Zeven vragen over een wereldbelasting

02-11-2004
Door: OneWorld Redactie
Bron: IPS

1. Waarom een wereldbelasting?
In 2000 kwamen de wereldleiders tijdens een top van de Verenigde Naties acht meetbare ontwikkelingsdoelstellingen voor 2015 overeen. Deze Millenniumdoelstellingen (MD) richten zich op het bestrijden van armoede, honger, ziektes, analfabetisme, verslechtering van het milieu en discriminatie van vrouwen.

Volgens deskundigen moet er jaarlijks 50 miljard dollar extra voor ontwikkelingslanden worden vrijgemaakt om concrete successen ten aanzien van de MD te boeken.

Deze 50 miljard betekent een verdubbeling van de jaarlijkse bilaterale ontwikkelingshulp wereldwijd. Daarom raken steeds meer regeringen en internationale instellingen ervan overtuigd dat er nieuwe financieringsbronnen moeten worden gevonden.

2. Hoe ziet de wereldbelasting eruit?
Een wereldbelasting kan op verschillende manieren worden geïnd. Ideeën zijn er al decennia in overvloed, maar niet alles is praktisch haalbaar. Onderweg sneuvelden enkele bizarre ideeën - een belasting op internetverkeer of op postzegels bijvoorbeeld - maar een aantal voorstellen zijn wel uitvoerbaar.  
WIDER, een onderzoeksinstelling verbonden aan de Universiteit van de Verenigde Naties, zette in september zeven haalbare 'innovatieve ideeën' op een rijtje.

a. Internationale milieubelasting
Hierbij gaat het om een CO2-belasting op benzine en andere fossiele brandstoffen. Het voorstel van de VN is om 0,01 euro per liter benzine te heffen.
Opbrengst: 50 miljard dollar per jaar.

logo Tobin Tax[Tobi, logo van de Tobintax]

b. Tobintax

De Tobintax is een internationale belasting op speculatieve wisseltransacties. De meest recente versie stelt een verplichte belasting van 0,001 of 0,002 procent voor bij alle wisseltransacties van meer dan tienduizend euro in tijden van monetaire rust.
Wanneer een munt onder druk komt staan als gevolg van hevige speculatie, treedt een verhoogd tarief in werking. Deze tweetrapsversie heet de Spahn-variant van de Tobintax, vernoemd naar de Duitse econoom Spahn.
Opbrengst: 15 tot 28 miljard dollar.

c. Special drawing rights
Uit de koker van weldoener George Soros. Het Internationale Monetaire Fonds zou een soort koopleningen (special drawing rights) uitschrijven waarvan de rente-opbrengsten naar de ontwikkelingslanden vloeien.
Opbrengst: 25 tot 30 miljard dollar.

d. International Finance Facility
Een voorstel van de Britse regering om industrielanden in één keer heel veel ontwikkelingsgeld vrij te laten maken in de vorm van goedkope langetermijnleningen. Opbrengst met een beetje politieke wil: 50 miljard dollar.

e. Giften stimuleren
Rijke filantropen zetten nu veel geld opzij voor goede doelen, maar dat is meestal voor binnenlandse doeleinden. Filantropen moeten fiscale voordelen krijgen.
Opbrengst: enkele tientallen miljarden dollars.  

f. Wereldloterij
De VN kan een wereldwijde loterij organiseren. Een andere mogelijkheid is om een deel van de opbrengsten van de nationale loterijen te reserveren voor hulp aan arme landen. Dat laatste wordt ook global premium bond genoemd.
Opbrengst: 6 miljard dollar.

g. Overschrijvingen door migranten stimuleren
Het bedrag dat migranten overmaken aan hun geboorteland is meestal groter dan de bilaterale ontwikkelingshulp. Door deze zogenaamde 'derde geldstroom' te stimuleren (bijvoorbeeld door de overschrijvingskosten te beperken) kunnen extra inkomsten vrij komen. Helaas willen overheden met het oog op de strijd tegen het terrorisme juist meer controle uitoefenen op internationale transacties.
Opbrengst: moeilijk in te schatten.

logo western-union


3. Wat is het beste voorstel?
Zowel de internationale milieubelasting als de Tobintax levert veel geld op voor ontwikkeling. Bovendien bevorderen beide enerzijds de beperking van het broeikaseffect en anderzijds een stabiele munt.
Hoe gunstig ook, het is maar de vraag of beide maatregelen politiek te verkopen zijn. De belangrijkste industrielanden moeten hierover overeenstemming krijgen en dat is geen sinecure. 

