Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Onze taal is doorspekt met kolonialisme, neerbuigendheid en vooral: het witte, westerse perspectief. Dat komt bij media tot uiting bij berichtgeving over ‘ontwikkelingslanden’, ook al zo’n term.

BeeldNeokolonialeTaal_Pagina_1

OneWorld is daar ook niet van gevrijwaard, aangezien onze aandacht van oudsher uitgaat naar ‘het Zuiden’ (wat weer een poging is tot vernieuwing van de term ‘ontwikkelingslanden’). Ook als het over vluchtelingen of migranten in Europa gaat, sluipt er veel ongelijkheid in onze taal. Terwijl taal beeldvorming bepaalt en machtsverhoudingen ontkracht of bevestigt. Gelukkig zijn er betere opties, op ééntje na: daarover horen we graag jouw mening.

Onze taal is doorspekt met kolonialisme, neerbuigendheid en vooral: het witte, westerse perspectief

Een stem/een gezicht geven
Journalisten beweren wel eens dat hulporganisaties (of zijzelf ) gemarginaliseerde mensen – zoals onderdrukte vrouwen of vluchtelingen – ‘een stem’ of ‘een gezicht’ willen geven. Maar als het goed is hebben die mensen dat al. Uit deze nobele houding spreekt een redderssyndroom, dat grenst aan grootheidswaan.
Alternatief: Een podium bieden.

Empoweren/empowerment
Deze uitdrukking valt voor wat betreft ergernisniveau en redderssyndroom in dezelfde categorie als ‘een stem’ of ‘een gezicht’ geven. Daarbij is het onfraaie verbastering van een Engels woord . De vaak gebruikte vertaling ‘in je kracht staan’ of ‘zetten’ is ook geen goede optie.
Alternatief: Versterken.

Etnisch
Dit woord wordt ook alleen gereserveerd voor niet-witte, westerse mensen. Maar ook niet-witte mode-uitingen bijvoorbeeld; geregeld wordt een stof met een Azteken-print of sieraden met ivoor of enig snijwerk erin omschreven als ‘etnische mode’. Terwijl iedereen tot een bepaalde etniciteit/bevolkingsgroep, taalgroep, locatie of religie gerekend kan worden. En toch hebben we het nooit over ‘etnische Amerikanen’ omdat etniciteit onterecht wordt geassocieerd met primitiviteit.
Alternatief: Omdat er met het woord zelf weinig mis is, lees je nu ook wel vaker ‘etnische Nederlanders’ als vervanging van bijvoorbeeld autochtone Nederlanders en als poging om iedereen gelijk te trekken.

Inheems
Vaak gebruikt in: ‘inheemse bevolking’ of ‘inheemse gebruiken’. Dit woord is belast met de blik van buiten. Eigenlijk wil je ‘primitief’ zeggen. Volgens Wikipedia is het bovendien een ‘biogeografische statusaanduiding voor ‘een soort’ die van nature (dat wil zeggen spontaan en zonder menselijke invloed) in het gebied voorkomt. Het woord heeft zowel betrekking op flora als op fauna.’ Terwijl het meestal over mensen gaat! Deze biologische benadering komen we ook bij andere woorden tegen.
Alternatief: Oorspronkelijke bewoners, oudste bewoners of traditionele gebruiken is accurater.

Leefgebied
Dit komt uit hetzelfde dierlijke/biologische/antropologische vaatje als ‘inheems.’ Omdat je bericht over mensen op een plek ver weg, ben je niet opeens David Attenborough die dieren in hun natuurlijke habitat beschrijft. We hebben het over mensen.
Alternatief: Regio, streek of omgeving.

Lid
Vaak gebruikt in bijvoorbeeld: ‘lid van een stam’. Maar deze mensen hebben geen abonnement bij hun gemeenschap, ze maken er gewoon onderdeel van uit.
Alternatief: Onderdeel uitmaken van, verwant voelen met, horen bij. Of noem mensen gewoon wat ze zijn, Yoruba, Tutsi, Bask etc.

