Tarek Osman: “Mubarak is de laatste farao”

13-09-2011 Bron: OneWorld
Tarek Osman

De komende maanden worden cruciaal voor de toekomst van Egypte. Het land daarin moet een eigen weg vinden in een combinatie van islam en democratie, vindt schrijver en econoom Tarek Osman houdt de vinger aan de pols. “De toekomst van Egypte is ook van belang voor Europa.”

Tarek Osman is econoom, maar zou ook een ideale hoogleraar moderne geschiedenis kunnen zijn. Osman zit vol anekdotes uit het heden en verleden over zijn geboorteland Egypte. Als kosmopoliet die heen en weer pendelt tussen Londen en Caïro legt hij soepel de verbinding tussen de gebeurtenissen in de Arabische regio en de vragen en zorgen van Europeanen. Volgens The Economist vulde zijn eind 2010 verschenen boek Egypt on the Brink: From Nasser to Mubarak voor een deel de leegte op aan goede naslagwerken over Egypte. In Egypte zelf besteedden alleen een paar oppositiekranten aandacht aan het boek. “De officiële media durfden niet in te gaan op mijn kritische visie over het regime van Mubarak”, zegt Osman daar zelf over. Op 14 september verzorgt hij een Globaliseringslezing in Amsterdam. Arabiste Petra Stienen sprak hem voor IS alvast via Skype.

Uw boek was nog niet uit of de 25 Januari- revolutie begon. In de herziene versie verbindt u heel mooi de lessen van de geschiedenis met de vragen over de toekomst.
“Eerlijk is eerlijk, in mijn boek heb ik de revolutie niet zien aankomen. Wel zag ik dat mensen echt klaar waren met het regime van Mubarak Ik heb er bewust voor gekozen het boek aan te passen met de vraag welke nieuwe dynamiek de revolutie brengt in Egypte. De toekomst van de islamitische beweging bijvoorbeeld is nu zo anders dan tien maanden geleden. Toen waren ze bezig met het bevechten van hun bestaansrecht als politieke stroming, terwijl ze nu echt kans maken om aan de macht te komen.”

Hoe heeft u de revolutie ervaren?
“In de eerste plaats uiteraard als een blije Egyptenaar, maar ook als een schrijvende waarnemer. Ik was toevallig in Egypte en kon het dus van dichtbij meemaken. Het leek eerst alleen te gaan om het omverwerpen van Mubarak, maar de jongere generatie was klaar met de hele afgelopen zestig jaar. Ook de jongeren in de islamitische beweging willen de verstarde ideologieën van de Moslimbroederschap niet meer erkennen.”

In uw boek schrijft u dat in 2006 8 miljoen Egyptenaren meededen aan een ‘loterij’ van de Amerikaanse overheid om in aanmerking te komen voor een verblijfsvergunning in de VS.
De sociale verstikking was overal voelbaar, vooral onder jongeren. Hun gevoel van machteloosheid ontstond niet alleen door politieke onderdrukking of armoede, maar ook door gebrek aan invloed op de loop van hun eigen leven en de toekomst van Egypte.”

 

Werd de revolutie alleen door jongeren gedragen? Er stonden ook groepen veertigers en vijftigers uit de mensenrechtenbeweging en de culturele sector op dat plein. Zij vechten al decennia lang voor meer mensenrechten en meer vrijheid.
“Jongeren uit alle lagen van de samenleving hebben echt de boel op scherp gezet tussen 25 en 27 januari. Daarna gingen ook de vakbonden de demonstraties steunen, gevolgd door de jonge islamisten. Daarna gingen miljoenen mensen de straten op in Caïro, Alexandrië, Suez en andere steden. Vooral de steun uit de Egyptische middenklasse zorgde voor de legitimiteit van deze revolutie. En natuurlijk waren alle generaties aanwezig. Mijn eigen tante van midden zeventig stond bijna elke dag op dat plein en zij zou woest worden als iemand zou zeggen dat het alleen de jongeren waren.

