Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Het is niet de eerste keer en het zal ook niet de laatste zijn. Donata Meirelles, de 50-jarige, witte hoofdredacteur van de Braziliaanse Vogue, liet zich op haar vijftigste verjaardag fotograferen op een zetel met een religieuze lading voor afro-Brazilianen, geflankeerd door twee zwarte vrouwen in traditioneel afro-Braziliaanse kleding. De link met de slavernij was snel gelegd.

In een land waar in de vooruitstrevende grondwet van 1988 de gelijkwaardigheid van bewoners van alle kleuren, seksen en gezindten is vastgelegd, is de erfenis van de slavernij desondanks hardnekkig. In verschillende deelstaten, waaronder Rio de Janeiro en São Paulo, bestaan hotels waarin de gasten worden bediend zoals in de tijd van de slavernij, door mensen van Afrikaanse origine, gekleed zoals de tot slaaf gemaakten dat tot de afschaffing van de slavernij (in Brazilië in 1888) waren.

View this post on Instagram

Não há Valentino, glamour, influência ou palácio que salvem #DonataMeirelles, poderosa diretora da Vogue Brasil e uma das mais importantes influencers brasileiras, do escândalo internacional no qual se meteu, ao escolher os figurinos da festa de seus 50 anos (#doshow50). • Entre o jet set brasileiro presente, no Palácio da Aclamação em Salvador, circulavam moças - prefiro acreditar em trajes de candomblé - mas interpretados como “mucamas” (escravas domésticas) pela não menos poderosa #ShelbyIveyChristie, diretora da L’Oreal USA e negra. Foram divulgados tweets e fotos mundo afora, como não inconscientes e com direito a digressões históricas, demonstradas por fotos do período escravocrata. • A pergunta que não quer calar: seu marido, o mega publicitário #NizanGuanaes não poderia ter usado as mesmas estratégias que usa em campanhas políticas, para blindá-la desse escândalo desnecessário em um mundo tão “politicamente correto”? O que vocês acham? •#thetyish #thetyishbureaudestyle #bureaudestyle #lifecoaching #estilo #imagem #etiqueta #etiquetteexpert #comportamento #elegância #classe #charme #socialskills #traquejosocial #etiquetamoderna #boaeducação #boasmaneiras #manners #savoirvivre #savoirfaire #politicamentecorreto #shelbyiveychristie #donatameireles #donatameirelles #doshow50 #nizanguanaes

A post shared by ᴄɪɴᴛʜɪᴀ ᴍᴇɴᴇsᴄᴀʟ | ᴛʜᴇ ᴛʏɪsʜ (@thetyish) on

Bron: www.instagram.com

Het is precies het probleem waar Brazilië in deze tijd mee worstelt: hoewel Brazilianen van Afrikaanse komaf en nazaten van de oorspronkelijke bevolking voorrang hebben om op een openbare universiteit te studeren, om – zoals de grondwet voorschrijft – meer evenwicht en gelijkwaardigheid te bereiken, zit het witte superioriteitsgevoel nog altijd diep in de maatschappij verankerd.

Selectieve verontwaardiging

Dat gaat soms ver, zoals bij de op 1 januari aangetreden populistisch-rechtse president Jair Bolsonaro, die in 2017 na een bezoek aan een quilombo – een grondgebied dat bij wet aan nazaten van tot slaaf gemaakten is toegekend – op een lezing in Rio de Janeiro verklaarde dat de bewoners zo dik waren ‘als een zak aardappelen’, ‘niet in staat tot werken’ en ‘waarschijnlijk niet eens tot het voortbrengen van nageslacht’. Het veroorzaakte ook een schandaal, maar dat waaide al snel over. De verontwaardiging blijft maar tot enkele lagen van de bevolking beperkt. Namelijk de mensen die zich ervan bewust zijn dat de slavernij in Brazilië diepe sporen heeft nagelaten, die zich verzetten tegen racisme en voor zo ver het de witte bevolking betreft, die zich ervan bewust zijn dat ze met hun lichte huidskleur sociaal en economisch een voorsprong hebben op mensen met een donkere huid.

Van de 30.000 slachtoffers van moord per jaar is 77 procent van kleur

deb01s

Het is de inmiddels ex-hoofdredacteur van Vogue – nadat Meirelles een storm van kritiek over zich heen kreeg, koos ze eieren voor haar geld en stapte ze op als hoofdredacteur – kennelijk allemaal ontgaan. Gek is dat wel. Meirelles is journaliste. Dagelijks staan er in de Braziliaanse pers berichten over schietpartijen in achterstandswijken waarbij doden en gewonden vallen, bijna allemaal mensen van kleur. Amnesty International lanceerde enkele jaren geleden een campagne tegen het grote aantal moorden op mensen van kleur. Van de 30.000 slachtoffers van moord per jaar is 77 procent van kleur, zo stelt de mensenrechtenorganisatie. Een op de vijf moorden wordt volgens Amnesty gepleegd door politieagenten.