Lokaal/lokalen
Vaak gebruikt in: ‘lokale bevolking’ of ‘lokale taal’. Deze term is zeer hardnekkig en onlogisch. Want waar het verhaal zich ook afspeelt, het is altijd lokaal (duh!). ‘Lokaal’ is dus over het algemeen een totaal overbodige mededeling die vooral benadrukt dat de verteller buiten zijn comfortzone verkeert en daarom alles om zich heen als vreemd of anders duidt. Ook wordt deze benaming gereserveerd voor niet-westerse gebieden. Want over het Frans spreken we ook niet als ‘lokale taal.’ Lokaal suggereert een zekere folklore die vooral op niet-westerse landen slaat. Dit geldt niet voor het verschil tussen landelijke en lokale politiek. Dan heeft ‘lokaal’ een functie.
Alternatief: Vaak overbodig, want alles en iedereen heeft een eigen naam, gebruik die. Ook als dat betekent dat je wat uitleg moet geven. Daar ben je journalist voor. Dus noem Hausa, Hausa (taal en bevolkingsgroep in Noord-Nigeria en delen van de Sahel).

Luo-vrouwen/Masai-mannen
Mannen en vrouwen in niet-westerse regionen zijn niet anders dan mannen of vrouwen in Londen of een vrouw in Barcelona. Catalaan-vrouwen is vrij ongebruikelijk en taalkundig krom. Dus waarom wel hanteren voor andere groepen?
Alternatief: Zie advies bij ‘stammen’; gewoon mannen en vrouwen.

Minderheden
Uiteraard ligt het aan de context of iemand tot een minderheid behoort of niet. In Nederland kun je getalsmatig van minderheden spreken. Maar in mondiale zin wordt er ook vaak over ‘minderheden’ gesproken wanneer het om mensen gaat die in aantal een wereldwijde meerderheid vormen: zwarte mensen, moslims etc. Behalve dat ‘minderheid’ vaak een negatieve bijklank heeft (minderwaardig bijvoorbeeld), wordt met minderheid vaak ook een gebrek aan (politieke en sociale) macht bedoeld.
Alternatief: Gemarginaliseerde mensen.

Moderne slavernij
Het kenmerk van de trans-Atlantische slavernij was dat mensen in gevangenschap onbetaald werk verrichtten, geregeld bij wet. Wat tegenwoordig moderne slavernij wordt genoemd, is wel betaalde arbeid, maar dan extreem laag gehonoreerd. Vaak zijn er ook andere omstandigheden in het spel: de arbeid is doorgaans illegaal en dus strafbaar. Dat maakt het voor nazaten van tot slaaf gemaakt en een oneerlijke vergelijking met het eeuwenlange, legale systeem waaronder hun voorouders leefden.
Alternatief: Extreme uitbuiting en/of gedwongen arbeid.

Ontwikkelingslanden
Deze term is al langzaam aan het uitsterven en inmiddels vervangen door verschillende alternatieven zoals ‘opkomende economieën’ en ‘het (mondiale) Zuiden’, maar ook die zijn verhullend, onjuist (Ethiopië, Kenia, Indonesië en Mexico liggen op het noordelijk halfrond) of eurocentrisch (‘economieën die nog moeten worden zoals wij’).
Alternatief: Hebben we nog niet! Denk je mee?

Stammen/stamhoofd
Noemen we Friezen en Basken ook een stam? Nee. Dus waarom Masai of Nuer wel? Ook klopt de term vaak niet. De groepen die tot stammen worden gebombardeerd, zijn daar veel te omvangrijk en hiërarchisch voor.
Alternatief: Etnische groep, volk of een gemeenschap volstaat. De eigennaam combineren met ‘volk’, zoals ‘Yorubavolk’ is weer dubbelop.

upload_inheemse-kinderen

Deze neokoloniale verhalen vertellen wij niet (meer)

Schrijven vanuit westers oogpunt is eenzijdig, dus dat doen we niet meer bij OneWorld.

Columbus_Taking_Possession

Waar ik over praat als ik over Afrika praat

Moeten alle gevoelige woorden straks weg uit de museabordjes en ons taalgebruik?

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Seada Nourhussen

Hoofdredacteur

Seada Nourhussen (Gondar, Ethiopië 1978) is sinds februari 2018 hoofdredacteur van One World. Ook is ze columnist voor Trouw en …
Profielpagina