Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

“Gaan we uit van no-net-loss of net-positive gain?”, klinkt het in een zaaltje van het Haagse ASN Bankkantoor. Een groep slimmerds buigt zich daar over de vraag hoe je als financiële instelling kunt meten of je geld een positief effect heeft op de natuur. Eén bankier richt zich tot de aanwezige journalist met een blik die vraagt: ‘Wat denk jij?’ Maar ik denk al een tijdje niks meer. Ik snap er geen hout van.

Jammer, want wat ze hier doen schijnt heel belangrijk te zijn. In al die jaren dat ik mensen interview over duurzame verandering is de conclusie steeds dezelfde: je kunt oesterzwammen kweken met gerecyclede koffieprut, of plasticloze rietjes ontwerpen. Dat is zinvol, maar om de planeet écht toekomstbestendig te maken, moet je daar zijn waar het geld zit. Als banken, pensioenfondsen en andere investeerders hun zakken geld – 4,3 biljoen euro in Nederland – de juiste kant op gooien, komt alles in beweging. Daarom wil ik de financiële wereld beter begrijpen. Alleen: mijn brein schakelt een wachtmuziekje in zodra er een woord als ‘pensioenfonds’ valt. Herkenbaar? Houd vol. Wij vinden onze weg wel in deze wereld, we hebben alleen een goede gids nodig.

Om de planeet écht toekomstbestendig te maken, moet je daar zijn waar het geld zit

Kijk, daar is ze al. In die knalgele jurk in een zee van overhemden. Caroline van Leenders (53): ambtenaar, milieukundige, yogaliefhebber, transitiekenner en bovenal degene die namens de overheid het gat tussen natuur en geld probeert te dichten. Zij zal ons op sleeptouw nemen door de financiële wereld, om te ontdekken hoe deze probeert te vergroenen.

Van Leenders houdt zich binnen de overheid al jaren bezig met het aanzwengelen van duurzame verandering, vertelt ze boven haar soja-cappuccino in de kantine van de Rijks­dienst voor Ondernemend Nederland, een organisatie die namens de overheid ondernemers ondersteunt. Ze werkt deels voor de RVO en deels voor het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Eerder zat ze bijvoorbeeld op de ‘eiwittransitie’, waarbij ze bedrijven die insecten kweken ondersteunde.

5 juni - RVO, Utrecht

Voor de focus van haar werk is ze afhankelijk van de prioriteiten van de minister. Wat dat betreft heeft ze met minister Schouten, onder wie ze nu werkt, de wind mee. “Fijn, een minister die zegt: ‘Ik ben niet alleen van Landbouw, maar ook van Natuur’. Daar ben ik blij mee.” Overigens niet eenvoudig om die twee met elkaar in harmonie te brengen: juist voedselproductie is de grootste bedreiging voor natuur, stelt onder andere het Wereld Natuur Fonds (WNF).

Nu Van Leenders met de financiële sector werkt, vindt ze het vreemd – en jammer – dat er zo weinig interesse voor deze branche is: “Er wordt gezegd dat daar een stille groene revolutie plaatsvindt, maar omdat veel mensen niet in die wereld geïnteresseerd zijn, zien ze niet wat er gebeurt.”

Financiële instellingen zijn zich de afgelopen vijf jaar bewuster geworden van hun maatschappelijke rol, merkt Van Leenders. “Dat moest ook wel, want er was na de crisis nauwelijks vertrouwen meer in de sector.” Langzaamaan wordt duidelijk dat investeren zonder het welzijn van de planeet in je achterhoofd risico’s oplevert, zoals reputatieschade of geldverlies. Van Leenders: “Stel, je hebt geld zitten in een bierbrouwer die produceert in India, en het wordt droger en een dorp wil zijn water zelf houden, dan is je investering ineens nul waard. Meerdere bedrijven hebben locaties moeten sluiten vanwege waterschaarste. Daar worden investeerders bang van.” Zo kondigde Heine­ken dit jaar aan het watergebruik in regio’s met waterstress terug te dringen.

Eén grote kluwen

De financiële sector de groene kant opsturen is niet iets dat je van de ene op de andere dag hebt gefikst, zegt Van Leenders. “Ik zie die wereld als een netwerk van relaties. Stel je één grote kluwen voor; ik trek aan touwtjes, en anderen ook, en op een gegeven moment ontstaat er een ander verhaal. Het is een combinatie van heel veel acties. Het ‘nieuwe’ uitvinden en tegelijkertijd druk uitoefenen op het ‘oude’ om te veranderen.”

