WSF 2004: Gewaagd en gewonnen

23-01-2004
Door: Da Root
Bron: IPS

India dalits
WSF 2004 was een waagstuk: nadat het forum van de andersglobalisten drie jaar kon groeien in de geborgenheid van het door links bestuurde Porto Alegre, werd dit jaar met Mumbai voor een locatie gekozen die veel minder beschutting biedt tegen de wrede realiteit. Het WSF koos voor de verhuizing om het internationale karakter van het forum te versterken - de voorbije jaren werd de bijeenkomst gedomineerd door Latijns-Amerikaanse en Europese organisaties en waren Afrika en Azië zwaar ondervertegenwoordigd.

De veteranen van het WSF hielden hun hart vast. Zouden de Indiase organisatoren voldoende plaatselijke deelnemers kunnen mobiliseren om de bijeenkomst genoeg gewicht te geven?  Hoe groot was het gevaar dat religieuze tegenstellingen, radicale bewegingen of logistiek geknoei het forum zouden doen ontaarden? Was het wel te vermijden dat al de verwachte nieuwkomers de discussies van de voorbije jaren gewoon nog eens zouden overdoen?

Die angsten zijn grotendeels ongegrond gebleken. De meeste inwoners van Mumbai hebben niet veel van het forum gemerkt, maar de vierde editie heeft toch 70 à 110.000 deelnemers op de been gebracht. Dat is naar Indiase normen een bescheiden aantal, maar het kan de vergelijking met de derde en grootste Braziliaanse editie van het WSF goed doorstaan.

Grote ongeregeldheden zijn achterwege gebleven. Er is wel degelijk vooruitgang geboekt in de belangrijke discussies die in Porto Alegre werden gevoerd, en de Indiase en Aziatische invloed heeft tegelijk voor vernieuwing gezorgd.

Nieuwe accenten

Met name de vrouwenbeweging is tevreden met de verhuizing naar India. Vrouwen en oorlog, discriminatie op het werk, geweld in het huisgezin, seksuele rechten en ecofeminisme: de Indiase vrouwenbeweging en hun buitenlandse collega's hebben hun onderwerpen met nadruk in het WSF-programma geschoven.

Volgens Divazine-redactrice Anne Adé waren er in Mumbai veel meer activiteiten in verband met gender en vrouwenrechten dan in Porto Alegre. Indiase vrouwengroepen en activistes waren ook talrijk aanwezig. En vrouwelijke sprekers zorgden voor enkele van de meest markante uitspraken die op het forum werden genoteerd - een trend die zich ook al vorig jaar in Porto Alegre aftekende.

Ook de directe vertegenwoordiging van armen en sociaal gemarginaliseerde bevolkingsgroepen, een oud zeer van het WSF, kreeg in India een antwoord. Van de deelnemers aan de drie edities in Porto Alegre had volgens een onderzoek van het Braziliaanse Instituut voor Sociale en Economische Analyse driekwart een diploma hoger onderwijs op zak, wat doet vermoeden dat de meeste mensen die er het woord kregen niet uit eigen ervaring sprak als het over armoede en uitsluiting ging.

India telt grote en weerbare organisaties van armen, dalits ('kastenlozen') en andere achtergestelde groepen, en de Indiase organisatoren van de vierde editie van het WSF hebben de poorten daarvoor wijd open gezet. Op het forum zelf trokken de dalits voortdurend de aandacht met protestmarsen met dans, getrommel en zang. Tekenend is dat er bij sommige sessies ook in vertaling voorzien was in de lokale talen - Engels vormt een te hoge drempel voor Indiërs die niet of nauwelijks hebben kunnen leren.

Tijdens de vorige edities hadden sommige gefrustreerde deelnemers er al voor gepleit te snoeien in de overweldigende veelheid aan thema's die op het Forum aan bod komt en de inspanningen te concentreren op enkele cruciale onderwerpen waarin iedereen zich kan vinden. IAO-baas Somavia schoof in Mumbai vier van dergelijke 'paraplu-eisen' naar voren: recht op waardige arbeid, recht op sociale zekerheid, recht op organisatie en recht op vrije meningsuiting. Gesnoeid werd er in Mumbai uiteindelijk niet - in heel wat workshops werd ook over heel concrete en lokale problemen gepraat - maar twee van de thema's van Somavia kwamen wel degelijk bovendrijven.

Ook Nobelprijswinnaar en Wereldbankcriticus Joseph Stiglitz brak bijvoorbeeld een lans voor stabiele en kwalitatieve werkgelegenheid als basis voor de dringende versterking van de sociale zekerheid wereldwijd. Die zekerheid is volgens hem nodig om tot duurzame economische groei en politieke stabiliteit te komen.

