Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Afgelopen voorjaar verklaarde de Mexicaanse president Peña Nieto de oorlog aan de huachicoleros, of: benzinerovers. Directe aanleiding was een gruwelijke roofoverval op de snelweg tussen Mexico City en Puebla. Hierbij werd niet alleen een gezin van hun vrachtwagen beroofd, ook werden de moeder en haar minderjarige dochter verkracht en het zoontje, een peuter nog, vermoord. Deze gebeurtenis, die de trekken van een afrekening vertoont, is symptomatisch voor het escalerende geweld in dit deel van Centraal Mexico, dat inmiddels bekend staat als de Rode Driehoek.

De militaire interventie die volgde leidde in het naburige dorpje Palmarita Tochapan tot een vuurgevecht met huachicoleros waarbij elf mensen omkwamen. Dertien mensen werden opgepakt en vastgezet in Puebla, de belangrijkste stad van de regio. In een poging de arrestanten weer vrij te krijgen blokkeerden dorpsgenoten een dag later de snelweg naar de hoofdstad. Uiteindelijk greep de federale regering in, door 3000 militairen te sturen.

In de Rode Driehoek is de diefstal van benzine uit de pijpleiding tussen Veracruz en Mexico City één van de belangrijkste bronnen van inkomsten. Dit gaat hand in hand met het roven van vrachtwagens en auto’s om de benzine mee te vervoeren, gijzelingen, grof geweld en moorden. De illegale benzinehandel wordt beheerd door de georganiseerde misdaad: sommige drugshandelaren hebben zich de afgelopen jaren toegelegd op het massaal stelen van benzine.

DSF1212-5

De groente, fruit en benzinemarkt

Hoewel de verkoop grotendeels verborgen en clandestien plaatsvindt, is er één plek waar de huachicol zich publiekelijk manifesteert, namelijk op de markt van Huixcolotla. Het is de grootste groente- en fruitmarkt van Centraal Mexico, met verbindingen naar alle windrichtingen in Mexico. Op dit meer dan vijf blokken uitgestrekte ‘plein’ worden de jerrycans benzine openlijk verkocht tussen standjes en pick-ups vol mais, kool en andere groenten. De meeste bezoekers komen met de auto en worden direct bij aankomst belaagd door tientallen huachicollero’s; mannen met tuinslangen om de nek en jerrycans in de hand. Ze proberen potentiële cliënten naar de pick-ups met benzine te dirigeren. Politie of leger laat zich er niet zien. Zo is een soort vrijhandelsplaats ontstaan, een gedoogzone waar alle partijen een graantje proberen mee te pikken. Volgens een lokale taxichauffeur is de politie te corrupt om te interveniëren. “Ze worden omgekocht om de florerende benzinehandel met rust te laten. Door tegelijk deelnemers aan deze illegale handel staande te houden verdienen ze zelfs dubbel aan de huachicol.”

De illegale benzinehandel geeft de hele regio een stevige economische stimulans. De president van het dorp, Santiago Jiménez Machoro, vertelt hoe het hele dorp op een of andere manier de vruchten plukt van de handel: “Dit gebied is heel droog, waardoor het heel lastig is om genoeg werk te genereren. Veel mensen zijn arm. De huachicol is een tijdelijke mogelijkheid om wat geld te verdienen. En omdat er meer geld in omloop is hebben bijvoorbeeld aannemers hebben meer opdrachten.” Hoewel hij erkent dat het garanderen veiligheid een van zijn kerntaken als dorpspresident is, blijkt dit niet eenvoudig. “Behalve dat het me aan financiële mogelijkheden ontbreekt om dit te doen, is het bovenal veel te riskant om maatregelen te nemen die ingaan tegen de huachicoleros. Als ik het zou doen, dan zou ik de eerste zijn die werd vermoord.”

De beveiligingscamera die de gemeente heeft geïnstalleerd om het verkeer op het grootste kruispunt van het dorp in de gaten te houden, registreert hoe zelfs op klaarlichte dag laadbakken vol met containers gestolen benzine voorbij rijden. Er wordt niet eens meer de moeite genomen deze af te dekken. De lokale autoriteiten staan machteloos tegen deze illegale business, die vanwege het uitgebreide systeem van omkoping en het bijkomende excessieve geweld wordt gedoogd.