Andere spelers die aan touwtjes trekken zijn bijvoor­beeld de centrale banken, zij zijn verantwoordelijk voor de financiële stabiliteit van landen. “Omdat klimaatverandering steeds meer als bedreiging daarvan wordt gezien, hebben centrale banken het mandaat om in actie te komen. De Nederlandsche Bank (DNB) is begonnen met stress­testen: ze testen of financiële spelers snel genoeg omschakelen naar low-carboninvesteringen (activiteiten die weinig CO₂ uitstoten, red.).”

Van zoiets krijgt de hele financiële wereld de bibbers

Hoe trager je daarmee bent, hoe meer risico je loopt op waardeverlies – omdat bijvoorbeeld fossiele energie hoger belast wordt. Transitie­risico, heet dat. Ook richtte DNB in 2016 het Platform voor Duurzame Financieringen op, met daarin alle financiële kopstukken. In werkgroepen buigen zij zich over versnelde groei van duurzame financiering – één werkgroep kijkt naar biodiversiteit, mede dankzij Van Leenders.

Nog zo’n touwtje om aan te trekken: “BlackRock, de grootste vermogensbeheerder ter wereld (die belegt voor overheden, pensioenfondsen en rijke particulieren, red.) heeft gezegd: wij gaan de risico’s die klimaatverandering veroorzaakt zwaarder meewegen in onze investeringsbeslissingen, en we vinden dat elke investeerder dat hoort te doen. Van zoiets krijgt de hele financiële wereld de bibbers. Niemand kan nog beweren dat dit een ding is van een groepje fanatiekelingen, nu móet iedereen aan de slag.”

Bomen planten

Van Leenders richt zich nu vooral op biodiversiteit, vergeleken met klimaat een ondergeschoven kindje. Biodiversiteit is een ietwat saaie term voor alle levende wezens op een bepaalde plek en de manier waarop ze met elkaar verbonden zijn en samenleven. Verlies van biodiversiteit vormt minstens zo’n grote bedreiging voor de mensheid als klimaatverandering – we zijn afhankelijk van gezonde natuur voor ons voedsel, water, medicijnen, sociale cohesie en veiligheid. Volgens het rapport van IPBES, het Intergouvernementeel Platform voor Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten van de VN, worden tot een miljoen planten- en diersoorten met uitsterven bedreigd.

Hoog tijd dus dat de financiële sector zijn zakken geld ook gaat inzetten voor het behoud van biodiversiteit, vindt Van Leenders. “Als we op deze planeet willen blijven leven, dan moeten we leren hoe je samenleeft met de natuur. En beseffen dat we zelf natuur zijn.” Ze pleit voor herwaar­dering van de boom, ten behoeve van zowel biodiversiteit als klimaat. “Bomen planten werkt volgens de VN het beste om CO₂ uit de lucht te houden.”

2 TIPS over de financiële sector en biodiversiteit

Luistertip: De podcast-reeks Planet Money maakt de wereld van geld een tikje minder stoffig. Te beluisteren via NPR.

Kijktip: De documentaire The Biggest Little Farm (mei 2019) brengt prachtig in beeld hoe verdorde grond tot leven wordt gebracht door een grote diversiteit aan planten en dieren. Nog in enkele bioscopen te zien.

12 juni - ASN Bank

En zo belanden we dus in dat zaaltje, waar bankiers, wetenschappers en medewerkers van ngo’s komen luiste ren naar de resultaten van een onderzoek – in opdracht van Van Leenders – naar het meten van positieve impact op biodiversiteit. Medewerkers (99 procent man) van onder andere De Nederlandsche Bank, ABN AMRO, de Waterschapsbank, ING en ontwikkelingsbank FMO druppelen binnen. “Ik kom in deze sector ook veel vrouwen tegen, hoor”, zegt Van Leenders. “Sterker nog: uit allerlei onderzoeken blijkt dat vrouwen de groene transitie in de financiële sector voortstuwen.” Het gezelschap van de ngo’s – WNF, Natuur & Milieu, IUCN NL – is al een stuk diverser, qua geslacht dan.

Gastheer/vrouw ASN Bank heeft zich als doel gesteld dat al hun beleggingen en financieringen in 2030 een netto positief effect hebben op biodiversiteit. Een opvallend doel, omdat de focus van financiële spelers meestal ligt op het verminderen van negatieve impact. Dit gaat een stap verder.

De impact van de groene bank is nu blijkbaar nog negatief. Dat is onvermijdelijk, zegt Freek Geurts, impact­adviseur bij ASN Bank. “Al het menselijk handelen leidt indirect tot biodiversiteitsverlies; zeker in het Westen, waar we zo gericht zijn op groei.” Om toch op een netto positieve impact uit te komen, gaat de bank investeren in natuurontwikkeling en -herstel, duurzame energie en de circulaire economie. En wellicht worden er zaken uitge­sloten van financiering, zoals sommige soorten biomassa.

