Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Wie van jullie heeft stilgestaan bij Vrouwendag, 8 maart? Deze dag is belangrijker dan je denkt. Er worden evenveel jongens als meisjes geboren op deze aardbol. Toch doen vrouwen twee derde van al het werk, daarmee verdienen ze slechts 10 procent van alle inkomen. Ze bezitten minder dan 1 procent van al het onroerend goed in de wereld. Driekwart van alle analfabeten zijn vrouw. Twee derde van alle vrouwen wordt minstens een keer in haar leven slachtoffer van huiselijk geweld. Ik ben een van die vrouwen.

Op zich doen Surinaamse vrouwen het goed. Heel goed zelfs. De gemiddelde Surinaamse vrouw zorgt ervoor dat ze er picobello uitziet. Mooi gekapt haar, een zorgvuldig onderhouden lichaam, passende schoenen en kleding bij iedere gelegenheid. Vermoeidheid, zorgen of verdriet zijn haar nauwelijks aan te zien. Haar leed schuilt vaak onder de oppervlakte.

Schone schijn
Er is een grote kans dat de goeduitziende vrouw slachtoffer is (geweest) van huiselijk geweld of seksueel molest op de werkvloer. Er is de fysieke vorm van geweld, zoals slaag, verkrachting en incest. Maar ook geestelijk geweld valt onder huiselijk geweld. Zoals wanneer de partner van een vrouw haar verbiedt te werken of te studeren. Of wanneer zij van hem haar familie en vrienden niet mag ontmoeten. Geestelijk geweld is ook wanneer hij haar onvoldoende (huishoud-)geld geeft om rond te komen. In het geval de man stelselmatig vreemdgaat, valt dit ook onder geestelijk geweld. Verbaal geweld – een man die zijn vrouw openlijk uitscheldt, of juist met poeslieve stem haar influistert dat ze lelijk is en geen knip voor de neus waard is-  is ook een vorm van geestelijk geweld.

Als buitenstaander merk je vaak niets van dit alles. Deze vrouwen voeden hun kinderen op, doen zonder mopperen het huishouden, hebben een betaalde baan of een hossel en vaak genoeg alle twee tegelijk. Grote kans dat zo’n vrouw haar werk doet met een diploma op zak. Vooral binnen het hoger onderwijs studeren al jaren significant meer meisjes af dan jongens. Toch komen meisjes in vergelijking met mannen minder in leidinggevende posities terecht en zijn ze relatief vaak slachtoffer van huiselijk geweld. Waar gaat het mis?

Opvoeding en huiselijk geweld
Ik ben er in ieder geval uit. Het grote aantal slachtoffers van huiselijk geweld – zeker in de Caribische regio – heeft te maken met de manier waarop de samenleving is ingericht. Normen, waarden, gewoonten en cultuur beïnvloeden de manier waarop kinderen worden grootgebracht. De Cariben hebben vergeleken met Europa een macho cultuur. En als je de twee regio’s vergelijkt, hebben de Caribische samenlevingen een meer autoritair karakter, dat weer te maken heeft met een meer hiërarchische ordening van mens en maatschappij, of meer respect voor autoriteit. Het woordje autoriteit kun je gerust vervangen door het woord ‘man’.

In het gemiddeld Caribische gezin worden jongens anders opgevoed dan meisjes. Meisjes krijgen huishoudelijke taken, terwijl jongens tot laat op straat hun gang mogen gaan. Wat jonge mannen leren is dat wanneer ze later een gezin hebben, zij niet verantwoordelijk zijn voor het huishouden, noch de verzorging van hun kroost. Op hun beurt leren meisjes hetzelfde.