Licence to kill

Altijd al beklaagden de bewoners van de favela’s zich erover dat de politie te snel met vuurwapens schiet, zonder rechterlijk bevel hun huizen binnendringt, de boel overhoop haalt en hen mishandelt. Sinds het aantreden van president Bolsonaro en de gouverneur van de deelstaat Rio de Janeiro Wilson Witzel, heeft de politie ook officieel een licence to kill gekregen. Witzel heeft zelfs het idee gelanceerd om sluipschutters tegen drugsdealers in de armere wijken (ook overwegend van kleur) in te zetten. Op iedereen met een wapen mag geschoten worden, want dat zijn volgens de gouverneur terroristen.

Dat heeft als gevolg dat bij een schietpartij in de favela Fallet in het centrum van Rio zeker vijftien mensen werden gedood. Het verweer van de politie: het zou een schietpartij tussen drugsbendes en de politie zijn; de bewoners erkennen dat er een gewapende confrontatie was, maar zeggen dat tien van de drugsdealers zich na het vuurgevecht al hadden overgegeven. Ze werden in het huis waar ze zich schuil hielden na hun overgave alsnog geëxecuteerd. Enkele dagen later verschenen er verhalen in de pers dat op de lichamen van de doodgeschoten mensen sporen van marteling waren aangetroffen.

Zoals het gezegde in Brazilië luidt: een goede boef is een dode boef

Maar wie gelooft de getuigenissen van de bewoners van een favela? Voor veel Brazilianen ‘op het asfalt’ (de benaming die favelabewoners geven aan het grondgebied buiten de favela, het gebied van de rijken, dat hen uitsluit) zijn de bewoners van de favela’s per definitie boeven. En, zoals het gezegde in Brazilië luidt: een goede boef is een dode boef. Het zal veel Brazilianen dan ook een zorg zijn wat de toedracht is van de vele doden die er dagelijks in de achterstandswijken vallen.

Het is volgens veel activisten van kleur een voortzetting van de situatie ten tijde van de slavernij: de scheiding tussen de herenhuizen (het asfalt) en de slavenverblijven (de favela’s) bestaat nog steeds, hoe graag bestuurders zich er ook op voorstaan dat Brazilië een ‘raciale democratie’ is, een smeltkroes van volkeren die harmonisch met elkaar samenleven.

'Verwitting'

Dat het zo mooi niet zou worden, bleek meteen na de afschaffing van de slavernij al. De toenmalige regering, geschrokken van het aantal mensen van kleur in het land – meer dan de helft van de bevolking – die nu ook vrij konden gaan en staan waar ze wilden, voerde een politiek van ‘branqueamento’ door, ofwel ‘verwitting’. Immigranten uit Europa en de ‘witte’ landen van Azië, zoals Japan, werden gestimuleerd om naar Brazilië te komen. Ook uit Nederland arriveerden aan het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw enkele duizenden mensen – met name verpauperde boeren – die in Brazilië land kregen toegewezen om te bewerken en op die manier een toekomst op te bouwen.

De voormalige tot slaaf gemaakten werden ondertussen lastiggevallen door de politie omdat ze op straat zouden lopen nietsnutten of omdat ze religies beleden van Afrikaanse oorsprong, zoals de candomblé. Nog steeds is de candomblé onderhevig aan aanvallen op hun terreiros (de plekken waar  hun rituelen zich voltrekken), met name van enkele grote evangelische kerken, die rondbazuinen dat afro-Braziliaanse religies instrumenten van de duivel zijn.

Senhora-sendo-carregada-por-seus-escravos-Brasil-1860
Vrijen tot slaafgemakten heren die een witte vrouw dragen in 1860 in Brazilië

Dit alles maakt het incident met Donata Meirelles extra pijnlijk. Ze is gezeten op het type stoel dat in de candomblé als heilig wordt beschouwd. Daar zitten de ialorixás – candomblé-priesters en -priesteressen van aanzien – op en zeker geen witte vrouwen die de koningin van hun eigen feestje willen zijn en mensen van kleur domineren.

Slaven-werken-op-het-land2c-anoniem2c-ca.-1850-Collectie-Rijkmuseum

Het verborgen slavernijverleden van Nederlandse banken en verzekeraars

Voorgangers van oude Nederlandse banken en verzekeraars waren betrokken bij slavernij.

Oude suikerplantage Mariënburg

De erfenis van de slavernij

Een korte documentaire over het slavernijverleden van Suriname.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
gbjMl0dV_400x400

Wies Ubags

Wies Ubags is een Nederlandse journalist die vanuit Brazilië verslag doet voor onder andere ANP, OneWorld, Wordt Vervolgd en FNV …
Profielpagina