Brussel belobbyen

De weg waar ASN Bank op dit punt is beland, illustreert tegelijkertijd de werkwijze van Van Leenders. Zij werkt met koplopers: financiële spelers die wíllen veranderen, bijvoorbeeld omdat duurzaamheid hoort bij hun identiteit, omdat klanten erom vragen, of om risico’s te ontlopen. Van Leenders laat ze van elkaar leren in een community of practice, een soort tijdelijke werkgroep, zodat hun duurzame ambities meer slagingskans krijgen. En zodat de overheid leert hoe ze vernieuwingen ruim baan kan geven.

ASN Bank zat een paar jaar terug in zo’n community. De bank raakte geïnspireerd en begon zelf een soortgelijk platform. Van Leenders: “Ze hadden als eerste bank ter wereld geroepen: ‘Wij zijn klimaatneutraal in 2030.’ Om dat waar te maken, moesten ze weten hoe je het beste meet bij hoeveel CO₂- uitstoot je betrokken bent via je investeringen.” In het platform heeft ASN Bank met onder andere Triodos, ABN AMRO en pensioenfonds ABP alle bekende meetmethoden op een rijtje gezet, om samen tot één methode te komen. “Als je je krachten bundelt en je ideeën stroomlijnt, denkt de overheid sneller: ‘Hé, dit is interessant, we kunnen dit in wet- en regelgeving verpakken’”, zegt Van Leenders. “En als het uit de industrie zelf komt, is het des te interessanter.” Van Leenders zorgde er intussen voor dat het platform op elke klimaattop een presentatie over hun samenwerking kon houden. “Fast forward: de Europese Commissie werkt momenteel aan een actieplan voor sustainable finance, om de financiële sector zover te krijgen dat ze bijdragen aan het tegengaan van klimaatverandering.”

CO₂ meten kun je wél eisen van financiële spelers

Daarvoor wordt een gemeenschappelijke definitie van een ‘groene investering’ bepaald. Ook daarbij speelt het meten van CO₂ een rol. “Komt een collega naar me toe: ‘Caroline, we zijn dat rapport aan het pluggen in Brussel, zodat het misschien wordt opgenomen in wet- en regelgeving!’ Dat is het spel: koplopers laten zien wat er mogelijk is. Stel, er zijn partijen die Brussel belobbyen en zeggen: ‘CO₂ meten kun je niet eisen van financiële spelers, da’s hartstikke lastig’. Nu is het antwoord: ‘Nee hoor, lees dit maar! De Nederlandse private sector heeft dit onderling afgestemd.’ In zes jaar van een relatief kleine bank naar mogelijk Europees beleid; dat vind ik best wat.”

Impactadviseur van ASN Bank Geurts is wat voorzichtiger: “Processen in Europa zijn log. Het valt nog te bezien wat eruit komt, maar je moet het wel proberen.” Zekerder is hij over het positieve effect van een recent initiatief van de Nederlandse financiële sector. Alle spelers hebben verklaard te zullen bijdragen aan het halen van de doelen van het Klimaatakkoord en het Parijsakkoord. Ze zeggen toe te helpen bij het financieren van de energietransitie, het CO₂-gehalte van hun financieringen te meten en daarover te rapporteren, en om in uiterlijk 2022 uitge­breidere actieplannen klaar te hebben. Als voorbeelden van mogelijke maatregelen worden genoemd: energie­besparende projecten financieren, investeringen in grote vervuilers afstoten of bedrijven met veel CO₂-uitstoot helpen veranderen. Het zal steeds moeilijker worden om niet in actie te komen, zegt Geurts. “Als je als enige bank achterblijft, worden daar vragen over gesteld.”

Met biodiversiteit gaat het bij financiële spelers wat minder hard. Ook daarvoor zit ASN Bank in een samenwerkingsverband. Maar het blijft een complexer onderwerp dan klimaat, zegt Geurts. “Voor het klimaat kwam alles heel snel in beweging. Biodiversiteit is nog steeds een vrij onbekend begrip.” Je impact meten is ook ingewikkelder bij biodiversiteit, zegt Van Leenders. “Je klimaatimpact kun je meten door de CO₂-uitstoot van je investeringen te berekenen, maar je impact op biodiversiteit is heel lokaal. Je moet precies weten wat jouw geld waar teweegbrengt. En dan gaat het ook nog om al het leven op die plek. Nou, dan ben je wel op een ander complexiteitsniveautje beland.”

