Voorbeschouwing: WK 2010, hoop van een continent

17-06-2009
Door: Marc Broere
Bron: IS Online
voetbal met het logo van Zuid-Afrika
voetbal – 

Als het voetbalelftal speelde, zwegen de geweren. Nooit eerder heeft een wereldkampioenschap voetbal een heel continent in vuur en vlam gezet. Marc Broere en Stefan Verwer volgen het komende jaar Afrika op weg naar het WK in Zuid-Afrika voor de website roadto2010.nl en voor IS.

In juni 2010 zal Zuid-Afrika het toneel zijn van het grootste evenement dat ooit op het Afrikaanse continent heeft plaatsgevonden: het wereldkampioenschap voetbal. Voetbalsterren van over de gehele wereld zullen strijden om de wereldtitel; honderdduizenden fans zullen afreizen naar Zuid-Afrika. Tijdens en in aanloop naar het kampioenschap zal Afrika even niet vergeten zijn, maar vol in de aandacht staan van de wereld.
Meer nog dan in Europa is voetbal in Afrika een zaak van leven en dood. Sport is het enige strijdtoneel waarop Afrika zich volgens dezelfde spelregels kan meten met de rest van de wereld. Afrika wordt gedupeerd door de manier waarop de wereldhandel is georganiseerd, internationaal is Afrika vrijwel uitgesloten van macht, maar tijdens een sportwedstrijd zijn de regels voor iedereen hetzelfde.
Ook binnen ontwikkelingssamenwerking speelt voetbal inmiddels een belangrijke rol. Steeds meer voetballers richten hun eigen hulporganisatie op, zoals Kalusha Bwalya (ex-PSV) en Nwankwo Kanu (ex-Ajax), of zetten zich actief in voor goede doelen, zoals Ronaldinho en Zidane die samen jaarlijks de wedstrijd tegen armoede organiseren. Ook in Nederland is deze trend terug te zien en behoren Johan Cruijff, Ruud van Nistelrooy, Johan Neeskens, Guus Hiddink en Dirk Kuijt inmiddels tot de spelers en coaches die hun eigen stichting hebben waarmee ontwikkelingsprojecten worden opgezet en gefinancierd.
Voetbalclubs en voetbalbonden, zoals de KNVB, begeven zich in toenemende mate op het vlak van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Barcelona draagt het logo van Unicef op haar shirts en ook Manchester United en Feyenoord werken inmiddels samen met deze hulporganisatie. Daarnaast gebruiken ook professionele ontwikkelingsorganisaties voetbal steeds meer binnen hun projecten, bijvoorbeeld als het gaat om traumaverwerking of aids-voorlichting. Ook binnen het officiële Nederlandse ontwikkelingsbeleid is deze trend terug te zien, want de bewindslieden Koenders (ontwikkelingssamenwerking)en Bussemaker (VWS) hebben een gemeenschappelijke beleidsnotitie gemaakt waarmee ze het onderwerp sport en ontwikkelingssamenwerking weer op de politieke agenda in Nederland hebben gezet.

De verbindende kracht van voetbal beperkt zich niet tot Zuid-Afrika alleen. De recente geschiedenis van Afrika laat talloze voorbeelden zien van de verbroederende werking van voetbal. Het bekendste voorbeeld is Liberia. In dit door burgeroorlog geteisterde land in West-Afrika zwegen de geweren in de jaren negentig telkens als het nationale voetbalelftal speelde. Wat bijna dertig vredesconferenties niet voor elkaar kregen, lukte de voetballers wel. Sterspeler George Weah, die in 1995 als eerste Afrikaan tot beste voetballer van de wereld werd uitgeroepen, betaalde persoonlijk de tickets van zijn medespelers, zodat ze maar konden voetballen in eigen land. “We lieten zien dat sport eenheid in een land kan brengen en mensen kan verenigen. Hiermee hebben we overal in de wereld respect afgedwongen”, aldus Weah. De voormalige speler van AC Milan is ervan overtuigd dat voetbal uiteindelijk ook aan het beëindigen van de oorlog heeft bijgedragen. “Ik denk dat voetbal zelfs de basis voor de vrede heeft gelegd. In het voetbalstadion leerden de soldaten van de verschillende strijdgroepen dat ze gezamenlijk één team konden aanmoedigen, dat ze achter één doel konden staan. Kindsoldaten die waren grootgebracht met oorlog, leerden in het voetbalstadion wat vrede en verzoening was.”