Jonge mannen in de Cariben zien ook hoe hun moeders, tantes, oma’s niet of nauwelijks tegenstribbelen wanneer papa vreemdgaat. En wanneer papa een gezin met een andere vrouw buiten sticht, ziet zo’n jongeman hoe mama desondanks bij papa blijft. Hij ziet en voelt haar lijden, maar ziet ook dat ze zwijgt en in de situatie blijft. En wanneer mama er wel iets van zegt, is de kans groot dat zo’n opgroeiende jongeman ook ziet hoe zijn papa mama in elkaar timmert. Gelukkig zijn er steeds meer vrouwen die dit alles niet pikken, weggaan en voor zichzelf kiezen. Maar voor het overgrote deel is huiselijk geweld vooral in deze regio een groot taboe en lijden slachtoffers in stilte. Ook het taboe vermeerdert het aantal slachtoffers

Man en vrouw in de Bijbel
Vooral in het godsdienstig Suriname worden normen en waarde met behulp van religie met de paplepel ingegoten. Ik ben christelijk opgevoed en lees de Bijbel regelmatig. De geschriften van andere godsdiensten ken ik niet omdat ik ze nooit gelezen heb, maar wat man-vrouw verhoudingen betreft, moeten ze naar ik begrijp, veel weghebben van de Bijbel.

Als gender gelijkgezinde, geëmancipeerde vrouw die zich als het moet (alleen als het moet) ontpopt als een feminist, rijzen de haren mij te berde wanneer ik in Bijbelpassages uit het Oude Testament lees hoe mannen – koningen meestal – bijvrouwen nemen alsof ze een paar stuks vee kopen. Of over hoe vrouwen die overspel plegen, als hoeren worden aangemerkt en met hun daad een eeuwige zonde hebben gepleegd. Andere passages gaan weer over hoe de vrouw de man moet dienen door trouw en onderdanig aan hem te zijn en altijd voor hem klaar te staan.

Het lijkt wel of de gemiddelde Caribische man – of hij nou christen is of niet – deze Bijbelteksten in zijn hoofd moet hebben geprent als het gaat om de omgang met vrouwen. Ik weet ook dat mannen elkaar deze Bijbelteksten doorvertellen alsof het een mantra is. Deze mannen zijn er maar al te zeer op gebrand om promiscue vrouwen – of zij die verdacht worden van promiscuïteit en jonge, opgroeiende meisjes – op deze passages te wijzen. Willen zij geen Hel, Vervloeking en eeuwige Verdoemenis, dan moet de vrouw beginnen te leven naar het Woord van God.

Zo vrouw, zo man
Maar what about the man? Frappant vind ik het dat andere Bijbelpassages, waar staat dat mannen trouw moeten zijn aan hun vrouw, haar moeten eren, bijstaan en hoog houden, door deze zelfde mannen voor het gemak over het hoofd worden gezien.

Wiens ‘schuld’ dit allemaal is? Waarschijnlijk van de missionarissen tijdens de slaventijd. Maar die zijn dood. En het is al zo lang geleden. Dus… slap excuus. De hebi’s uit een ver koloniaal verleden mogen niet gebruikt worden om hedendaags gedrag te rechtvaardigen. Anno 2012 waar supranationale instellingen zoals de VN spreken over gender equality en de noodzaak van terugdringing van de achterstand van vrouwen (we worden er allemaal beter van), zou je toch echt als Caribische man beter moeten weten. Maar oude gewoontes hè? Die roesten niet.

Oude gewoonten. Waar komen die toch vandaan? Terug naar die Bijbel. Hoezeer ik ook het woord van God wil volgen, dit kan die goede God in de hemel toch nooit bedoeld hebben denk ik dan. Een analyse. De auteurs van deze wijze Bijbelteksten waren ook mannen van hun tijd. Zij vertolkten Gods woord zo zuiver mogelijk, maar interpreteerden dit vanuit de samenlevingen waarin zij leefden. Eentje waar de ongelijke man-vrouw verhouding al bestond en nog scherper was dan nu.

Ik zeg dus. Ongelijke man-vrouw verhoudingen hebben altijd al bestaand. MAAR, iets natuurlijks is het zeker niet. Lees daarvoor het eerste Bijbelboek, Genesis, over Adam en Eva. Eva had de appel van de duivel vermomd als slang genomen en gegeten en verleidde haar man Adam om hetzelfde te doen. De mens werd daardoor sterfelijk. Omdat de man Adam naar zijn vrouw Eva had geluisterd en de duivelse appel had gegeten, bracht God “vijandschap” tussen hem en zijn vrouw en liet God het toe dat de man over zijn vrouw zou heersen.

