Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Heeft Monsanto een geduchte tegenstander gevonden? In de rechtszaal in San Francisco moet het bedrijf het opnemen tegen advocatenkantoren met een goed gevulde oorlogskas, die bereid zijn tot het bittere eind te procederen. Om liefdadigheidsinstellingen gaat het hier niet, besef ik ook wanneer ik donderdag met Michael Baum, managing partner van Baum Hedlund Law, voor een interview in een lift onderweg ben naar de bovenste etages van hotel The Westin, centraal gelegen aan Union Square. Het uitzicht op de baai van San Francisco is majestueus, en ik vraag hem naar de hoogte van de schadevergoeding waar ze aan denken: “Miljoenen [dollars] per geval is niet veel om uit te betalen als een gezin is getroffen door kanker”, zegt Baum met schorre basstem, “plus een boetebedrag vanwege het verbergen van de risico’s”. De gezondheidsrisico’s van het in Roundup verwerkte glyfosaat zouden bekend zijn bij het bedrijf, maar door hen verdoezeld. In San Francisco zijn meer dan 350 individuele zaken van patiënten gebundeld. De schadeclaim kan in de miljarden lopen.

Bron: twitter.com

Schadeclaims afweren

Niet verwonderlijk dus dat Monsanto in de blauw gestoffeerde rechtszaal hier in San Francisco, waar afgelopen week tot in de kleinste details over de wetenschappelijke literatuur is gesproken, de cavalerie heeft ingezet. Het bedrijf wordt vertegenwoordigd door advocatenkantoor Hollingsworth, dat eerder high profile zaken wist te winnen. In de rechtszaal wordt het juridische team persoonlijk aangestuurd door Joe Hollingsworth, de oprichter van het kantoor; een kale man met gouden bril en onaantastbare uitstraling. Samen met zijn rechterhand Eric Lasker, een advocaat met borstelige snor en sympathieke grijns, wisten ze eerder succesvol schadeclaims af te weren die enige gelijkenis vertonen. Toen betrof het Ecuadoraanse boeren die stelden ziek te zijn geworden door het sproeien van Roundup vanuit de lucht. Hun cliënt was DynCorp, een contractant van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, die samen met het Colombiaanse leger de cocateelt bestreed.

Monsanto wordt vertegenwoordigd door advocatenkantoor Hollingsworth, dat eerder high profile zaken wist te winnen

All rise, the court is now in session”, klinkt het als rechter Vince Chhabria maandagochtend voor de eerste zittingsdag binnenkomt. Chhabria troont op een leren stoel naast een Amerikaanse vlag. Op de wand achter hem hangt een grote bronzen adelaar op het pompeuze zegel van de federale rechtbank. “Do you swear to tell the truth, and nothing but the truth?”, vraagt de rechtbankmedewerker aan de getuigen, voordat ze links van de rechter mogen plaatsnemen. “I do”, antwoorden de getuigen braaf.

Volgens de Duitse krant Handelsblatt lopen er in de hele Verenigde Staten momenteel 2200 rechtszaken zoals deze in San Francisco tegen Monsanto. Op het hoofdkantoor van het Duitse Bayer, dat momenteel bezig is Monsanto over te nemen, zouden daarom groeiende zorgen zijn over de juridische perikelen rond onkruidbestrijder Roundup.

Bron: twitter.com

Schiften van astrologen en astronomen

Deze week beleven we de zogeheten Daubert-hoorzitting. De rechter moet kunnen bepalen welke getuige-experts een goed wetenschappelijk verhaal hebben, en voor de jury mogen verschijnen. Het schiften van de ‘astrologen en astronomen’ noemt Michael Baum van Baum Hedlund Law dat.

De lijst met getuige-experts van de schadeclaimadvocaten laat de rode draad zien. Drie van de zeven experts waren betrokken bij een rapport van het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC). Dit panel van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO heeft in maart 2015 geconcludeerd dat glyfosaat, het hoofdingrediënt in Roundup, ‘waarschijnlijk’ kankerverwekkend is voor mensen.

