'Zet eigenbelang opzij om bloedbaden te voorkomen'

13-09-2005
Door: Grace Mukagabiro
Bron: Trouw Podium

'Op 8 mei 1994 werd mijn man op brute wijze vermoord door de gewapende milities in Rwanda. Tegelijkertijd werden zijn ouders, zussen, ooms, tantes en nichten en neven gedood. Mijn naam stond op de dodenlijst voor de volgende dag.  Om middernacht ontsnapte ik, mijn drie kinderen met me mee dragend plus twee andere kinderen waarvan de ouders ook die dag gedood waren. Ik was zwanger en mijn jongste was 11 maanden oud. We liepen 18 kilometer naar een kleine stad, Nyanza, waar twee Hutu-zussen ons in hun huis verborgen. Zo hebben we overleefd.

Mijn man, mijn familie en mijn vrienden waren het slachtoffer van een systematische poging om de hele etnische groep van de Tutsi's uit te roeien. Terwijl de wereld toekeek werden minstens 800000 mensen in nog geen honderd dagen uitgemoord. Samen met alle Tutsis die vluchtten of omkwamen, stierven ook vele leden van de Hutu-groep. Velen riskeerden hun leven om ons te redden. Ik zou hier nu niet zijn als die twee Hutu-zussen er niet waren geweest.

Zelfzuchtig beleid
 
Maar als er nu een genocide dreigde, zouden mensen dan gered worden? De leden van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties - Frankrijk, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, China en Rusland - zouden de VN troepen de opdracht hebben kunnen geven om een einde te maken aan de genocide in Rwanda. Maar zij volgden hun zelfzuchtige buitenlandse beleid en lieten het aan de zeer kleine VN-macht in Kigali over om onschuldige mensen te beschermen.

Deze week komen presidenten en premiers tijdens de Wereldtop van de Verenigde Naties bijeen in de grootste ontmoeting ooit van wereldleiders om misschien een overeenkomst te tekenen om burgers te beschermen en brute massaslachtingen te stoppen.

De overeenkomst zou de verantwoordelijkheid van regeringen vastleggen om snelle gezamenlijke actie te ondernemen om burgers te beschermen tegen massamoord.

Dit zou betekenen dat de internationale gemeenschap gedwongen zou worden om in te grijpen als er een volgend Rwanda was of een soortgelijke massamoord waar de nationale regering niet bereid of in staat is iets te doen om het bloedvergieten te stoppen. Zij zouden een brede keus aan middelen kunnen gebruiken, toegepast door de Veiligheidsraad, als laatste redmiddel. Zo'n overeenkomst zou het leven van duizenden onschuldige burgers kunnen redden, zoals in Darfur, waar veel mensen vreselijk lijden.

Alle landen realiseerden zich dat de wereld gefaald had in Rwanda en ze zeggen dat ze zoiets nooit meer willen. Maar sinds de genocide in Rwanda zijn meer dan 40 miljoen mensen hun huizen ontvlucht en miljoenen mensen zijn gestorven in grote conflicten.

Tegenwerking

De regering van Rwanda, samen met de regeringen van Zuid-Afrika, Tanzania, Australië, Canada, Mexico, Nieuw-Zeeland, Chili, Argentinië, Peru, Singapore, Japan en alle Europese regeringen, steunen de voorgestelde overeenkomst en werken eraan om die werkelijkheid te laten worden. Maar ondanks de lessen van de Rwanda-genocide proberen de regeringen van de Verenigde Staten, India en Brazilië de overeenkomst te verzwakken zodat ze niet verplicht worden om levens te redden. De regeringen van Egypte, Iran, Syrië, Cuba, Maleisië en Venezuela zijn voorbeelden van landen die de overeenkomst willen blokkeren.

Enige verzwakking van deze maatregel kan het landen die in aanraking komen met een situatie van etnische zuivering mogelijk maken om onder hun verantwoordelijkheden uit te komen en een herhaling van Rwanda veroorzaken.

Als wereldleiders het niet eens worden over hun verantwoordelijkheid om snel in actie te komen om mensen te beschermen, kunnen miljoenen onschuldige en onbeschermde burgers nogmaals afgeslacht worden, terwijl regeringen discussiëren over procedures in New York.

Wonden

In Rwanda, elf jaar na de gebeurtenissen, helen de wonden langzaam. We realiseren ons dat alle Rwandezen samen moeten leven, ongeacht wat er gebeurd is. Voor de genocide gaf ik les op een middelbare school, maar nu is vredesopbouw de nationale tijdsbesteding. Ik werk voor de internationale hulporganisatie Oxfam en help met het trainen van ex-soldaten, mannen en vrouwen, over hoe om te gaan met conflicten. Eenvoudige projecten als stenen maken en vee houden brengen alle etnische groepen bijeen in gemeenschappen. En traditionele dorpsrechtbanken genaamd gacaca brengen langzaam een vorm van gerechtigheid.

Maar mijn kinderen moesten opgroeien zonder vader. Hun vroegste herinneringen zijn de brand van hun huis en de vlucht voor hun leven. Ze hebben nog steeds vreselijke nachtmerries. Zij en allen die het overleefd hebben of nu in angst leven verdienen het te weten dat hun nachtmerries niet herhaald zullen worden in de komende generaties.'

Dit artikel is als ingezonden stuk gepubliceerd in dagblad Trouw. Grace Mukagabiro werkt bij Oxfam in Kigali, Rwanda. Op de VN-Wereldtop zal zij de wereldleiders oproepen hun verantwoordelijkheid te nemen om nieuwe genocides te voorkomen.

Reacties