No naki, ma taki
Zie hier de oorsprong van waarom mannen hun natuurlijk fysiek overwicht misbruiken bij een geschil met een vrouw. In plaats van te praten – de slogan van Stichting Stop Geweld Suriname spreekt over no naki, ma taki (sla niet, maar praat) – wendt manlief zijn fysiek overwicht aan om vrouwtje lief terecht te wijzen zodra ze over de scheef gaat.

Bijna wekelijks in het nieuws hier in Suriname zijn de waargebeurde verhalen over hoe een man zijn vrouw heeft vermoord of mishandeld omdat zij hem wilde verlaten of omdat ze vreemdgaat of omdat hij denkt dat ze uitloopt. Mannen van alle bevolkingsgroepen en geloofsgezindten maken zich hieraan schuldig,maar wat opvalt, is dat het excessief huiselijk geweld waar de vrouw het soms met de dood moet bekopen, vooral hoog is onder Hindoestanen. Het doet me denken aan de Eerwraak onder moslims wanneer diens vrouw of zus vreemdgaat.

Zelf ben ik niet 1 van de vrouwen die blijft als ze geslagen wordt. Ik zat ooit in een relatie waar ik op een gegeven moment geslagen werd. Het waren om precies te zijn drie keren slaag. Ik heb direct actie ondernomen. Ik zocht hulp. Voor mijzelf en mijn toenmalige partner, van wie ik overtuigd was dat hij met een enorm probleem moest zitten, omdat ik hem tot die tijd anders had gekend. Ik had mijn hoop gevestigd op therapie voor ons beiden en gesprekken tussen ons en mijn kerkelijke leiders. Daar kwam niets van terecht want mijn toenmalige partner bleek niet bereidt of was op dat moment niet in staat mee te werken.

Eeuwige wond
Na een poos koos ik voor zelfbehoud, wat automatisch het einde van de relatie inhield. Zelfs wanneer het je lukt als vrouw om uit zo’n relatie te stappen en deze te verwerken, blijft er altijd een wond. Ik ben ervan overtuigd dat hetzelfde geldt voor de pleger van het huiselijk geweld. Ook die blijft zitten met een eeuwig trauma.

Slaan doen mannen ook buiten liefdesrelaties. Soms krijgen zij het in hun bol om een vrouw die ze niet of nauwelijks kennen of ieder geval geen persoonlijke relatie mee hebben, fysiek aan te vallen. Dat kan zijn op het werk, waar mannen vrouwen vanuit seksuele motieven lichamelijk lastigvallen. Of dat wat mij recent overkwam op een politiebureau in Paramaribo. Een dikke week terug werd ik notabene op een politiebureau door een agent bij de hals gegrepen, alleen maar omdat ik met hem wilde praten, maar hij daar geen zin in had. Zijn collega’s op het politiebureau – later bleken deze zijn ondergeschikten – zagen dit gebeuren, maar grepen niet in en keken zwijgend toe.

Ik sprak de agent aan omdat hij mij vlak daarvoor oneigenlijk van iets beticht had, nadat een bekende van hem dit had ingefluisterd. Zonder mij te willen aanhoren en dus hoor en wederhoor te plegen, sloot hij alle communicatie met mij af en was het wat hem betreft case closed. Ik nam daar geen genoegen mee en eiste dat ik ook mijn zegje kon doen en vooral dat hij zijn oneigenlijke beschuldiging terugnam.

Waar de kwestie precies over gaat, doet er voor u als lezer niet toe. Werkelijk te onbeduidend voor woorden. Wat er toe doet is dat deze politiebeambte in functie emotie en partijdigheid de overhand gaf, in plaats van naar behoren zijn werk te doen. Het gevolg was dat hij mij fysiek aanviel omdat hij mij letterlijk en figuurlijk de mond wilde snoeren.