Trots en waardigheid
Eind jaren vijftig ontwikkelde de Ghanese president Kwame Nkrumah een theorie over het politieke belang van voetbal voor Afrika. Hij geloofde dat voetbal een vitale rol kon spelen in het samensmeden van de jeugd tot één natie. Sportsuccessen creëren namelijk waardigheid en trots bij mensen. In zijn filosofie waren de bekende voetballers van zijn land ook de ambassadeurs van de nieuwe geest van de Afrikaanse mens.
Eigenlijk geldt dat nog steeds en zijn de Afrikaanse topsporters nog steeds de ambassadeurs van hun land. Voetballers als Samuel Eto’o (Kameroen, speler van Barcelona) en Emmanuel Adebayor (Togo, speler van Arsenal) zijn zelfs de enige internationale bekendheden van hun land.
Momenteel kent Afrika een opleving van de nationale trots vanwege het voetbal. Nooit eerder heeft het Afrikaanse voetbal zoveel supersterren gehad die ook hele bepalende spelers zijn in hun clubteams. “De Afrikaanse spelers zijn wereldsterren geworden”, zegt Thomas Kwenaite, de Mart Smeets van de Zuid-Afrikaanse sport. “Ze durven ook een persoonlijkheid te zijn. Uit hun houding spreekt bovendien dat ze er trots op zijn om Afrikaan te zijn.” En op hun beurt zijn Afrikanen over het hele continent trots op hun voetbalsterren. Zoals de Ghanese analyticus Karl Tufuor het eerder dit jaar tijdens de Africa Cup uitdrukte: “Zelfs de gewone Afrikaan gaat iets rechter lopen als Drogba een prachtig doelpunt heeft gemaakt.”

Heel Afrika hoopt dat het eerste wereldkampioenschap op eigen bodem ook een Afrikaanse wereldkampioen zal opleveren. Wat is er dan logischer dan het gastland zelf?  Want kon het onbeduidende Zuid-Korea op het ‘eigen’ WK van 2002 onder leiding van Guus Hiddink ook niet boven zichzelf uitstijgen?
Toch lijken de Bafana Bafana nog het minst klaar van iedereen in Zuid-Afrika voor het WK. Het gaat niet goed met het voetbal in Zuid-Afrika. Het nationale elftal heeft zich niet geplaatst voor de komende Afrika Cup en er breken geen grote spelers meer door.Voormalig bondscoach Carlos Parreira (die met Brazilië wereldkampioen werd in 1994) verbaasde zich erover dat het land geen goede jeugdcompetities heeft. Hij vroeg zich af hoe dat toch kan in het meest ontwikkelde land van Afrika.
Zuid-Afrika kent relatief weinig profvoetballers in de Europese competities die hun ervaring weer mee terugnemen naar hun moederland. “Voetballers in Zuid-Afrika kunnen tegenwoordig – anders dan in landen als Ghana of Kameroen – een hoop geld verdienen. Ze vinden het wel best zo”, aldus Shaun Bartlet, voormalig aanvoerder van de Bafana Bafana, vorig jaar in Voetbal International.
De Afrikaanse hoop is vooral gevestigd op Ivoorkust. De Ivorianen hebben een dreamteam met sterren als Didier Drogba en Salomon Kalou (beiden Chelsea). Volgens meesterscout Piet de Visser heeft Ivoorkust in potentie de kans om wereldkampioen te worden, mits de bestuurders en politici in het land zorgen dat alles organisatorisch goed geregeld is en ze zich niet te veel met het elftal bemoeien. Oud-Feyenoorder Salomon Kalou is minder optimistisch. “Het winnen van de WK wordt moeilijk. Ik denk dat Afrikaanse teams hiervoor nog niet de concentratie en ervaring hebben.”

roadto2010.nl en Twenty Ten
In het komend jaar volgt de website roadto2010.nl Afrika op weg naar het wereldkampioenschap voetbal in Zuid-Afrika. Op de website verschijnen foto’s, video’s en artikelen over de Afrikaanse teams, tips voor supporters,  de diepere (sociaal-economische) betekenis van voetbal in Afrika en de kracht van sport en ontwikkelingssamenwerking.
De website zal gevuld worden door Afrikaanse journalisten, die in het kader van het project Twenty Ten (een samenwerking van World Press Photo, Freevoice en Africa Media Online) worden getraind. De roadto2010/Twenty Ten maken het zo mogelijk dat Afrikaanse journalisten hun stem laten horen als de aandacht van heel de wereld zich tijdens de (voorbereidingen van) het WK voetbal op Afrika richt en wil Afrika de kans geven om een ander gezicht te laten zien aan de wereld: dat van een continent dat bruist van talenten, ambitie en mogelijkheden.
Naast de website worden er verschillende documentaires geproduceerd, zal er een boek worden gepubliceerd en is er vanaf juni 2010 een bijzondere tentoonstelling in het Tropenmuseum over het Afrikaans voetbal.
Op 28 juni organiseert LUX-Nijmegen, in samenwerking met lokaalmondiaal, IS en het CIDIN een Global-debat over de kracht van voetbal in Afrika. Het debat vindt plaats vanaf 19.30 uur tegelijkertijd met de aftrap van de finale van de Confederations Cup in Zuid-Afrika. De Confederations Cup geldt als de generale repetitie voor het wereldkampioenschap voetbal.

Marc Broere

Marc Broere is de hoofdredacteur van Lokaalmondiaal, een website met nieuws...

Lees meer van deze auteur >

Reacties