Zonder politieke wil geen impact op armoede

01-03-2006
Door: Tekst: Mireille Vermeulen


De 'Drivers of Change'-serie geeft een inschatting van de actuele problematiek, de mogelijkheden en de meest waarschijnlijke ontwikkelingen voor ontwikkelingslanden de komende tien à vijftien jaar. In november 2005 verscheen een rapport over Ghana. Dat land heeft de afgelopen twintig jaar een bescheiden economische vooruitgang geboekt, maar een echte doorbraak is uitgebleven, vooral door het patronagesysteem en de zwakke publieke sector.

Budgetteringsproces weinig transparant

Tony Killick geeft in de studie een analyse van het Ghanese overheidsfinancieringssysteem. Dat kent - hoewel de economische potenties van het land over het algemeen positief worden ingeschat - nogal wat tekortkomingen. Zo is er vaak een enorm verschil in planning en werkelijke uitgaven, en worden de salariskosten in de publieke sector systematisch onderschat. Tekortkomingen worden getolereerd omdat de budgettering achter gesloten deuren plaatsvindt. En door een onzorgvuldige planning verloopt de democratische controle door het parlement moeizaam. Tegelijkertijd verklaren de geringe informatievoorziening en de ondoorzichtige processen het ontbreken van publieke pressie om dit te veranderen. De veelvuldige pogingen om de publieke sector te hervormen, hebben tot nu toe weinig effect gehad. Politici hebben namelijk weinig belang bij meer financiële verantwoording en transparantie in de besluitvorming, meent Killick.

In het licht van de beperkingen van het Ghanese overheidsfinancieringssysteem is de evaluatiestudie naar de begrotingssteun aan Tanzania extra interessant. Donoren zijn de laatste jaren erg gecharmeerd van algemene begrotingssteun, omdat het de verantwoordelijkheid en flexibiliteit met betrekking tot de financiën bij de ontvangende landen zelf legt. Het instrument opent de dialoog over beleidsstrategieën, uitgangspunten en voortgangsindicatoren. Het is echter maar de vraag of begrotingssteun werkelijk een effectieve vorm van armoedebestrijding is.

Nationale verantwoordelijkheid

Tanzania ontvangt in totaal twintig procent van zijn overheidsbudget in de vorm van directe begrotingssteun. De directe effecten zijn positief: méér extern geld staat onder controle van het nationale budgetteringsproces, er is meer dialoog over beleidstrategieën, en meer focus en harmonisatie van donorsteun. Tanzania heeft door de flexibele beschikking over donorgeld zijn eigen prioriteiten kunnen volgen, en vooral geïnvesteerd in onderwijs en de gezondheidszorg. Dit zegt echter nog weinig over de kwaliteit van de aangeboden diensten - de beschikbaarheid en motivatie van personeel in deze sectoren blijft een groot probleem - en resulteert ook niet automatisch in een toename van de efficiëntie in de publieke uitgaven of in een verbetering van de democratische financiële verantwoording, wat met begrotingssteun wél wordt beoogd. Vreemd is dit niet, aangezien tachtig procent van de ontwikkelingssamenwerking nog steeds projecten 'oude stijl' betreft. Duidelijk is in ieder geval dat directe begrotingssteun geen financiële en democratische veranderingen kan bewerkstelligen als hiervoor op nationaal niveau de politieke wil ontbreekt.

De Tanzania-studie is al met al positief over de effecten van begrotingssteun, hoewel een analyse op het niveau van huishoudens - die voor dit jaar is voorzien - de werkelijke impact op de armoede nog duidelijk moet maken. Onvolkomenheden zijn vooral gerelateerd aan de slecht functionerende publieke sector en het ontbreken van democratische controle op de financiële procedures. De evaluatie stelt dan ook dat zonder politieke daadkracht en institutionele veranderingen de bijdrage aan de armoedebestrijding beperkt zal blijven.

De vraag is dan natuurlijk of het überhaupt zin heeft om een land als Ghana directe begrotingssteun te verlenen, zoals Nederland al enkele jaren doet. Killick is opmerkelijk negatief over de vooruitzichten op het gebied van openbaar bestuur, democratisering en politieke transformatie in Ghana, hoewel hij wel wat aanknopingspunten voor verbetering ziet. Maar zijn deze voldoende als de politieke wil voor daadwerkelijke hervormingen ontbreekt? In Tanzania was dit onder president Benjamin Mkapa juist een sterk punt. Daardoor is er met begrotingssteun meer bereikt dan met reguliere hulp mogelijk was geweest.

 

Literatuur

'Joint Evaluation of General Budget Support, Tanzania 1995-2004', ODI (2005)

'The politics of Ghana's budgetary system', Tony Killick. In: 'Drivers of change in Ghana', Policy-brief ODI (2005)

Beide rapporten zijn te raadplegen via www.odi.org.uk.

Zie ook 'Van budgetsteun naar begrotingssteun en terug?' , Vice Versa, 2005



Reacties