Eén van hen is Charles Jameson, die voor IARC specifiek keek naar de dierstudies. “We zien dezelfde soort tumoren in verschillende [dier]studies”, vertelt hij op woensdag vanuit de getuigenbank, “uitgevoerd door verschillende laboratoria, en op verschillende momenten”. Jameson benadrukt dat wanneer glyfosaat kanker veroorzaakt bij dieren, het dat waarschijnlijk ook bij mensen doet.

De rechter moet kunnen bepalen welke getuige-experts een goed wetenschappelijk verhaal hebben, en voor de jury mogen verschijnen

Die laatste uitspraak van Jameson zal een dag later door een getuige-deskundige van Monsanto worden weersproken. Zeggen uitkomsten van dierstudies iets over de kans op kanker bij mensen, willen de advocaten van Hollingsworth weten? “Nee, dat doen ze niet”, antwoordt Thomos Rosol, professor diergeneeskunde van de Ohio-universiteit, resoluut.

Het doel van Monsanto in deze fase is vooral de geloofwaardigheid van de experts van ‘de klagers’ te ondermijnen. Geen gemakkelijke opgave, omdat het een aantal van ’s werelds meest gerespecteerde experts betreft. Zo was Jameson achttien jaar lang verantwoordelijk voor de samenstelling van de officiële lijst van kankerverwekkende stoffen voor de Amerikaanse overheid.

Hollingsworth werpt Jameson voor de voeten dat zijn analyses van dierstudies soms afwijken van agentschappen in de EU en de VS, en ook de originele studie-auteurs: “EPA en EFSA (…)”, vraagt Joe Hollingsworth tijdens het kruisverhoor, “hebben toch allemaal geconcludeerd dat er geen effect was van behandeling met glyfosaat bij deze muizenstudie?”

“Ik ben waarschijnlijk een zeer dwarsliggend persoon”, antwoordt Jameson, en krijgt de lachers in de rechtszaal op z’n hand.

Het doel van Monsanto is de geloofwaardigheid van de experts van ‘de klagers’ te ondermijnen

Rechter Chhabria, die door Obama is aangesteld, lijkt de klagers goed gezind. Meermalen tikt hij de advocaten van Monsanto op de vingers. “Wacht eens even”, zegt Chhabria wanneer Hollingsworth probeert Jameson een hele ris aan eerdere uitspraken voor te leggen, “waarom vraagt u hem niet wat zijn mening nu is? (…) Dat is zoals we het normaal doen.”

Maar de gang van zaken in de rechtszaal zegt niet altijd iets over de uitkomst. Op een van de houten bankjes op de gang zit Vance Andrus, oprichter van Andrus Wagstaff, een advocatenkantoor uit Denver dat ook betrokken is bij de Roundup-zaak. Boven hem aan de muren hangen historische zwart-witfoto’s van San Francisco. Daaronder een prent uit 1905 waarop de iconische trams de steile heuvels van de stad beklimmen. “Soms moet een rechter jouw getuige juist hard aanpakken”, zegt hij, “om je daarna te kunnen laten winnen.”

Solide wetenschap

Wat Andrus bedoelt, is dat een rechter publiek soms dingen moet doen om de schijn van partijdigheid te voorkomen. Mogelijk speelde dat ook een rol bij een eerdere beslissing van rechter Chhabria, die in oktober 2017 de regering Trump gelijk gaf in een zaak die draaide om het stopzetten van overheidssubsidies inzake Obamacare.

Maar in de Roundup-zaak is de verwachting dat rechter Chhabria deze sowieso zal doorsturen naar een jury, iets waarover hij formeel nog een beslissing moet nemen. Dat komt omdat de wetenschap als solide wordt gezien. De Wereldgezondheidsorganisatie is een gerespecteerde organisatie, en die stelt dat glyfosaat in theorie kanker kan veroorzaken.