Politiekorps Suriname meest onvriendelijke in regio
Na dit te hebben meegemaakt kan ik niet anders dan beamen dat de uitkomst van een onlangs gehouden enquête van de Verenigde Naties waaruit blijkt dat de politie in Suriname de meest klantonvriendelijke en meest onbeschofte is van de hele Caribische regio, helemaal klopt. De agent had gewoon met mij in alle rust het gesprek moeten aangaan. No naki, ma taki.

Net zoals in die liefdesrelatie toen, liet ik dit ongeoorloofd fysiek geweld tegen mijn persoon, niet op mij laat zitten. Fysiek geweld gepleegd tegen de agent heb ik geenszins. Zijn daad heb ik ondertussen wel aangemeld bij zijn meerderen. Nu maar hopen dat zij hem op de gepaste manier zullen tuchtigen volgens de normale procedures, en niet ook net als hij subjectief zullen handelen.

Twijfel
Dat niet iedereen in elkaar zit zoals ik en de beslissing kan en durft te nemen om te stoppen met een geweldsrelatie of aangifte doet tegen een politieman, snap ik. In beide gevallen ging ik niet over 1 nacht ijs. Ondanks het feit dat mij iets onheus is overkomen dat absoluut niet mag, twijfel je als slachtoffer om de pleger aan te pakken. Je eerste neiging als mens en zeker als vrouw is om letterlijk en figuurlijk de zaak de rug toe te keren en zo goed en kwaad als het kan verder te gaan met je leven. Ambivalente gevoelens naar de pleger toe spelen ook een grote rol. Een man slaat zijn vrouw en vernedert haar door telkens uit te lopen, maar zij blijft van hem houden, want ze heeft kinderen met hem, hij is lief voor de kids en soms – steeds minder vaak- ook voor haar, dus zwijgt ze en blijft in de situatie.

Totdat je zoals in mijn geval, er al snel achterkomt dat juist geen actie ondernemen betekent dat verder gaan moeilijk wordt. Zolang je als slachtoffer van geweld, of dit nou huiselijk of publiekelijk geweld is, geen actie onderneemt en een daad stelt, net zolang zul je het incident met je meedragen, met alle gevolgen van dien.

Wanneer eenmaal een spiraal van geweld is ingezet, valt er voor beide partijen – zowel dader als slachtoffer – moeilijk uit te komen. De dader weet vaak niet beter dan zo te handelen in geval van conflict. Het slachtoffer wil verandering in de situatie, maar weet niet hoe.

Terug naar tijd van voor de beet
Adam en Eva aten die appel van de boom, nadat Eva was verleidt door de duivelse slang. Het is gebeurd. Niets meer aan te doen. De hoogste tijd om te terug te gaan naar de oorsprong. Naar de tijd voor die appelbeet. De tijd toen God man en vrouw schiep. Als elkaars gelijken.

De geschriften herschrijven kan niet. Neem het de auteurs niet kwalijk. Die leefden stuk voor stuk in een na die fatale appelbeet. Een tijd waar God in zijn toorn over die appelbeet, het toeliet dat de man de vrouw overheerste. De auteurs van de Bijbelpassages wisten dus niet beter. Het Hof van Eden en hoe zaken voor de appelbeet lagen, hebben de auteurs die de Bijbel samenstelden, nooit gekend.

Terug naar de tijd van voor de appelbeet
De Man zou ondanks de ‘vloek’ die God over hem uitsprak  om na die appelbeet te heersen over de Vrouw,  zijn uiterste best moeten doen om te zijn zoals de Schepper hem oorspronkelijk heeft gecreëerd: gelijk aan de vrouw.

Een start maak je met open en eerlijke communicatie en met het stellen van grenzen. Geen enkele vrouw (of man) op deze aardbol zou moeten blijven lijden door te blijven in een geweldsrelatie. Helpt therapie, praten, vergiffenis schenken allemaal niet, dan is de tijd om te kiezen voor jezelf en te stappen uit de relatie.

