Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Broeken die te klein zijn geworden, T-shirts die niet meer passen bij mijn kledingstijl of vesten en jassen waar ik er al tien van heb. Allemaal verdwijnen ze in een grote plastic zak. De voorjaarsschoonmaak in mijn kledingkast is in volle gang. En het gaat voorspoedig: binnen no time staan er twee volle tassen met tweedehands kleding naast een flink geslonken kledingkast. Ik kijk er tevreden naar. Heerlijk, zo’n opgeruimde kast.

Het klinkt misschien wat veel: twee bomvolle zakken met kleding. Maar kijkend naar de totaalcijfers valt mijn score best mee. In Nederland gooien we per persoon jaarlijks zo’n 12 tot 14 kilo textiel weg. Met z’n allen komt dat neer op zo’n 200 miljoen kilo.

In welke kledingbak?

Wat gebeurt er met al die kleren? Dat hangt in eerste instantie af van waar het wordt weggegooid. Zo belandt een groot deel van de kleding die we wegdoen bij het gewone huisafval: zo’n 125 miljoen kilo textiel gaat samen met ons restafval de verbrandingsoven in. Slechts 70 miljoen kilo wordt gescheiden ingeleverd en komt terecht in de daarvoor bestemde inzamelbakken.

Een kaart op de website van de gemeente Amsterdam toont waar ik bij mij in de buurt mijn zakken vol textiel kan inleveren. Het zijn er aardig wat: in een straal van nog geen vijf kilometer van mijn huis vind ik maar liefst achttien punten waar ik mijn kleren kwijt kan. Alleen al het Leger des Heils heeft 2.000 kledingbakken, verspreid over heel Nederland.

De dichtstbijzijnde container staat aan het eind van mijn straat, en is van inzamelbedrijf Sympany. Op hun website lees ik dat ze per jaar 23,5 miljoen kilo textiel ophalen. Dat is ongeveer 12% van wat er in heel Nederland wordt ingezameld. De kleding wordt in containers naar sorteercentra in Nederland gebracht, waar het wordt ontdaan van restafval. Het komt namelijk nogal eens voor dat mensen hun huisvuil in zo’n container gooien, of andere troep bij hun kleding stoppen. Vervolgens wordt de kleding op kwaliteit en soort uitgezocht.

Sympany kledingcontainers

Waarom je oude kleren in de vuilnisbak gooien zonde is

Glas in de glasbak gooien wordt een goede gewoonte. Maar textiel naar de container…

Slechte kwaliteit kleding

Het ingezamelde textiel heeft verschillende bestemmingen: het kan gerecycled, hergebruikt of vernietigd worden, afhankelijk van de staat en kwaliteit. De minst kostbare en meest duurzame van deze drie is hergebruik. Het lijkt dan ook de meest voor de hand liggende oplossing voor het inkrimpen van de enorme kledingafvalberg. 

Maar helaas. Het is een illusie om te denken dat we met tweedehands kleding de groeiende kledingafvalberg kunnen verkleinen. Ten eerste omdat slechts een klein deel van alle ingezamelde kleding geschikt is voor hergebruik. De kwaliteit van kleding is met de opkomst van fast fashion enorm achteruitgegaan, waardoor veel van de ingezamelde kleren niet nog een tweede leven meegaan. 

Ook van het textiel dat wél geschikt is voor hergebruik, is het nog maar net de vraag wie daar op zit te wachten. Veel van deze kledingstukken worden opgedeeld in zomer of winter, en in balen verkocht aan handelaren in Oost-Europa, Afrika en Azië. Zijn wij er mooi vanaf.

