Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Je bent op zoek naar de eerlijkste groenten op je bord, en denkt met een maaltijdbox van HelloFresh of De Krat een goede stap in de richting te zetten. Maar wanneer je hoort dat achter HelloFresh dezelfde investeerder schuilgaat als achter Zalando, zul je je moeten afvragen of je niet toch weer in de grote commerciële spil terecht bent gekomen. Hoe zit het met kleinere, vaak lokalere, initiatieven, zoals ‘groenteabonnementen’ direct van de boerderij? En waar moet je beginnen?

Stier met vier piemels

We zijn de verbinding met de oorsprong van ons eten kwijt. We hebben geen weet meer van de werkelijke waarde van eten en maken mede daardoor deel uit van een systeem waarin de boer er vaak heel bekaaid vanaf komt. Boer en filosoof Jan Huijgen wil de kloof tussen de consument en de oorsprong van zijn voedsel dichten. Op zijn boerderij in Bunschoten vertelt hij lachend over het dertienjarige meisje dat eens met haar klas naar zijn koeien stond te kijken, om op zeker moment naar de uiers te wijzen en te vragen waarom die stier vier piemels had. Huijgen speelde een grote rol in de lobby voor het multifunctionele ondernemerschap van de boer; waar boeren voorheen tegen allerhande bestemmingsplannen aanliepen, kunnen zij vandaag de dag bijvoorbeeld voedselonderwijs verzorgen op hun erf, of eigen producten verkopen in een boerderijwinkeltje.

Een aardappelboer krijgt 14 cent van de 1,30 euro die jij in de supermarkt voor een kilo aardappelen betaalt

Ook mogelijk gemaakt door het multifunctioneel ondernemerschap: het groenteabonnement. Anders dan de hippere (lees: commerciëlere) maaltijdboxen is een groenteabonnement doorgaans weinig meer dan een tas of doos vol groenten – als je het goed doet rechtstreeks van de boer. Een sterk staaltje kloof dichten tussen boer en consument. Zo’n abonnement is een goed begin voor iedereen die op zoek is naar goede groenten. Een zoektocht op Google levert tal van groenteabonnementen op. Voor iedereen die door de bomen het bos niet meer ziet volgen hier zes handvatten aan de hand van twee thema’s: eerlijkheid en duurzaamheid.

Is het eerlijk?

Laten we wel wezen: de Nederlandse boer heeft het niet makkelijk. Supermarkten voeren hun eeuwige prijzenoorlogen en de prijzen die boeren voor hun waar krijgen nemen alleen maar af. Vorige week nog, werd bekend dat de melkprijs (die de boer ontvangt) voor 2019 waarschijnlijk lager uitvalt dan in 2018. Niet voor niets lanceerde Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO Nederland) in oktober vorig jaar de campagne #watkrijgtdeboer. LTO wist destijds te vertellen dat een aardappelboer slechts 14 cent krijgt van de 1,30 euro die jij in de supermarkt voor een kilo aardappelen betaalt. En waar je een euro betaalde voor een broccoli, verdiende de boer daar 3 tot 5 cent mee.

Gelukkig is minister Carola Schouten (CU) van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van plan de boer meer geld te doen toekomen door het voedselsysteem te hervormen – een minder scheve machtsverhouding tussen boer en supermarkt, en mogelijk een hogere prijs voor jou, de consument. Tot die tijd kun je als consument een groenteabonnement afsluiten, en daarmee de middle man die de supermarkt heet, omzeilen. Drie eerlijke tips:

1. Neem je groenteabonnement direct bij de boer af

Op die manier belandt jouw geld in de zak van de boer en niet in die van de grote supermarkten. Prijkt op het groenteabonnement een logo van een supermarkt? Dan kun je het abonnement waarschijnlijk beter aan je voorbij laten gaan. Een abonnement bij ‘Bioboer Giel’ klinkt bijvoorbeeld erg gezellig, maar bij het uitpluizen van de website stuit je op het volgende: ‘Bioboer Giel is speciaal opgericht om de klanten van de Coop-supermarkten te laten genieten van biologische groenten en fruit.’ Dan gaat een deel van jouw geld dus toch weer naar de supermarkt.

2. Doe je research

Verzeker jezelf ervan dat jouw geld in de juiste zakken belandt. Check bijvoorbeeld eens: mag je de boerderij bezoeken? Staat er een adres op de website van het groenteabonnement dat je op het oog hebt? En als je dat adres intikt op Google Maps Street View, wat zie je dan? Een schattige zorgboerderij met boerderijwinkeltje (zoals bij Tuinderij de Groene Steen) of veel grootschaliger: eindeloze rijen monocultuur zonder boerderij in zicht (Bioboer Giel)? Bel de boer eens op of, beter nog, ga langs.

Neem je (buur)kinderen, neefjes of nichtjes mee, en gun ze (en jezelf ook) wat voedselonderwijs. En als je er dan toch bent: draag jouw steentje bij aan het dichten van de kloof tussen boer en consument. Vraag de boer eens hoe hij of zij zich voelt bij de scheve machtsposities in de voedselketen, of hoe het zit met de investeringen die in het bedrijf gestoken moesten worden. Hoe makkelijk of moeilijk het daarmee is om het bedrijf aan te passen aan een veranderende wereld – want klimaatverandering. Leer jezelf ook eens in hun positie te verplaatsen en vergroot je begrip van de waarde van voedsel.

