Voedselprijzen: vraag en antwoord

27-02-2008 Bron: o.a. The Guardian, NRC Handelsblad

 

22432at190_02
Foto: FAO

 Wat is er aan de hand?
Sinds 2005 zijn de prijzen van landbouwproducten met 75 procent gestegen. De grootste stijging vond vorig jaar plaats toen de prijzen van landbouwproducten gemiddeld met 40 procent klommen. De prijs van maïs is met 60 procent omhoog geschoten. Tarwe is 50 procent duurder geworden. Ook de prijzen van melk, suiker, koffie en cacao zijn gestegen. Volgens de FAO, de voedselorganisatie van de Verenigde Naties, dreigt momenteel in 37 landen een voedselcrisis.

 

Waardoor worden de prijsstijgingen veroorzaakt?

De opkomst van biobrandstoffen wordt vaak genoemd als belangrijkste boosdoener. Ethanol en biodiesel worden van granen, oliezaden en suiker gemaakt. Biobrandstoffen zijn echter niet de belangrijkste oorzaak van de hoge voedselprijzen. Waarschijnlijk is deze nieuwe generatie brandstoffen maar voor 30 procent verantwoordelijk voor de prijsstijgingen. De toegenomen welvaart in China en India speelt een veel grotere rol. Hierdoor is de vraag naar voedsel en vooral naar vlees toegenomen. Veel landbouwgewassen moeten wijken voor de productie van veevoer en het houden van vee.

landbouwgrondDaarnaast speelt het weer ook nog een rol. Al dan niet veroorzaakt door klimaatverandering hebben recente overstromingen in West-Afrika, extreme droogte in Australië en zware sneeuwstormen in China zijn weerslag gehad op de voedselproductie. De factor klimaatverandering is nu nog klein maar zal naar verwachting in de toekomst een veel groter aandeel hebben.

Een andere factor van betekenis zijn de dure fossiele brandstoffen. Hierdoor is het transport van voedsel duurder geworden. Ook worden er fossiele brandstoffen gebruikt bij de productie van kunstmest.

 

Welke landen worden het zwaarst getroffen?

De hele wereld, ook rijke landen als de Verenigde Staten, merkt de gevolgen van de hogere prijzen. De allerarmsten zullen echter het zwaarst worden getroffen omdat zij 50 tot 80 procent van hun inkomen aan voedsel uitgeven. Mensen die tot voor kort niet van voedselhulp afhankelijk waren, zijn dat nu wel geworden. De Afghaanse premier Karzai gaf onlangs bij het Wereldvoedselprogramma van de Verenigde Naties (WFP) aan dat zijn land voor 2,5 miljoen mensen extra voedselhulp nodig heeft.

In Zimbabwe, met zijn gierende inflatie en hoge werkloosheid, zullen de prijsstijgingen alleen maar verder bijdragen aan voedseltekorten. Eritrea kan een van de zwaarst getroffen landen van Afrika worden omdat het grotendeels van import afhankelijk is. Egypte is een van de grootste importeurs van tarwe. Andere landen die afhankelijk zijn van voedselimporten zijn onder meer Mauritanië, Nepal, Bangladesh, Bolivia, en Jamaïca.

 

food%20protest%20mexico
Voedselprotest in Mexico

De hoge voedselprijzen hebben al tot voedselrellen geleid in onder meer Kameroen, Marokko, Indonesië, Mexico, Jemen en Pakistan. Verschillende regeringen hebben al maatregelen afgekondigd als het bevriezen van de prijzen, het aan banden leggen van de export en het verhogen van voedselsubsidies.

 

Wie spinnen garen bij de hoge voedselprijzen?

Wie denkt dat de boeren spekkoper zijn heeft het mis. De prijzen voor melk en andere landbouwproducten zijn weliswaar gestegen, maar volgens de boeren zitten de prijzen nu op het niveau van eind jaren tachtig, begin jaren negentig. Zij zien het als het rechttrekken van inkomensongelijkheid van de afgelopen jaren. Om handelspolitieke redenen heeft de Europese Unie bijvoorbeeld via het mechanisme van interventieprijzen de tarweprijs in de jaren tachtig bewust verlaagd. Via subsidies werden de boeren gecompenseerd, ook al was dat geen vetpot. Melkveehouders zijn bovendien een deel van de hogere melkprijs weer kwijt aan duurder veevoer. Ook boeren in arme landen hebben nog niet veel gemerkt van de prijsstijgingen. De stijging van de prijs van koffie heeft bijvoorbeeld nog niet voor meer inkomen van de koffieplukkers gezorgd.

supermarketBoeren hebben nou eenmaal te maken met maar een paar grote voedselmultinationals en supermarktketens die graag de prijzenslag om de klant blijven volhouden en zich dan ook aan de onderhandelingstafel niet snel zullen laten uitknijpen door boeren. Grote voedselmultinationals als Sara Lee, Unilever en Nestlé berekenen de hogere prijzen deels door aan de consument en weten op slimme manieren altijd wel ergens kosten te besparen. Zo heeft het Amerikaanse General Mills het aantal vormpjes waarin de pasta komt vermindert en weet het daarmee 10 procent van de productiekosten uit te sparen. Bij MSN Money zijn ze er al uit: beleggers moeten wat deze beleggingssite betreft hun geld in de voedselindustrie gaan steken. Zij kunnen profiteren van de situatie aldus de site.

 

Bieden de hoge voedselprijzen kansen voor arme landen?

Arme landen die veel voedsel exporteren, kunnen hier garen bij spinnen. Voor veel landen zal er echter eerst het nodige in landbouw moeten worden geïnvesteerd. Als oplossing voor het probleem van de hoge voedselprijzen wil de FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties, boeren in arme landen extra steunen.

seedstoolsBDI1906w190
Foto: FAO


De FAO trekt al 11,8 miljoen euro uit om arme boeren te voorzien van vouchers waarmee zij zaaigoed en kunstmest kunnen kopen. Hiermee zou de voedselproductie met 20 procent omhoog kunnen. Op de lange termijn moet volgens de FAO het gebruik van water efficiënter worden en moet er worden geïnvesteerd in de infrastructuur van het platteland zodat de aan- en uitvoer van voedsel versneld kan worden. Ook wil de FAO de vruchtbaarheid van de landbouwgrond gaan verbeteren met grote fertilisatieprojecten.

 

 

Behalve de FAO trekt de Bill & Melinda Gates Foundation eveneens de portemonnee voor het verbeteren van de landbouw in arme landen. Samen met de Rockefeller Foundation willen Bill en Melinda onder meer een groene revolutie in Afrika bewerkstelligen.

 

 

 

 

 

food-price-index_E
Bron: FAO


Jacques Diouf, de directeur van de FAO over het probleem van de stijgende voedselprijzen en de dreiging van voedselrellen:

 

 

WFP

FAO

 

Marianne Wilschut

Marianne Wilschut is een Nederlandse journalist. Ze schrijft onder andere...

Lees meer van deze auteur >

Reacties