Zimbabwe’s gras kleurt groen

18-11-2011 Bron: IS Online
Zimbabwaan op de beurs

Op de vlucht voor een economische en politieke crisis, gecreëerd door president Robert Mugabe, verlieten Zimbabwanen van alle rangen en standen het afgelopen decennium massaal hun thuisland. Van de graanschuur van Afrika werd Zimbabwe een van de snelst krimpende economieën ter wereld. Het land werd geplaagd door hyperinflatie, grote tekorten aan brandstof en voedsel, bezettingen van blanke boerderijen en gewelddadige verkiezingen. Zimbabwanen van alle rangen en standen vertrokken en gingen werken als verpleegster in Groot-Brittannië, als souvenirverkoper in de straten van Zuid-Afrika of studeren in de Verenigde Staten. Maar het leven in hoofdstad Harare lijkt de laatste tijd beter geworden. Hoewel de wegen nog steeds vol gaten zitten en de stroom vaak uitvalt, liggen de winkels vol; van rijst en diepvrieskip tot zelfs pesto en champagne. Hoewel maar een klein deel van de bevolking de kurken kan laten knallen, weet de ‘gewone’ Zimbabwaan in elk geval weer hoeveel zijn geld waard is. Sinds twee jaar is de Zimbabwaanse dollar vervangen door de Amerikaanse dollar en Zuid-Afrikaanse rand. En dat stemt vooral hoger opgeleide jonge Zimbabwanen optimistisch. Ze komen nu niet alleen meer terug omdat ze het elders niet redden of hun papieren niet in orde krijgen, maar ook omdat ze kansen ruiken.

Nieuwe energie
Blikken vol felrode verf staan op de vloer van wat ooit een donker Indiaas restaurant in Harare was. Werklieden installeren wastafels en drillen in de betonnen vloer. Op een podium dat in de hoge ruimte is gebouwd, komen de draaitafels van de dj. Hier in de wijk Newlands opent de dertigjarige Zimbabwaan Asa Jogi een nieuwe nachtclub. Hij studeerde en werkte jaren in het Zuid-Afrikaanse Kaapstad. “Tot een jaar geleden wilde ik niet naar huis,” vertelt hij in zijn kleine kantoor in de club. “Ik moest er niet aan denken.” Toen hij vorig jaar februari op bezoek kwam, was hij verbaasd over de vooruitgang. “Zimbabwe viel economisch niet meer uit elkaar. Ik voelde een ongebruikelijke opwinding over mijn land.”
Een half jaar later verhuisde hij terug. Onlangs opende Jogi de Red Bar die hij nu tot club omtovert. “Het Zimbabwe waar ik naar ben teruggekeerd is niet het Zimbabwe dat ik heb verlaten. Toen moest je uren in de rij staan voor benzine en kon je ’s avonds de deur niet uit. Dat is nu gelukkig niet meer zo en daarom ben ik terug.”

Kansen
Harde cijfers over het aantal Zimbabwanen dat terugkomt ontbreken. Maar iedere Zimbabwaan in hoofdstad Harare dreunt moeiteloos een paar namen op. Ook rekruteringsbedrijven zien dat Zimbabwanen naar huis willen komen. Rekruteerder CV People Africa verwerkt zo’n zeshonderd cv’s per maand van Zimbabwanen uit de diaspora. “Het is belangrijk dat de jonge generatie terugkomt want ze hebben in het buitenland veel ervaring opgebouwd”, zegt directeur Mouse Bhika vanuit zijn kantoor in het centrum van Harare. “Maar de banen liggen niet voor het oprapen. Veel midden- en kleinbedrijven zijn verdwenen door de economische teloorgang in ons land.” Als je een negen-tot-vijf-baan zoekt en geen dokter bent of ingenieur in de mijnbouw is het lastig een baan te vinden. “Maar Zimbabwanen zijn erg ondernemend.”
Dat beaamt de 29-jarige Salim Eceolaza. In overhemd met jasje staat hij op de aandelenbeurs van Harare. Hoge bedragen gaan over tafel. Hij is mededirecteur van het bedrijf IHGroup, dat kopers en verkopers van aandelen aan elkaar koppelt en fondsen probeert te werven voor Zimbabwaanse bedrijven.
Eceolaza vertrok in 2005 wegens de hyperinflatie. Hij was gedreven maar voelde niet dat hij in de crisiseconomie de werkervaring op kon doen die hij wilde. Hij belandde in de financiële wereld in New York en Londen en had daar kunnen blijven werken. “Eigenlijk wilde ik nog niet terugkomen,” vertelt hij. “Maar ik kon de kans niet laten lopen. Dit is de tijd dat jonge mensen een verschil kunnen maken. Er is vernieuwde energie nodig.”

