Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

In de serie van vijf foto’s getiteld ‘Dreaming Food’ zien we Indiërs van eenvoudige komaf – dorpsbewoners uit de twee armste staten van India – die de opdracht hebben gekregen aan hun favoriete maaltijd te denken. ‘Dromend van voedsel’ staan zij met de handen voor de ogen, pal voor een tafel met overvloedig eten en drinken. Dit alles in scène gezet door de Italiaanse fotograaf Alessio Mamo.

Op een tafel is een feestmaal uitgestald; twee glazen champagne, een schaal glimmend fruit, een geroosterde kip met daaromheen gedrapeerde groente, een zilveren bak met pasta en een grote schaal met iets dat veel weg heeft van spaghetti bolognese. Enige verschil met een echt feestmaal: alle lekkernijen zijn van plastic.

Contrast

Het overvloedige en kleurrijke eten contrasteert met de vale en dorre kleuren waarin de tafels zijn geplaatst: te midden van grijsbruine rieten huisjes, een houten kano en hier en daar een aan een paal gebonden geit.

Dreaming Food
Uit de serie ‘Dreaming Food’ van de Italiaanse fotograaf Alessio Mamo.

‘Ik had een tafel en plastic eten meegenomen, en ik vroeg mensen om te dromen van het voedsel dat ze het allerliefst op hun tafel zouden willen zien’, vertelt fotograaf Alessio Mamo in het onderschrift bij zijn foto’s.

Hij schoot de foto’s in Uttar Pradesh en Madhya Pradesh, twee van de armste deelstaten van India. ‘Het enige doel van de foto’s is om westerse mensen op een provocatieve manier na te laten denken over voedselverspilling’, laat de fotograaf in een verklaring op het online platform Medium weten.

World Press Photo

Omdat Alessio Mamo eerder dit jaar een prijs won voor een foto van een jong slachtoffer van een explosie in Kirkuk, Irak, mocht hij (net als andere World Press Photo-winnaars) een week lang het Instagramaccount van de prestigieuze fotografie-organisatie invullen en beheren. Hij besloot daar deze serie te plaatsen.

Identiteit ontbreekt

Waarom storen deze foto’s zo? In de eerste plaats omdat zij de mensen op de foto ontmenselijken. Als kijker kun je geen contact maken met de Indiase mannen, vrouwen en kinderen; zij houden (in opdracht van de fotograaf) de handen voor het gezicht. Hierdoor ontbreekt identiteit, agency en context. Dat reduceert hen tot passieve rekwisieten die slechts zijn neergezet om honger te verbeelden.

Ten tweede zijn er andere manieren om ‘westerse mensen na te laten denken over voedselverspilling’, het gestelde doel van de fotograaf. Waarom toog Mamo helemaal naar het noorden van India, om daar zijn plastic eten uit te stallen? Het lijkt hem puur om het effect en contrast te doen. De honger van Indiase mensen gebruiken voor dit effectbejag is smakeloos. Als het al pijnlijk is om naar hen te kijken, hoe pijnlijk is het dan wel niet voor de Indiërs zelf? Beter was geweest als Mamo honger in zijn eigen land had onderzocht. Genoeg honger in Italië. Die honger had de fotograaf waarschijnlijk veel meer gelaagdheid en context meegegeven. Van zijn eigen land en landgenoten weet hij te veel om ze tot een gezichtsloos stereotype te versimpelen.

In de derde plaats kleeft er een ellendig langetermijneffect aan het reproduceren van dit soort beelden. Ze benadrukken het stereotype beeld van ‘de ander’ als zielig en arm, iemand die wij, rijke westerlingen, zouden moeten redden. Of zoals Chimamanda Adichie het sterk verwoordt in haar speech over het gevaar van ‘het enkele verhaal’: als je mensen telkens opnieuw op een bepaalde manier in beeld brengt, is dat wat zij in de collectieve gedachte worden.

Poverty porn

Begin jaren tachtig kwam schrijver en ngo-directeur Jorgen Lissner met een term voor het verbeelden van armoede en honger van ‘de ander’. Hij noemde dit poverty porn. Volgens Lissner laat poverty porn ‘.. iets van het menselijk leven zien dat even delicaat en persoonlijk is als seksualiteit: het lijden.. Het stelt mensen hun lichaam, hun ellende, hun rouw en hun angst tentoon met alle details en alle indiscretie die een telescopische lens toestaat, zonder enig respect voor de waardigheid van die persoon zelf.’

Poverty porn laat de kijker achter met een ongemakkelijk schuldgevoel. Dat is op korte termijn heel effectief

dreamingfood3
Google zoekresultaten voor ‘Poverty Porn representation’ op 31-07-2018

Poverty porn laat de kijker achter met een ongemakkelijk schuldgevoel. Het wordt vaak gebruikt om geld in te zamelen of een reactie uit te lokken, en moet een schokeffect bij de kijker teweegbrengen. Op korte termijn is het dan ook heel effectief. Het probleem is dat er zo steeds heftigere beelden nodig zijn om opnieuw een reactie bij de kijker te ontfutselen (inderdaad, net als met ‘reguliere’ pornografie).

Kritiek

Van twitteraars wereldwijd tot gerenommeerde fotografie-organisaties en Indiase ngo’s, de fotoserie ‘Dreaming Food’ ontvangt bakken kritiek. Veel van die kritiek richt zich ook op World Press Photo, aangezien de serie is verschenen op het Instagramaccount van deze gerenommeerde (in Nederland opgerichte) organisatie.

Bron: twitter.com

Waarom kan een fotograaf dit soort foto’s zomaar op het platform van de organisatie plaatsen? Waarom heeft World Press Photo geen afstand genomen van de foto’s? Snapt de organisatie dan niet dat er veel kritiek is? World Press Photo wil niet per telefoon op deze vragen reageren, maar woordvoerder David Campbell laat via e-mail het volgende weten:

‘Wij willen fotografen de mogelijkheid geven hun werk te delen op ons platform. Zolang zij transparant zijn over hoe en waarom ze de foto’s gemaakt hebben, voldoen zij aan onze eisen. Wij hebben geen gedetailleerd commentaar op de inhoud van het publieke debat.’

Voor meer informatie over het standpunt van World Press Photo verwijst Campbell naar de verklaring van World Press Photo over de fotoserie op de website Medium.

Plastic spaghetti

Ook fotograaf Mamo reageerde op de kritiek op zijn fotoserie. Hij schrijft dat hij de bewoners van de dorpen via een Indiase ngo heeft kunnen bezoeken, en uitvoerig met hen sprak en at, voordat hij enkele vrijwilligers op de foto zette. Ook schrijft hij dat het nooit zijn bedoeling is geweest iemand te kwetsen en biedt hij zijn excuses aan voor het geval dat toch gebeurd is.

En de Indiase dorpsbewoners? Zoals wel vaker in dit soort kwesties hebben de mensen over wie de discussie gaat zelf geen stem in het debat. Het is jammer en veelzeggend dat er óver, in plaats van mét hen wordt gediscussieerd. Waarschijnlijk hebben zij ook een kater. Dromen ze van lekker eten, blijkt de spaghetti van plastic te zijn.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
marlies-oneworld

Marlies Pilon

Journalist, redacteur en campaigner. Marlies schrijft over mensenrechten, gender en klimaat in een snel veranderende wereld. Ze geeft deze …
Profielpagina