Genderevenwichtige opvoeding
Wat de opvoeding van kinderen betreft. Huiselijk geweld kan tegengegaan worden als jongens en meisjes een gender-evenwichtige opvoeding krijgen. Er bestaan geen typische jongens- of meisjesbezigheden. Natuurlijk zijn beide seksen niet hetzelfde en zullen mannen altijd beter zijn in voetbal en vrouwen in borduren (behalve deze). Maar zoals met veel dingen begint het met de wil om te veranderen.

Veranderen kan je pas wanneer jij je er bewust van wordt hoe je in je eigen leven ongelijkheid tussen jongens en meisjes, mannen en vrouwen, in stand houdt. Om mij heen zie ik dat wanneer ik mijn dochtertje sokken aandoe van CARS en een tas van Spiderman meegeef naar school, zij door haar docent en klasgenootjes erop gewezen wordt dat het niet past bij een meisje.

Ja, volgens mij begint het daarmee. Je eigen kind genderbewust op te voeden. Jongens moeten net als meisjes ook het vaat (de afwas) doen. Het moet kunnen dat een jongen ook met poppen speelt en een meisje met auto’s. Daar worden ze niet minder meisje of jongen van. Dat kan alleen maar leiden tot meer evenwichtige volwassenen, die zichzelf en personen van de andere sekse respecteren en als hun gelijke zien.

Blijf van mijn lijf huis
Toch moeten we realistisch zijn. Huiselijk geweld zal nooit helemaal worden uitgebannen. Fysieke conflicten tussen mensen en dus ook binnen relaties, zullen blijven bestaan. Opvang van slachtoffers die weg willen  uit hun situatie, is hard nodig. De vorige justitieminister Chan Santokhi wist met zijn medewerkers en vanuit het interdepartementaal platform Huiselijk Geweld te bewerkstelligen dat er een crisisopvanghuis voor weggelopen vrouwen kwam.

Het tehuis staat op een anonieme plek en is er voor vrouwen om de eerste paar weken na vertrek bij hun man, om op adem te komen. Je komt pas in aanmerking wanneer je aangifte hebt gedaan bij het meldpunt Huiselijk Geweld bij politiebureau Keizerstraat in Paramaribo. Het initiatief is prijzenswaardig, maar er is meer nodig dan dit. Er kunnen maar een beperkt aantal vrouwen worden opgevangen, die eerst aangifte moeten hebben gedaan en ze kunnen er maar voor een beperkte periode blijven. Wie kinderen heeft van 12 jaar en ouder, moet deze elders laten, want zij mogen niet in het opvanghuis van de overheid.

Het Leger des Heils Suriname wil een doorgangshuis voor vrouwen, oftewel een Blijf van mijn Lijf huis opzetten waar vrouwen minimaal zes weken tot maximaal een jaar terecht kunnen voor opvang, maar ook voor hulpverlening en begeleiding. In dit blijf van mijn lijf huis wordt samen met de vrouw en haar eventuele kinderen geprobeerd haar leven weer op rails te krijgen.  Dat kan varieren van een gesprekken met een psycholoog, meer diepgaande behandeling met een psychiater tot het volgen van een korte opleiding en hulp bij het vinden van een baan en huis. Het Leger des Heils wil veel, maar in het huidig Suriname met een overheid zonder geld en een steeds slechtere economische situatie lijkt dit bijna onrealiseerbaar. Toch ben ik ervan overtuigd dat dit doel gerealiseerd gaat worden. Als voorzitter van de adviesraad van het Leger des Heils, zal ik er met mijn mede leden er in ieder geval alles aan doen. De eerste handreiking vanuit de overheid is in ieder geval gemaakt. Het ministerie van Volksgezondheid zegde  vanuit ministerieel en directie niveau haar medewerking toe dat clienten uit het blijf-van-mijn-lijf-huis van het Leger des Heils gebruik kunnen maken van artsen, psychologen, gyneacologen en andere medisch specialisten die verbonden zijn aan het Psychiatrisch Centrum Suriname.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
670

Nancy de Randamie keerde in 2002, na 21 jaar in Nederland te hebben gewoond, terug naar haar geboorteland Suriname. Vanuit Sranan Sani …
Profielpagina

Advertentie

NRC Live – Banner Mobiliteit – OneWorld – 600×500 (002) 6 nov