19 juni - IUCN NL, Amsterdam

Knie aan knie zitten we een week later rondom een iets te krappe tafel in het kantoor van IUCN NL (de Nederlandse tak van de International Union for the Conservation of Nature): een accountant, een duurzaamheidsconsultant en medewerkers van twee natuurorganisaties. We zitten in een werkgroepsessie van de Coalition for Private invest­ment in Conservation (CPIC), een samenwerkingsverband van ngo’s en financiële spelers. Van Leenders helpt de CPIC door mee te denken en haar financiële netwerk beschikbaar te stellen.

Geld van overheden en financiële instellingen zal niet genoeg zijn om het uitsterven van tot een miljoen planten- en diersoorten een halt toe te roepen, verwacht CPIC. Daarom moeten niet alleen banken, verzekeraars en pensioenfondsen aan de biodiversiteit, maar ook private spelers, zoals bedrijfsfondsen of vermogende individuen. “Maar als je privaat geld wilt binnenhalen, moet je eerst laten zien dat investeren in natuurbehoud of -herstel rendement kan opleveren.” CPIC probeert de ontwikkeling van investeringsmodellen waarbij dit het geval is, te versnellen.

Natuurlijke bronnen als schoon water, bos of een schoon strand zijn straks zo schaars dat erin investeren logisch wordt

Een voorbeeld is Commonland, een Nederlandse organisatie die in Zuid-Spanje uitgebluste grond van een amandelbomenplantage weer tot leven wist te brengen en tegelijkertijd voor meer inkomsten zorgde. Met lavendel­planten tussen de bomen komen er meer insecten – goed voor de amandelopbrengst – en extra geld door de verkoop van etherische olie.

Toch blijft het, ook voor organisaties als Commonland, nog sappelen. Van Leenders: “Als de natuur iets van waarde moet leveren, bijvoorbeeld hout, ben je zo twintig jaar verder.” Dat is behoorlijk lang wachten voor veel investeerders. Maar volgens Van Leenders is het vooral een kwestie van ervaring opdoen met dit soort financieringsstructuren. “Hoe meer ervaring je hebt, hoe lager de risico’s worden.” En dat ook bijvoorbeeld een groot accountantskantoor als PricewaterhouseCoopers bij CPIC is aangesloten, betekent volgens haar dat het bedrijf er toekomst in ziet. “Als de consultants komen, is er een markt aan het ontstaan. Het zijn slimpies; blijkbaar zit er iets in wat ze interessant vinden.”

Een van de aanwezigen, Urs Dieterich van duurzaam­heidsconsultant South Pole, wijst naar zonne- en wind­energie. “Tien jaar geleden was dát nieuw. Inmiddels kunnen investeerders de risico’s ervan inschatten en zijn de prijzen enorm gedaald.” En hij heeft nóg een theorie, die een sublieme mix is van optimisme en pessimisme: natuurlijke bronnen als schoon water, bos of een schoon strand zijn straks zo schaars dat erin investeren logisch wordt. “Wat schaars is, is kostbaar. Mensen zullen er dan meer waarde aan hechten. Dat betekent dat er een markt komt voor bedrijven die bossen herstellen of watervervuiling voorkomen. Er komt een kantelpunt: dan is het financieel aantrekkelijker om natuurlijke bronnen te behouden of te herstellen dan om ze uit te hollen.” Van Leenders beaamt het: “Landschapsherstel wordt één van de economische sectoren van de komende eeuw.”

Dit artikel verscheen eerst in OneWorld-magazine.

OneWorld Live: Hoe Zit Het Met Geld?

Wil jij weten hoe bedrijven en politici bijdragen aan een eerlijke en duurzame wereld en hoe jouw eigen keuzes invloed hebben? Kom dan op 30 september naar Pakhuis de Zwijger, ga in gesprek met Caroline van Leenders en andere inspirerende sprekers over groen geld en ontmoet initiatieven die de financiële wereld opschudden.

seada

Kunstmatig rijk

Zijn er nieuwe, alternatieve geldsystemen mogelijk?

Facebook_820x310px_HZHM-geld

Deel van Dossier

Hoe Zit Het Met Geld?

Het septembernummer van OneWorld-magazine draait om geld. Wat gebeurt er met jouw…

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
DSC0031_kleiner_lichter

Leonie Hosselet

Freelance journalist en eindredacteur

Leonie Hosselet is freelance journalist en eindredacteur voor onder andere OneWorld, Trouw en de Volkskrant. Ze schrijft voornamelijk over …
Profielpagina