Huachicol is de Mexicaanse benaming voor aangelengde alcoholische drank, maar wordt hier dus gebruikt voor aangelengde benzine. Deze wordt namelijk geroofd voordat alle raffinageprocessen zijn afgerond; een pantysok wordt als filter gebruikt en er moet een purificatiemiddel aan de benzine worden toegevoegd voor het als brandstof te gebruiken is. Hoewel er al sinds 2001 incidenten rond de diefstal van benzine, heeft de illegale handel de laatste paar jaar jaren een hoge vlucht genomen. In 2016 werd er meer dan 5,5 miljoen liter benzine gestolen, goed voor 1 à 2 procent van de hoeveelheid benzine die dagelijks wordt getransporteerd. Deze toename houdt gelijke tred met de forse stijging van de benzineprijs, een gevolg van de recente hervorming van de energiemarkt door diezelfde president Peña Nieto. Tegelijk is het afzetgebied van de huachicol flink uitgebreid. Niet alleen in de Rode Driehoek zelf wordt het verkocht, maar inmiddels door het hele land, en zelfs buiten de landsgrenzen wordt het verhandeld.

Stuiterballen en sterke drank

Volgens Edmundo Meza, een winkelier in San Mateo, is iedereen op een bepaalde manier betrokken bij de huachicolero-handel, al dan niet opzettelijk. Omdat er zoveel cash geld omgaat in het dorp profiteren alle lokale winkeliers: van kappers tot kledingverkoopsters of handelaren in bouwmateriaal. Ook zelf heeft hij ermee te maken: omdat de huachicol vaak wordt getransporteerd over hobbelige plattelandswegen, gaan de doppen van de containers die de brandstof vervoeren vaak kapot. Vandaar dat stuiterballen een van de best verkochte producten uit zijn winkel zijn. Ze worden gebruikt om de containers mee af te sluiten. Maar omdat mensen meer te besteden hebben worden er bij hem bijvoorbeeld ook meer en duurdere flessen alcohol verkocht.

Een ander voorbeeld van de organisatie en invloed van deze illegale handel op het dagelijks leven is de getuigenis van een inwoner van San Mateo, die graag anoniem blijft: “Op een dag begaf mijn auto het onderweg. De monteur die mijn auto repareerde, zag in de motor sporen die wezen op het gebruik van huachicol, terwijl ik Premium tank! Dit betekent dat zelfs in de officiële benzinestations huachicol wordt verkocht. Mensen worden opgelicht en aangifte doen is onmogelijk: het zou ofwel nooit in behandeling worden genomen, of ik word uit de weg geruimd.”

DSF1251-6

Protest

De meeste gebruikers legitimeren het feit dat ze huachicol kopen met het feit dat de overheid corrupt is. ‘De staat steelt van ons, dus stelen wij van de staat’, wordt vaak gezegd. Bovendien is er veel verzet tegen de recente verhoging van benzineprijzen van 20 procent. De huachicoleros houden zich gedeisd en hebben ook de prijs per liter verhoogd: de recente overmacht aan militairen maakt het roven van benzine een stuk riskanter. Overigens zien bewoners de komst van de militairen vooral als symboolpolitiek; een geënsceneerd staaltje van machtsvertoon. Een taxi-chauffeur zegt: “Het is allemaal nep. Er komt binnenkort vast een dramatische interventie waar de media bovenop springen om te laten zien hoe hard ze vechten tegen deze vorm van criminaliteit, maar het zal in ieders voordeel zijn om de handel voort te zetten, dus uiteindelijk zal er niets tegen gedaan worden.’

Winkelier Edmundo Mesa verwacht dat er binnen één of hooguit twee jaar een einde zal komen aan de florerende benzinehandel: “Ik hou mijn hart vast. Staatsbedrijf Pemex is bezig contracten internationaal te verkopen. Met de komst van de internationale investeerders, zullen de verhoudingen anders komen te liggen. Een bedrijf als Shell zal niet toestaan dat er grote hoeveelheden benzine worden geroofd. Dán zal er serieus worden ingegrepen en dat zal niet zonder slag of stoot gaan. Ik verwacht dat er dan heel veel mensen vermoord gaan worden. En tot die tijd? Zolang we de winkel veilig kunnen blijven draaien, doen we dat. Maar zodra één van ons met de dood bedreigd worden, sluiten we de boel en gaan we direct terug naar de stad.”

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
DSF4470

Sanne Derks

Sanne Derks is freelance fotojournalist en antropoloog. Zij richt zich op human interest reportages, liefst in Latijns-Amerika.
Profielpagina