Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Als je discussieert over klimaatontwrichting, dan komt de omvang van de wereldbevolking op een gegeven moment geheid ter sprake. De wereldbevolking, of – zoals sommige mensen het zien – de overbevolking, wordt gezien als een belangrijke oorzaak van klimaatontwrichting, armoede en hongersnood. Dus als we een oplossing hebben voor overbevolking, dan voorkomen we een hoop ellende, toch? Nee, zo makkelijk zit het niet.

Waar draait de discussie over overbevolking eigenlijk om? Veel mensen zijn oprecht bang dat we niet meer kunnen opboksen tegen klimaatontwrichting als er tien miljard mensen zijn die CO₂ uitstoten. Maar het probleem is eigenlijk: we kunnen niet meer opboksen tegen klimaatontwrichting als die tien miljard mensen een westerse levensstijl aannemen. Het probleem ligt bij de westerse levensstijl, niet bij het aantal mensen.

Er zijn verschillende onderzoeken over hoeveel mensen de aarde kan ondersteunen, van twee miljard tot aan een triljard mensen. Het blijft giswerk, want het is afhankelijk van allerlei factoren, zoals of iedereen vegan is, en wat het verdere consumptiepatroon is. Maar het feit dat de aarde nu al iedereen kan voeden, maar dat het niet gebeurt, zegt al veel.

Zoek naar overbevolking op internet en je wordt vaak doorverwezen naar Afrika en Azië: plekken waar een toekomstige ‘explosieve’ bevolkingsgroei zal plaatsvinden. Als die groei een realiteit wordt, dan zal de aarde het niet meer aankunnen. Het is een makkelijke theorie. We gebruiken nu immers al meer grondstoffen in een jaar dan de aarde ons kan leveren. De mensheid heeft momenteel ongeveer 1,7 aardbollen nodig. Als iedereen een westerse levensstijl zou aannemen, dan hebben we drie aardbollen nodig.

Het fijne is dat het wereldgeboortecijfer al jaren aan het stabiliseren is rond de 2,5 geboortes per vrouw. Er zijn landen met uitschieters, maar zelfs die landen laten zien dat hun geboortecijfer aan het dalen is. Als dat cijfer daalt, hoe kan de wereldbevolking dan toch doorgroeien naar tien miljard mensen?

De inmiddels overleden Hans Rosling legde dat simpel uit. Het komt erop neer dat het aantal volwassenen zal groeien. We hebben momenteel een redelijk jonge wereldbevolking, met ongeveer twee miljard kinderen, twee miljard mensen van tussen de 15 en 30 jaar oud, één miljard van 30 tot 45 jaar oud, één miljard van 45 tot 60 jaar oud en het laatste miljard is 60+. In de toekomst zal elk blok uit twee miljard mensen bestaan. Wanneer milieuactivisten praten over een stop op bevolkingsgroei bij acht miljard mensen, dan missen ze het feit dat die groei onvermijdelijk is. Zelfs als je rigoureuze maatregelen neemt om geboortes te beperken, kom je nog steeds op acht tot negen miljard mensen uit. En het valt te betwisten of je één tot twee miljard geboortes kunt tegenhouden.

Waarom blijft het dan toch zo’n hot topic? Het is bij zo’n complex vraagstuk niet altijd makkelijk om een genuanceerd verhaal te vertellen. Het is makkelijker om gewoon een schuldige aan te wijzen. Een oorzaak kan een gebrek aan kennis zijn. Uit een enquête van Hans Rosling van een aantal jaar geleden blijkt dat 50 procent van de Britten denkt dat een gemiddelde moeder in Bangladesh vijf kinderen heeft, terwijl de werkelijkheid op 2,5 ligt én aan het dalen is.

Men wijst de moeder in Bangladesh met haar zogenaamde vijf kinderen aan als grote CO₂-uitstoters. Terwijl onderzoeken keer op keer laten zien dat westerse bevolkingen per capita meer CO₂ uitstoten dan welke andere bevolking dan ook. Een gemiddelde Nederlander stoot 9,9 ton aan CO₂ per jaar uit, terwijl een gemiddelde Ethiopiër bijvoorbeeld op 0,1 ton CO₂ zit.

Discussies over overbevolking gaan gepaard met racisme en xenofobie

Discussies over overbevolking gaan ook altijd gepaard met racisme en xenofobie. Het is geen wonder dat beweringen over overbevolking vaak gekoppeld zijn aan complottheorieën, zoals een vervanging van de ‘westerse bevolking’. De heftige reacties op de tweet van ASN Bank of een westerse persoon met een westerse CO₂-voetafdruk een tweede kind mag, tonen dat weer aan. Het zou racistisch zijn omdat ‘westerlingen voor 99 procent wit zijn’ en dat ASN Bank vindt dat ‘westerse mensen (en dus witte mensen) maar één kind mogen’. Dit soort reacties zijn er niet wanneer het gaat over een bevolkingsbeperking in andere landen. Bevolkingsbeperking kent een lange en gewelddadige geschiedenis.

Terug naar het geboortecijfer. Hoe komt het dat het geboortecijfer is gestabiliseerd op 2,5 geboortes per vrouw? Dat komt omdat de welvaart in de hele wereld stijgt. Hierdoor heeft men toegang tot onder andere onderwijs en gezondheidszorg: automatische en natuurlijke dempers op de wereldbevolking. Maar de wereldbevolking kon eigenlijk al een stuk lager liggen. Niek Koning, landbouweconoom en voormalig universitair docent bij de leerstoelgroep Agrarische Economie en Plattelandsbeleid, betoogt dat de wereldbevolking nu op vier à vijf miljard had kunnen liggen als de welvaartsstijging overal tegelijkertijd was begonnen.

Het is duidelijk wat de échte oorzaak is van klimaatontwrichting. Niet de groei van de wereldbevolking, maar het consumptiepatroon van het westen. Als wij onze welvaart delen, onze westerse levensstijl inruilen voor een duurzame variant en als samenleving emanciperen, dan kunnen we een wereld creëren voor iedereen. Als jij geen of minder kinderen wilt hebben, omdat het past binnen jouw plaatje van duurzaamheid, dan is dat jouw recht. Maar het is ook het recht van ieder ander om wel kinderen te nemen, en geen voorbehoedsmiddelen opgedrongen te krijgen.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
upload_lawrence-1280×845

Lawrence Cheuk

Lawrence Cheuk is bestuurskundige. Hij maakt zich hard voor intersectionaliteit, jongerenparticipatie en tegen klimaatontwrichting.
Profielpagina