Oude' thema's en discussies

De belangrijkste thema's van de bijeenkomst in Mumbai verschilden niet van de onderwerpen waarover in Porto Alegre het meest werd gediscussieerd: de uitwassen van het huidige proces van economische globalisering en de mogelijkheden om het systeem te democratiseren en op een ecologische en sociale leest te schoeien, oorlog en militarisering, en de rol van de VS in de wereld - met vooral aandacht voor de oorlog in Irak. Veel discussies op het forum draaiden over abstracte internationale problemen, maar soms leek alles toch ook weer heel eenvoudig. Het kwaad in de wereld heeft een gezicht voor het WSF: dat van George Bush. 

Twee belangrijke vragen van de voorbije edities van het WSF waren of het forum meer structuur moet krijgen en hoe het meer macht kan verwerven om ideeën in werkelijkheid om te zetten. Het zijn discussies die al sedert het eerste WSF in 2001 wordt gevoerd en ook in Mumbai steeds weer opdoken. Veel conferentiegangers staan huiverachtig tegenover een stroomlijning. Het informele karakter van de massale bijeenkomsten en de diversiteit van het deelnemende groepen en de thema's die worden behandeld, maken de beweging misschien precies zo aantrekkelijk en daardoor invloedrijk.

Het WSF is een ontmoetingsplaats voor uitlopende sociale bewegingen, waar ideeën kunnen worden vergelijken en bijgesteld en allianties gesmeed. Om dat open karakter te onderstrepen, is er ook nog altijd geen officiële slotverklaring aan het einde van de bijeenkomst. Maar toch pleitten sommige WSF-veteranen in Mumbai voor duidelijkere afspraken over de organisatie van discussies en een internationalisering van het secretariaat van het forum. Belangrijke figuren als de Indiase activiste Vandana Shiva vroegen zich zelfs af of het forum niet kleiner moet worden om het werkbaarder te maken. 

Politieke vertaling

De vraag naar een betere politieke vertaling van de ideeën die op het WSF opborrelen, kreeg in Mumbai ook veel aandacht. Bernard Cassen, de hoofdredacteur van Le Monde Diplomatique en één van de meest invloedrijke figuren achter het forum, stelde voor aanvang al dat de beweging nog wel even kan afwachten of gevestigde partijen de ideeën willen overnemen, maar dat ze een eigen politieke vertaling zal moeten vinden als dat niet het geval is.

Maar veel andere WSF-gangers vrezen dat het forum op die manier door bepaalde partijen dreigt te worden ingepalmd en aan invloed zal verliezen. Voor een sterkere coördinatie van concrete, niet-partijgebonden acties vanuit het forum gingen in Mumbai veel stemmen op. Er kwamen onder meer voorstellen om de massa deelnemers ter plaatse elektronisch te laten stemmen over dergelijke initiatieven. Maar een medestichter als de Braziliaan Chico Withaker bleef erop hameren dat het forum zelf geen actor mag worden.

Jaar na jaar ontstaat er wel een hechtere samenwerking tussen organisaties die elkaar op het forum ontmoeten - ook een manier om meer te gaan betekenen. Zelfs tussen de grote bewegingen - de vakbonden, de boeren, de ontwikkelingsbeweging en de milieubeweging - komt er toenadering. Bovendien zijn er op veel plaatsen thematische, regionale en lokale fora ontstaan die acties kunnen uittekenen.  

Ook de tegenstelling tussen pragmatici en radicalen dook in Mumbai weer op. Het WSF zweert geweld af en pleit voor hervormingen in een geest van openheid en tolerantie. Maar Mumbai Resistance 2004, een kleine tegentop, werd het verzamelpunt voor de andersglobalisten die bij revolutionaire veranderingen met het bijhorende geweld blijven zweren. In India vindt die tweede optie nog behoorlijk wat aanhang, maar ondanks de verdienstelijke inspanningen van hun graffitispuiters bleef Mumbai Resistance 2004 uiteindelijk toch erg beperkt.

De ook op het WSF bejubelde Indiase schrijfster Arundhati Roy stak de radicalen wel een hart onder de riem door ook op de tegentop te spreken.

Op het WSF vielen vooral herhaalde pleidooien op om de inhoudelijke en strategische verdeeldheid te overwinnen - een probleem dat zich in Mumbai scherper stelde door het gebrek aan samenhang in de Indiase civiele samenleving. Meer eenheid moet niet leiden tot kleurloze of lauwe standpunten. Een voorstel van Roy om een wereldwijde boycotactie te beginnen tegen pakweg twee Amerikaanse bedrijven die profiteren van de oorlog in Irak, vond zowel bij de radicalen als bij meer gematigde groepen ondersteuning. Al pleitten Europese andersglobalisten ervoor toch zeker ook een Europees bedrijf te kiezen.