Zelfs een van de experts van Monsanto – Lorelei Mucci, een epidemioloog van Harvard – moest op vrijdagmiddag erkennen dat het panel van de Wereldgezondheidsorganisatie dat denkt dat glyfosaat kankerverwekkend is, de ‘wetenschappelijke consensus’ vertegenwoordigt.

Hoofd schudden

Mucci scoorde nog meer punten voor de tegenpartij, tot ongenoegen van de advocaten van Monsanto, waarvan er één op een onbewaakt moment zelfs het hoofd schudde. Zo werd ze ermee geconfronteerd dat in een lesboek dat zijzelf als kankerepidemioloog schreef, IARC meer dan vierhonderd keer wordt geciteerd. Zelfs twee getuige-deskundigen van de klagers, die Monsanto in de dagen daarvoor als ongekwalificeerd probeerde af te schilderen, fungeren daarin als bron. Toen Mucci na afloop ietwat ontdaan naar een van de advocaten van Hollingsworth liep, was you did great van zijn lippen te lezen, een Amerikaanse beleefdheidsleugen. Het was de man die zo net nog even het hoofd had geschud.

De hoorzittingen hebben de gevechtslinies blootgelegd die de partijen zullen betrekken wanneer de zaak voor de jury komt. Monsanto wees er afgelopen week herhaaldelijk op dat IARC wordt weersproken door voedselagentschap EFSA in de EU, en milieuagentschap EPA in de VS. De advocaten noemen IARC daarom de ‘uitzondering’. Daarnaast wijst het bedrijf ook op een grote Amerikaanse studie, die al bijna een kwart eeuw een groep boeren volgt, en die geen link tussen glyfosaat en kanker vond.

Batiment_IARC_vue_nord

Hoe Monsanto kritiek ‘orchesteert’ tegen IARC-panel glyfosaat

Interview met expert achter IARC-rapport Bestrijdingsmiddel glyfosaat van Monsanto zit…

Schandaaltje

Rond die studie is eerder ook een schandaaltje ontstaan. Aaron Blair, de voorzitter van het IARC-panel en getuige-expert van de klagers (zijn videoverhoor werd op donderdag in de rechtszaal afgespeeld), had al kennis van nieuwe data uit die studie. Toch besloot hij in 2015 die niet mee te nemen in het IARC-rapport. Zijn verweer is altijd geweest dat de studie nog niet was gepubliceerd, en IARC alleen studies meeweegt die publiek zijn. Het is een feit waar de jury nog van zal horen.

De experts van de schadeclaimadvocaten bekritiseerden op hun beurt de methodiek van deze studie, de zogeheten Agricultural Health Study. ‘Fout, op fout op fout’, had epidemioloog Alfred Neugut van de Universiteit van Columbia ontdekt. Herhaaldelijk werd hij door de rechtbank gevraagd langzamer te spreken (“Ik kan niet langzamer praten, ik kom uit Brooklyn”, wierp hij tegen). Bij alle meningen van de getuige-deskundigen, van beide partijen, is het overigens belangrijk te beseffen dat zij worden betaald voor hun diensten. Uit rechtbankstukken blijkt dat het soms om wel 500 dollar per uur gaat.

Wanneer de zaak in San Francisco voor een jury komt, is nog niet duidelijk. Aanstaande woensdag houden de advocaten hun pleidooi ter afsluiting van de Daubert-hoorzitting. Daarna zal rechter Chhabria binnen een maand bepalen of de zaak door kan naar een jury, en welke experts voor de jury mogen getuigen. In de tussentijd wil ik met patiënten spreken: de mensen achter de rechtszaak. Volg mij ook op twitter voor meer over mijn reis in de VS.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
bewlg3-020287

Vincent Harmsen

Onderzoeksjournalist

Vincent Harmsen is onderzoeksjournalist bij OneWorld en schrijft over voedsel, milieu en duurzame ontwikkeling.
Profielpagina

Advertentie

20180529_Banner_600x500_Oneworld1

Advertentie

ROOTS_180516_ADVERTENTIE_ONEWORLD