3. Kies voor transparantie

Neem boerderij Landzicht, die met haar ‘Groentenabonnement’ groentepakketten levert die je op adresjes door heel Zuid-Holland kunt ophalen. Op de website vertellen de eigenaren precies hoe ze hun pakketten samenstellen: groenten worden door henzelf en een aantal biologische partners in de buurt geproduceerd – wie wat doet is precies terug te lezen. Ook een goed teken: bij Biologische Tuinderij De Elzenkamp mag je zelf met de handen en voeten in de modder.

Is het duurzaam?

Vaak wordt het kopen van lokaal geproduceerd eten gezien als een manier om CO2-uitstoot terug te dringen, omdat er minder transport voor nodig is. Maar dan gaan we eraan voorbij dat het soms juist meer uitstoot of waterverbruik oplevert om eten hier te produceren. Ga maar na: om in ons klimaat in de winter tomaten te verbouwen, moeten kassen op temperatuur gehouden worden, en daar is veel energie voor nodig.

De Duitse wiskundige Manuel Klarmann houdt zich met zijn bedrijf Eaternity bezig met het berekenen en terugdringen van de CO2-uitstoot van ons eten. In een interview met het Duitse SZ-Magazin zegt hij over lokaal geproduceerde groenten: ‘Regionaal produceren is vooral sociaal duurzaam […] maar het klimaat schiet er niet veel mee op. Het helpt in dat opzicht sowieso alleen indien de klant strikt seizoensgebonden producten koopt. Tussen oktober en december stijgt de klimaatafdruk van een kilo tomaten van 0,3 tot 1,7 kilo CO2. In november zijn importartikelen uit Zuid-Europa al klimaatvriendelijker en in februari is deze discrepantie het sterkst. Met ingang van mei moet je tomaten dan weer regionaal gaan kopen.’ Drie duurzame tips:

4. Neem een groenteabonnement dat groenten uit het seizoen belooft

Ga met de woorden van Klarmann in je achterhoofd op zoek naar een groenteabonnement dat geen groenten bevat die hier buiten het seizoen groeien. Neem Tuinderij De Volle Grond, die groentetassen bij afhaalpunten levert in de omgeving Utrecht. ‘Een oogstaandeel/groenteabonnement van Tuinderij De Volle Grond’, staat op hun site te lezen, ‘houdt in dat je van mei tot en met december wekelijks een tas vol verse groenten van het seizoen kunt afhalen op een van onze afhaalpunten.’ Zo heb je in elk geval acht maanden per jaar seizoensgebonden groenten.

5. Kies voor biologisch

Ga je voor een biologisch groenteabonnement, dan zijn je groenten zonder synthetische bestrijdingsmiddelen verbouwd. Om ziekten en plagen op akkers en in kassen op biologische wijze tegen te gaan, wordt bijvoorbeeld gebruik gemaakt van natuurlijke vijanden (insecten) en wisselteelt (niet elk jaar opnieuw dezelfde gewassen op dezelfde akker). Synthetische pesticiden hebben onder meer een enorm negatieve impact op de bestuivers van deze aarde; het milieuprogramma van de Verenigde Naties, IPBES, noemde pesticiden eerder dit jaar een van de grote oorzaken achter de massale insectensterfte.

6. Check voor je supermarktboodschappen ook wat vaker waar ze vandaan komen

Moet je toch langs de supermarkt, kijk dan eens goed rond bij het groenteschap. Bij veel producten staat het land van herkomst aangegeven. Als ze van ver komen, kijk dan: werden ze per boot of vliegtuig vervoerd? Ingevlogen producten zou je niet moeten kopen, zegt Klarmann. Neem papaja’s: ‘Een kilo papaja’s die per schip uit Brazilië komt, is verantwoordelijk voor ongeveer 2 kilo CO2. Als ze met het vliegtuig komen is dat 9 kilo.’

Is het makkelijk?

Nee, eerlijke en duurzame groenten aan huis laten bezorgen is niet makkelijk. Al is het alleen al omdat veruit de meeste groenteabonnementen werken met afhaalpunten. De vraag is of dat erg is. Gun jezelf een beter begrip van de herkomst van je eten. Je voedt je lichaam er driemaal daags mee. Ook ikzelf heb uit alle verschillende abonnementen mijn keuze nog niet gemaakt. Voor de regio Amsterdam kom ik steeds weer uit bij de Stadsgroenteboer, die op de website vertelt: ‘We zijn een team van 5, nog vrij nieuw in het veld van de groenteteelt maar vol enthousiasme om aan het avontuur te beginnen!’ Tja, en dan vraag ik me toch af of ik hier de kleinschalige Nederlandse boer mee help die zijn of haar bedrijf met moeite overeind houdt.

Tot slot een stelregel die ik zelf inmiddels hanteer: hoe kneuteriger de website eruitziet, hoe beter, want hoe kleinschaliger en minder commercieel. En dat is de laatste tip.

duurzame_maaltijdbox.jpg

Maaltijdbox: welke is het duurzaamst?

Gemak dient de mens. Dat is het idee achter de maaltijdbox. Want: je hoeft niet na te…

HelloFresh Maaltijd

Misleidende maaltijdboxen?

HelloFresh, de meest bekende maaltijdbox van Nederland, is in oktober naar de beurs…

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
R1-08572-0018

Channa Brunt

Channa Brunt is een maatschappelijk betrokken journalist, in het bijzonder begaan met dier (van insect tot varken) en milieu. Die twee …
Profielpagina