Zimbabwe's toekomst is ongewis

22-03-2002
Door: OneWorld Redactie
Bron: OneWorld

Over een ding was iedereen het eens: van vrije verkiezingen was in Zimbabwe geen sprake geweest.

Mobiele stembussen die niemand controleerde, 'stemvoorlichting' (met een geweer tegen het hoofd word je uitgelegd welk vakje je moet invullen), het ontvolken van gebieden waar de oppositie sterk is, te weinig stemlokalen in de stad (met lange, lange rijen tot gevolg, waardoor sommigen helemaal niet aan de beurt komen), etc. Mugabe had zijn eigen overwinning nauwkeurig geregisseerd.

Moet je dan onderhandelen met zo'n man over een regering van nationale eenheid? Moet er meer druk komen op de Zuid-Afrikaans president Mbeki om zijn collega oud-strijder duidelijker aan te spreken? Of moet de internationale gemeenschap, inclusief Nederland, zware sancties uitvaardigen en Zimbabwe massaal verlaten?

Nationale eenheid

'Sancties' en 'meer druk uitoefenen' lagen op ieders lippen bestorven op de bijeenkomst in de Balie in Amsterdam, georganiseerd door de PvdA, het Nederlands instituut voor Zuidelijk Afrika (NiZA) en ontwikkelingsorganisatie Hivos.

Maar met Mugabe onderhandelen over een regering van nationale eenheid, zoals de Nigeriaanse president Obasanjo heeft voorgesteld, lijkt geen optie. Al wachten velen liever de reactie af van de oppositiepartij MDC (Beweging voor Democratische Verandering). Het kan leiden tot een interim-periode, waaruit nieuwe, vrije verkiezingen zouden kunnen voortkomen.

De Zimbabwanen Chenjerai Hove (schrijver/dichter) en Timoty Kondo (van de vakbond ZCTU) vinden onderhandelingen het slechts denkbare scenario. 'Mugabe vreet de partijen op, zoals hij deed met Joshua Nkomo (oud vrijheidsstrijder en rivaal). Hij is louter uit op macht. Dat zou het einde zijn van de democratische opties,' zei Hove.

Bovendien wordt oppositieleider Morgan Tsvangirai door Mugabe van hoogverraad beschuldigd. 'Maar de afgelopen 22 jaar is iedere tegenstander van Mugabe beschuldigd van hoogverraad,' stelt Kondo cynisch.

Mijlenver

De voorwaarden voor onderhandelingen over een regering van nationale eenheid lopen ook mijlenver uiteen tussen de opponenten. Mugabe eist dat Tsvangirai de uitslag van de verkiezingen erkent. En Tsvangirai eist van Mugabe een einde aan het geweld, het intrekken van de beschuldiging voor hoogverraad en nieuwe verkiezingen.

Nieuwe verkiezingen lijkt een utopie. Hoewel vakbondsleider Kondo hoopt dat de Verenigde Naties een commissie naar Zimbabwe zal sturen die daarop aandringt. 'Want we respecteren de huidige uitslag niet.'

Directeur van het Nederlands instituut voor Zuidelijk Afrika (NiZA), Peter Hermes, denkt dat dat veel te optimistisch is. 'De wereld zal niet zo snel reageren.' Wel moet de druk op Mugabe van alle kanten hoog blijven.' Dat zou kunnen leiden tot verschuivingen binnen zijn eigen Zanu-PF.

Voedselhulp

De internationale gemeenschap kan zich niet totaal terugtrekken uit Zimbabwe. Er heerst honger en het volk aan zijn lot overlaten is geen optie. Bovendien, zegt Hermes, 'buitenlanders bieden nog enige bescherming tegen het geweld op het platteland.'

Dat geweld leidt nu al tot vluchtelingen. Hermes riep de Nederland op de vluchtelingen bescherming te bieden op de ambassade in Harare en toe te laten tot Nederland.

De meningen waren ook verdeeld over de rol van de Europese Unie. Afrikaanse waarnemers bij de verkiezingen menen dat de EU minder hoog van de daken zou moeten schreeuwen over het onrecht. Dat kunnen Afrika zelf en de Zuidelijk Afrikaans Ontwikkelingsgemeenschap (SADC) beter. Schrijver Hove, die onlangs zijn land ontvluchtte, verafschuwde dat. 'De SADC vindt de verkiezingen eerlijk! Er moet juist meer rumoer komen vanuit het Westen. We hebben te maken met een dictator!'

Testcase

Voor Alvaro Pinto, internationaal secretaris van de Partij van de Arbeid, is Zimbabwe een testcase voor de democratie in Afrika.

Hij meent dat er vanuit de VN, de EU, de VS, de Gemenebest

Reacties