Afdankertjes verstoren lokale economie

Steeds meer landen leggen deze kledingstroom echter aan banden. Na Nigeria, Zuid-Afrika, Zimbabwe en Ethiopië, dreigen nu ook Kenia, Oeganda, Rwanda, Tanzania, Burundi en Zuid-Soedan een geleidelijk importverbod voor tweedehands textiel in te voeren. Onze afdankertjes verstoren de lokale economie. De kledingproductie in deze landen komt nauwelijks van de grond; ze kunnen niet concurreren met de enorme hoeveelheden goedkope tweedehands kleding die vanuit het Westen naar ze verscheept wordt.

Bron: www.youtube.com

Volgens Roderick Ferrari van Vereniging Herwinning Textiel (VHT) daalt het volume ingezameld textiel dat richting Afrikaanse landen gaat fors. “Tegelijkertijd zien we een stijgende groei van de ondersoorten in Europa (dit zijn kledingstukken die met verlies worden verkocht omdat de verkoopprijs lager ligt dan de kosten van inzameling en sortering, red.) en zien we een toename van het aantal kledingstukken dat verbrand wordt.”

Een ander gevolg is dat de prijzen van tweedehands textiel enorm dalen nu de landen die nog wel openstaan voor de tweedehandskleding, zoals Congo of Kameroen, te maken krijgen met een steeds groter aanbod.

Het moet niet zo zijn dat de kleding daar vervolgens ergens op een afvalhoop belandt

Wat ik mij verder nog afvraag: wat gebeurt er met al die kleren die niet verkocht worden op de tweedehands markten in onder andere India, Ghana en Pakistan? Komen die daar vervolgens op een afvalhoop terecht?

“Nee,” zegt Walter Koolstra van inzamelbedrijf Curitas. Als ik hem moet geloven zitten ze daar nu niet met een kledingafvalberg. “Ik heb begrepen dat ze daar steeds meer aan textielinzameling doen. Bovendien wordt er goed gekeken welke kleding wel en niet geschikt is om te verkopen. Er wordt een goede selectie gemaakt door de sorteerbedrijven.”

Toch kan ik mij nauwelijks voorstellen dat die miljoenen tonnen aan kleding, die voornamelijk uit het Westen naar deze landen verscheept worden, allemaal geschikt zijn voor de verkoop. Ik stuit op een video van CBC News waarin dat beeld wordt bevestigd: een kledingimporteur in Nairobi, Kenia vertelt dat veel kleding die zijn kant opkomt van slechte kwaliteit is en dus moeilijk te verkopen is. Wat er gebeurt met die kledingstukken? Die worden gedumpt.

Helaas wil geen enkel sorteerbedrijf dat ik benader, van Erdotex en Euro Used Clothing tot Gebotex, ingaan op mijn vragen hierover.

Bianca Koole van het Leger des Heils wil mij wel te woord staan. Ze vertelt dat zij als inzamelbedrijf de kleding niet rechtstreeks verkopen aan Afrikaanse landen. “Dit gaat via sorteerbedrijven, waarbij we wel altijd goed in de gaten houden aan wie we het verkopen en waar de kleren terechtkomen. Het moet niet zo zijn dat de kleding daar vervolgens ergens op een afvalhoop belandt.”

Nederland grootste sorteerder van Europa

Als je kijkt naar de cijfers in onderstaande grafiek, valt al snel op dat Nederland niet alleen een van de grootste exporteurs van tweedehands kleding is: we zijn ook een van de grootste importeurs. Hoe zit dat? Ferrari van VHT legt uit dat Nederland van de jaren 60 tot 2000 de grootste sorteerder van Europa is geweest. “Nederland bouwde in die tijd goed uitgeruste sorteerinrichtingen, waardoor tegen een redelijk prijs kon worden gesorteerd. De Duitsers en Belgen hadden die skills nog niet en stonden ouderwets te sorteren, waardoor de sorteerkosten in deze landen veel hoger lag.”

Volgens Ferrari beschikten deze landen niet over voldoende capaciteit om de grote hoeveelheden ingezamelde goederen te verwerken. “Verkopen aan Nederlandse bedrijven was voordeliger en makkelijker.”