Politieke onzekerheid
Volgens minister van Financiën Tendai Biti groeit de Zimbabwaanse economie met 9,3 procent. Vooral de mijn- en landbouwindustrie doen het goed. Het land heeft grote voorraden platina, goud, kool en diamanten. Maar het Internationaal Monetair Fonds zegt dat de groei is overschat en houdt het op 7,3 procent.
Ook de Zimbabwaanse econoom Prosper Chitambara tempert het optimisme. “De cijfers klinken hoog, omdat we diep zijn gevallen. De werkeloosheid is nog steeds rond de 85 procent. Bovendien zijn de onderliggende oorzaken van de crisis nog niet weg”, waarschuwt hij. Politiek gezien is er nog steeds veel onzekerheid. Sinds 2009 delen de politieke partijen ZANU PF van president Robert Mugabe en de MDC van premier Morgan Tsvangirai de macht. Maar het is een vechtkabinet dat als compromis tot stand kwam, nadat verkiezingen in 2008 omgeven waren door fraude en geweld en de oppositiepartij MDC zich in een tweede ronde terugtrok. Op belangrijke punten zoals de controle over politie en leger en vrijheid van de media is er nog weinig vooruitgang geboekt. Bovendien wil Mugabe nog altijd geen afstand doen van de macht. De vrees is groot dat nieuwe verkiezingen weer gewelddadig zullen verlopen.
Toch kunnen Zimbabwanen dankzij de relatieve economische stabiliteit nu wel plannen maken en bedrijven openen, zegt Chitambara. Makkelijk is dat niet. De overheid stimuleert ondernemerschap niet en er is veel papierwerk nodig om een bedrijf te starten. De instabiele politieke situatie schrikt buitenlandse investeerders vooralsnog af, zegt Chitambara. Bovendien is het moeilijk om een lening te krijgen omdat banken geld tekort hebben. “Pas als de MDC wint, ga je echt verandering zien en zullen nog meer Zimbabwanen terugkomen.”

Lui
De jonge Zimbabwanen hebben in eigen land het gevoel dat ze op jonge leeftijd meer kunnen bereiken dan in het buitenland. En ze willen de meute waar econoom Chitambara over spreekt juist voor zijn. Twintiger Clive Msipha die in 2005 naar Londen vertrok, kwam weer terug naar Zimbabwe toen de Amerikaanse dollar werd geïntroduceerd. Hij zette Untu Microfinance op, een microfinancieringsbedrijf dat leningen geeft aan het midden- en kleinbedrijf. “Ik kwam echt terug voor de kansen. Niet zozeer omdat ik het land miste. Een jonge dynamische generatie heeft het land verlaten. Als je terugkomt dan kan je fantastische dingen doen, die je elders nooit had kunnen doen, zoals op je 29e bankdirecteur worden!” De ambitieuze jongeren die terugkomen worden door de rekruteringsbedrijven met open armen ontvangen. “De Zimbabwanen uit het buitenland zijn gewild omdat een deel van het management hier lui is geworden tijdens de hyperinflatie”, zegt James Crouch van P.R.I., een rekruteringsbedrijf dat zich specialiseert in de diaspora. Zijn bedrijf verwerkt tweehonderd cv’s van Zimbabwanen per maand, veelal uit het topmanagement. “ In crisistijd was het makkelijker om geld te verdienen met de handel in benzine dan met je reguliere baan.” Daarom wil Crouch graag mensen die zich in het buitenland verder hebben ontwikkeld.

Risico’s
Niet alleen kansen, ook de zon, familie en vrienden lokken de jonge Zimbabwanen terug naar hun moederland. Dat geldt zeker ook voor de 23-jarige Lorraine Chilinanzi, die een lange zwarte avondjurk met nepdiamanten draagt. Voor haar baan als weddingplanner moet ze er representatief uitzien. In april kwam ze terug na vier jaar in de Verenigde Staten te hebben gewoond.
Ze verwoordt iets dat ook de andere terugkeerders noemen. Thuis voelt ze zich meer waard en kan ze volwaardig meedoen. “In een ander land voel je je een tweederangsburger,” zegt ze. “Elders moet je veel meer vechten om iets voor elkaar te krijgen. Er is nog geen dag geweest sinds ik terug ben dat ik hoopte wakker te worden in de VS.”
Zowel Eceolaza, Msipha, Jogi en Chilinanzi zetten met spaargeld hun bedrijven op, klopten aan bij vrienden en familie en zochten investeerders. Ze namen grote risico’s. Clive’s bedrijf is inmiddels gegroeid van drie man naar 25 en steunt vijfhonderd ondernemers. Eceolaza heeft veertien werknemers en zegt trots te zijn dat zijn bedrijf nu al die gezinnen kan voeden. Chilinanzi hoopt eind het jaar winst te maken; december is het bruiloftseizoen in Harare. En Jogi twijfelt er niet over dat zijn club de hipste club van de stad wordt waar Zimbabwanen iedere avond gezien willen worden.
Bang voor de toekomst zijn ze niet. Ook al roept Mugabe om nieuwe verkiezingen volgend jaar. Jogi:“Ik zie het alleen misgaan met mijn zaak als de Zimbabwaanse dollar weer wordt geïntroduceerd. Maar dat gebeurt niet. Dat zou namelijk ook roet in het eten van zakelijke plannen van ministers en Mugabe gooien. En crisis of niet, gedronken wordt er altijd.”

Foto: Davina Jogi

Elles van Gelder

Elles van Gelder is een Nederlandse journalist die sinds 2007 in Zuid-Afrika...

Lees meer van deze auteur >

Reacties