Humor werd door de respondenten gezien als een soort extern objectief ‘ding’. Er werd vaak gedacht: mannen zijn nu eenmaal grappiger dan vrouwen, alsof het een waarheid is. Het is een heilig huisje. Als mensen er vragen over stellen of kritiek leveren, zijn ze kil, sfeerverpesters, of willen ze op naar een dictatuur waar niemand een grapje mag maken. Maar sociologie van de humor laat zien: humor wil vaak een onderliggend idee reproduceren. Door middel van humor worden onderliggende sociale spanningen weggenomen. Humor is subjectief en sociaal geconstrueerd. Het principe van ‘een grap moet altijd gemaakt kunnen worden’ staat echter centraal, waardoor de discussie ook gelijk ophoudt.”

Het principe van ‘een grap moet altijd gemaakt kunnen worden’ staat centraal, waardoor de discussie ook gelijk ophoudt

'Ze is van mij'

Een respondent beschreef hoe een vriend van hem opeens het hoofd van een meisje vastpakte en haar zoende. Hij was het niet eens met haar keuze voor een andere jongen, en ‘besloot’ dat zij ‘van hem was’. Ze hadden vóór dat moment geen contact. “Toen zei die respondent: ‘ja, dat was niet zo slim’. Terwijl iemand ongewenst zoenen vrij ernstige aanranding is.”

Wanneer seksuele intimidatie door bekenden gebeurt, vinden we het lastig om het als zodanig te zien. “Uit onderzoek blijkt dat met name vrouwen banger zijn om vervelende ervaringen door vrienden naar buiten te brengen tegenover andere vrienden. Ze nemen de rol van beschermer van de vriendengroep op zich, willen niet de sfeer verpesten of vriendschappen beschadigen. Als een vreemde je in je kont knijpt, is het makkelijker om je erover uit te spreken.”

Op vrouwenjacht

De grens tussen flirten en intimidatie was voor de respondenten niet altijd duidelijk. Dat heeft alles te maken met ongeschreven flirtregels tussen hetero’s, aldus Verkooijen. In haar scriptie verbindt ze grensoverschrijding aan mannen die zogeheten ‘hegemonische mannelijkheid’ uitdragen. Het gaat daarbij om typisch mannelijk gedrag: assertief, competitief, dominant en emotioneel afstandelijk zijn, en vrouwen als seksobjecten zien en behandelen. Ofwel: de man als de jager, de vrouw als prooi. “Vrouwen staan bij voorbaat met 0-1 achter. Mannen jagen volgens dit script op hen, zij moeten volgens ‘het flirtspel’ hard to get maar ook beleefd zijn. Wensen en grenzen worden daarmee vaag. Een respondent zei bijvoorbeeld: ‘Eén keer nee is geen nee’. Als vrouwen ongewenst worden benaderd, blijven ze vaak volgens de norm vriendelijk. Vervolgens is het dan hun schuld als ze niet duidelijk ‘nee’ hebben gezegd.”

Respondenten hadden zelf ook wel moeite met dat ideaal. “Ze zeiden dan: vroeger ging ik ook wel eens op ‘vrouwenjacht’, maar eigenlijk heb ik er problemen mee. Het paste eigenlijk niet echt bij hun persoonlijkheid, of ze vonden het ook leuk als vrouwen op hén afstappen.”

Verkooijen deed geen kwantitatief onderzoek, dus haar uitkomsten zijn niet te generaliseren1 Toch zeiden maar twee van de mannen die ze sprak naar aanleiding van #MeToo te hebben nagedacht over hun eigen mogelijke grensoverschrijding. De rest distantieerde zich compleet. “Als het over #MeToo ging kwam er gelijk een heel verdedigende houding. Ze zeiden: goed dat het er is, maar het is heel erg doorgeslagen. Ze gingen dan voornamelijk in op hoe het te ver is gegaan. Wat ze echt erg vonden, waren de vele mannen die volgens hen ten onrechte waren veroordeeld. Vrouwen zouden als aandachtsschreeuw mannen beschuldigen van verkrachting, omdat het een ‘hype’ is.”

Niet alle mannen

De respondenten maakten een heldere scheiding tussen onschuldig flirten en intimidatie: “De ‘echte MeToo-daders’ bevonden zich voor hun gevoel ver van de respondenten. Ze verbonden het aan de entertainmentbranche of de werkvloer, aan machtsbeluste viespeuken. De meesten hadden zoiets van: ik snap daders totaal niet, ik moet heel veel moeite doen om me in zo iemand te verplaatsen. Een jongen zei: er zijn maar een paar mannen die dit doen, dus niet alle mannen zijn slecht. Hij wilde echt heel graag dat ik dat wist.

Het ene moment zeiden ze dat, en het andere moment was het: ja, als mannen dat doen, komt het vanuit een plek van onzekerheid en frustratie. Dan kwamen er toch wel wat begripvolle argumenten op tafel over waarom sommige mannen grenzen overschrijden. De connectie tussen die uitspraken en ‘misschien zou ik of iemand die ik ken dat kunnen doen’ was er niet. Als ik doorvroeg, volgde er weinig zelfreflectie. Ik denk dat het zelfbescherming is. Het is een manier om verantwoordelijkheid te ontwijken.”

Verkooijen concludeert: “Mannelijkheid an sich is niet slecht, maar we moeten ons afvragen: welke soort mannelijkheid is nu het ideaal in de samenleving, en wat voor mogelijke schadelijke gevolgen heeft dat? Het zou mooi zijn als meer mannen dat onderling zouden bespreken. Zo ontstaat er meer bewustzijn over seksuele intimidatie tijdens het uitgaan, want het gebeurt nog veel te vaak.”

No Thanks is een organisatie die zich inzet tegen seksuele intimidatie in de uitgaanswereld. Wij spraken hen eerder op OneWorld. 

audience-1850119_1920

Seksuele intimidatie op festivals: wat wordt er tegen gedaan?

Actiegroep NO THANKS! zette het probleem vorig jaar op de kaart. En nu?

  1. Kwantitatief onderzoek is gericht op uitspraken doen over de daadwerkelijke bevolking, het generaliseren naar de populatie. Bijvoorbeeld: hoeveel mannen zijn na #MeToo van mening veranderd? Kwalitatief onderzoek richt zich meer op betekenisgeving. Bijvoorbeeld: hoe zien jonge mannen de grens tussen flirten en intimidatie? ↩︎

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
bw

Justine van de Beek

Redacteur Harlot

Justine van de Beek (22) is overtuigd feminist en als socioloog gespecialiseerd in gender en seksualiteit.
Profielpagina

Advertentie

wca2019_600x500_v4 (002)