4. Wat is er al bereikt?
De belasting op internationale wisseltransacties (Tobintax) bestaat al dertig jaar, maar krijgt vooral de laatste jaren veel aandacht. Het idee van een wereldbelasting is niet langer een hersenspinsel van maatschappelijke organisaties (NGO's) en academici, ook regeringen denken erover na. Er zijn nu twee voorstellen op regeringsniveau om ontwikkelingshulp te financieren met een mondiale belasting: een Frans (het rapport Landau) en een Brits (International Finance Facility) voorstel.
Bovendien lanceerden de Braziliaanse, de Chileense, de Franse en de Spaanse regering een gezamenlijk initiatief ('het vierpartijenrapport') dat uitgaat van de Tobintax.

5. Wat zijn de kansen voor de Tobintax?
Voorstanders:
Frankrijk en België hebben het idee van een Tobintax al in hun wetgeving opgenomen. De Belgische belofte is het meest concreet: als alle landen die de euro hanteren meedoen, voert Brussel de Tobintax in. De parlementen in Italië en Spanje lijken het Belgische en het Franse voorbeeld te zullen volgen. Binnen de VN zijn vooral Brazilië, Chili, Spanje en Frankrijk actief op zoek naar nieuwe financieringsmiddelen. Zo organiseerde de Braziliaanse president Lula da Silva hierover een informele bijeenkomst in de marge van de Algemene Vergadering van de VN.
Brazilie Lula da Silva 150

Tegenstanders:
Binnen de VN kan weinig gebeuren zonder goedkeuring van de VS. En die zijn absoluut niet van plan hun burgers belastingen te laten afdragen aan internationale organisaties, zo liet het Amerikaanse Congres al weten.
Japan geeft hetzelfde signaal. Washington en Tokio argumenteren dat een internationale belasting een inbreuk zou vormen op de soevereiniteit van hun land.

Verdeeld:
De Europese Unie, de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds zijn intern verdeeld. In het Europese parlement komt het debat geleidelijk op gang. De Tobintax kent alvast één voorstander in de nieuwe Europese Commissie: Louis Michel, die beoogde commissaris voor ontwikkelingssamenwerking. Nederland dringt er al langer bij donoren op aan hun ontwikkelingshulp te verhogen tot 0,8 procent van het Bruto Nationaal Product.

6. Waarvan hangt het succes van de Tobintax af?
'
Er zijn haalbare voorstellen genoeg, het enige wat ontbreekt is politieke wil', zegt Rudy Demeyer van de Belgische ontwikkelingsorganisatie 11.11.11. 'Volgend jaar zijn er goede mogelijkheden om de Tobintax onder de aandacht van de wereld te brengen: de evaluatie van de Millenniumdoelstellingen, de G8 (de 7 grootste industrielanden plus Rusland) en het Britse voorzitterschap van de Europese Unie in de tweede helft van het jaar.'

Het Europees Sociaal Forum, dat van 15 tot 17 oktober in Londen werd gehouden, heeft ertoe geleid dat organisaties als Attac, een internationale beweging die ijvert voor de controle over financiële markten en het Network Institute for Global Democratisation (NIGD), een netwerk van onderzoeksinstellingen in Finland en Peru, zich beraden over acties. En Concord, de Europese koepel van ontwikkelingsorganisaties, riep de Europese ngo's eind oktober eveneens op tot actie.

7. Heeft een wereldbelasting kans van slagen zonder politieke unanimiteit?
Er zijn drie scenario's voor invoering van de Tobintax; via de Europese Unie, via de Verenigde Naties of via een informele coalitie van landen.
Laatsgenoemde scenario voltrok zich ook bij het verdrag tegen persoonsmijnen en met de oprichting van het Internationaal Strafhof. Beide initiatieven kregen eerst massale steun van Ngo's over heel de wereld. Daarna kwamen steeds meer regeringen over de brug.

De Belgische hoogleraar internationaal belastingrecht Lieven Denys, die meewerkte aan de Belgische versie van de Tobintax en aan het 'vierpartijenrapport', ziet het meeste heil in invoering door de Europese Unie. 'Een consensus binnen Europa vergt het minst. Maar er is bij de EU-lidstaten pas draagkracht voor vanuit het Zuiden een dringend verzoek komt om de wisselkoersen te beschermen tegen financiële speculatie. Voor zijn monetaire stabiliteit heeft de Europese Unie geen Tobintax nodig.
Volgens Denys is de Verenigde Staten niet onmisbaar voor een succesvolle invoering van de wereldbelasting. 'De VS vertegenwoordigen maar 15 procent van de valutahandel.'

Millenniumdoelstellingen
Attac
Concord

Reacties