Concrete afspraken

Het WSF is in de eerste plaats een ideeënfabriek en een discussieforum, maar steeds meer deelnemers willen ook graag de daad bij het woord voegen. Dat kan: er zijn in Mumbai ook heel wat plannen gesmeed. Een greep uit de concrete afspraken:
- Alle deelnemers aan het WSF in Mumbai hebben 20 maart aangestreept in hun agenda. Op de eerste verjaardag van de Amerikaanse inval in Irak komen er over heel de wereld protestmarsen, zo werd in Mumbai bij consensus beslist. De vredesbeweging hoopt dat de betogingen die van februari 2003 evenaren of zelf overstijgen. Toen werd er op 600 plaatsen betoogd tegen de nakende invasie. In Rome daagden 2 miljoen betogers op, in New York 100.000.

- Een delegatie van 20 Pakistaanse parlementsleden die deelnam aan het Parlementair Forum in Mumbai heeft de minister-president van Maharashtra een voorstel overgemaakt om van Mumbai en het Pakistaanse Karachi zustersteden te maken. Bovendien willen Pakistaanse en Indiase parlementairen samen een initiatief uitwerken voor Kasjmir dat vergelijkbaar zou zijn met het Initiatief van Genève voor Israël en Palestina.

- 'Duurzame' bankiers hebben in Mumbai beslist een internationaal netwerk op te richten dat de basis moet vormen van een wereldwijd financieringssysteem voor projecten in het Zuiden. Een van de initiatiefnemers is Frans De Clerck, de eerste voorzitter van Triodos Bank. De eerste stappen voor het initiatief werden gezet in Porto Alegre. In Mumbai werden volgens De Clerck ook afspraken gemaakt rond een Aziatisch netwerk voor duurzaam investeren. Het nieuwe internationale netwerk zal vanuit Brussel actief zijn. Misschien zullen de sociale bankiers ook een wereldwijd financieringssysteem voor microkredieten in het Zuiden opzetten.

Een ander forum is mogelijk

Het WSF keert volgend jaar terug naar het Braziliaanse Porto Alegre. In Mumbai gingen veel stemmen op om de zesde editie, in 2006, in het Egyptische Caïro te organiseren, of alleszins op het Afrikaanse continent. Als het in Azië kan, waarom dan niet in Afrika, was een veelgehoord argument. Egypte spreekt bovendien meteen ook de Arabische wereld aan.

Het zou een uitgelezen kans zijn ook de schamele inbreng van de twee in economisch opzicht meest achtergestelde regio's in het Forum op peil te brengen. Ook inhoudelijk zouden er weer andere accenten kunnen worden gelegd. Aids, een thema dat Afrika sterk bezighoudt, werd in Porto Alegre en ook in Mumbai nauwelijks aan de orde gesteld. Sceptici vrezen wel dat het forum in Afrika af te rekenen zal krijgen met een bemoeizieke overheid die niet goed kritiek kan verdragen. Ook het WSF in Mumbai had daar al last van. De Indiase regering kende maar een visum toe aan ongeveer de helft van de Pakistanen die zich voor het forum hadden ingeschreven.

Ondanks de terugkeer naar het vertrouwde Porto Alegre wordt ook volgend jaar spannend. Bij heel wat invloedrijke WSF-gangers en vooral in de Braziliaanse fractie groeit het gevoel dat de bijeenkomst meer sturing nodig heeft en vooral meer concrete acties moet opleveren om relevant te blijven.

'Het WSF mobiliseert te veel energie om zich te beperken tot louter een uitwisseling van ideeën en reflectie', vindt Jorge Saavedra Durao, lid van het organiserend comité van de volgende editie. Sergio Haddad van de Braziliaanse ngo Education Action denkt aan een consultatiesysteem om de tien belangrijkste kwesties uit te kiezen waarover het meeste eensgezindheid bestaat. Ook de Portugese socioloog Boaventura Sousa Santos, die mee aan de wieg van het eerste WSF stond, droomt van een soort referenda tijdens toekomstige fora, als een vorm van internationale participatieve democratie.

De roep naar een ander forum krijgt ook steun van Candido Grzybowski uit de internationale raad, en verschillende niet-Brazilianen: de Britse schrijver George Monbiot, de Italiaanse oprichter van IPS Roberto Savio en Walden Bello, co-directeur van de Thaise ngo Focus on the Global South. Maar internationaal zijn de meningen sterk verdeeld. Met name veel Indiase nieuwkomers lijken best tevreden met een geïmproviseerd en informeel forum, dat vooral inspirerend werkt en dat maximale ontmoetingskansen biedt. Uitkijken welke strekking het volgend jaar haalt.

Reacties