Maar het is de vraag hoe lang dit nog standhoudt. “Met name in Oost-Europese landen, waaronder Polen, hebben zich de laatste jaren nog grotere sorteerbedrijven ontwikkeld. Het aantal goedkope werkkrachten en de korte aanvoerlijnen vanuit bijvoorbeeld Duitsland, maken het aantrekkelijker om daar het tweedehands textiel te laten sorteren.”

In de grafiek zie je dan ook dat de stroom tweedehands textiel vanuit Duitsland naar Polen erg groot is.

netwerk.svg_
Op deze afbeelding zie je waar landen hun tweedehands kleding naartoe exporteren. En ook welke landen de meeste tweedehands kleding importeren.

Waarom houden we die kleren niet hier?

In Nederland lijkt de markt voor tweedehands kleding de laatste jaren juist aan te trekken. De IJ-hallen in Amsterdam, waar elke maand marktkraampjes vol kleding worden uitgestald, zijn razend populair. Tweedehands kleding-winkels schieten als paddenstoelen uit de grond en kledingmarktplaatsen op internet als United Wardrobe, Designer-Vintage en The Next Closet (waar je in andermans kledingkast kunt shoppen), groeien aan populariteit. En niet te vergeten: kledingruilfeestjes zijn helemaal hip.

Ingezamelde kledingstukken in Nederland zelf op de markt brengen, is volgens Koole geen oplossing. “Veel kleding voldoet niet aan de hoge standaard die hier geldt. In Oost-Europese landen zijn ze bijvoorbeeld sneller tevreden dan hier.” Bovendien: tweedehands mag dan hip zijn, zolang je bij de Primark een nieuw T-shirt kunt kopen voor drie euro, is de verleiding natuurlijk groot.

Inzetten op circulariteit

Kort samengevat: de vraag naar tweedehands textiel kan de groeiende kledingafvalberg niet bijbenen. Niet alleen is de vraag naar nieuwe kleding vele malen groter, ook het aanbod kwalitatieve tweedehands kleding is met de opkomst van fast fashion steeds kleiner aan het worden. Daarnaast lijkt het erop dat steeds minder landen zitten te wachten op onze afdankertjes. En als ze er al wel voor openstaan, dan is het nog maar de vraag of het daar niet alsnog op een vuilnisbelt belandt, en we daarmee gewoon een deel van het probleem verplaatsen.

Het hergebruiken van kleding is dus een goede zaak, maar slechts een druppel op een gloeiende plaat. De kledingafvalberg zal er niet significant door krimpen.

Maar wellicht is er een andere oplossing. Volgens sommigen is er over twintig jaar helemaal geen tweedehands markt meer. Circulariteit is het toverwoord. Steeds meer inzamelbedrijven, waaronder Sympany en het Leger des Heils, zetten in op recycling: het maken van nieuwe garens van oude kleding, waar vervolgens weer nieuwe textielproducten van gemaakt kunnen worden. Is dat wat er uiteindelijk met mijn zakken vol kleding gebeurt? En schuilt hierin de oplossing voor de almaar groeiende kledingafvalberg? In deel 2 ga ik me verdiepen in textielrecycling.

Utsunomiya_Tokamachi_Niigata_Prefecture_948-0000_Japan_-_panoramio-1024×670

De groeiende kledingafvalberg

Het overgrote deel gaat rechtstreeks de verbrandingsoven in of belandt op de vuilnisbelt.

vintage-stuk-afbeelding

De illusie van tweedehands

Is tweedehands kleding een goed alternatief voor fast fashion?

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
emydemkes2

Emy Demkes

Redacteur fair fashion

Emy Demkes is freelance journalist en schrijft voornamelijk over de achtergronden van onze kleding. Van de arbeidsomstandigheden in …
Profielpagina

Advertentie

banner_buurt-1 (002)

Advertentie

NRC Live – Banner Mobiliteit – OneWorld – 600×500 (002) 6 nov