En wordt het terecht de Facebookrevolutie genoemd?
“Uiteraard doen de ‘Facebook Girl’ en de ‘Google Guy’ het goed als gezichten van de revolutie in Europa en de VS. Maar we moeten de invloed van sociale media niet overdrijven. Van de 45 miljoen Egyptenaren onder de 35 jaar gebruikt maar een klein deel Facebook of Twitter. Wel heeft bijna iedereen een TV en een mobieltje. Via die kanalen bleef iedereen goed op de hoogte van wat er gebeurde.”

Begin augustus 2011 is de rechtszaak tegen Mubarak van start gegaan. Wat verwacht u daarvan?
“Het is echt een waterscheiding in onze geschiedenis dat de oud-president nu voor een Egyptische rechter staat. Het merendeel van de bevolking vindt dat hij verantwoording moet afleggen, maar dit proces zal weinig impact hebben op de toekomst van Egypte. Daarvoor is het samenspel tussen de militairen, de islamitische partijen en de liberale groeperingen veel belangrijker. Het parlement krijgt straks veel meer in te brengen. De nieuwe leiders nooit meer zoveel macht krijgen als Mubarak en zijn voorgangers. Het is bijna een cliché, maar Mubarak is echt de laatste farao.”

Er liggen nog enorm veel uitdagingen om het nieuwe Egypte vorm te geven.
“We hebben nu een duidelijke economische en politieke visie nodig over de enorme maatschappelijke vraagstukken zoals armoede, onderwijs en arbeidsmarkt. Vijfendertig miljoen Egyptenaren leven van minder dan een dollar per dag. Maar liefst 30 procent van de bevolking kan niet lezen of schrijven, laat staan dat ze bezig zijn met de toekomst. Tegelijkertijd behoren er zo’n veertig miljoen mensen tot de middenklasse. De echte uitdaging is nu om de verbinding te leggen tussen de middenklasse en de lagere klasse. Dat kost tijd.”

Intussen is er veel onrust over de invloed van de islamitische partijen en vragen mensen zich af of dit nu die Arabische Lente is waarop we met z’n allen hebben gewacht.
“Mensen in het Westen zien liever Egyptenaren in een net pak die keurig Engels spreken dan baarden en de djellaba’s. In Marokko, Tunesië en Egypte, maar ook in Kuweit zie je dat islamitische partijen allang afstand hebben genomen van het radicale extremistische geluid van de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw. Er leven veel nieuwe ideeën over een combinatie van islam en democratie. Egypte moet daarin een eigen weg vinden.”

Moslimbroeders kunnen wel democraten worden, maar toch geen liberalen?
“De Moslimbroeders zijn intern al veel democratischer dan we denken. En besef wel dat ook Egyptenaren die zich liberaal noemen, vinden dat we rekening moeten houden met religie als het gaat om persoonlijke keuzes. Toch ligt voor veel mensen de grens bij een samenleving die is ingericht volgens het islamitische rechtssysteem. Zoals auteur en politiek activist Alaa al-Aswany zegt: Egyptenaren houden zo veel van plezier in hun leven, dat ze zich nooit zullen onderwerpen aan een dictatuur van de islam.”

Wat is de rol van Europa?
“Contact via handel en cultuur is van belang voor beide kanten van de Middellandse Zee. Alleen moet Europa wel een echte visie hebben op de relatie met die Arabische wereld. De huidige Europese politiek wordt te veel bepaald door de zorgen over migranten, de negatieve beeldvorming over islam en de enorme economische en demografische problemen. Ik vind het bemoedigend dat de European Bank for Reconstruction and Development (EBRD) meer wil investeren in Noord-Afrika. Dit is echt nodig om banen te creëren. Binnen het Europese parlement zijn er plannen voor meer echte interactie met Arabische en islamitische groeperingen. Dat zijn hoopgevende eerste stappen in onze nieuwe relatie.”

Willen mensen nog wel het verhaal van Egypte horen? Is de aandacht niet al naar Libië en andere brandhaarden verschoven?
“Wat er in Egypte gebeurt, is bepalend voor het hele Middellandse-Zeegebied. Egypte heeft altijd een vooraanstaande rol gespeeld in alle belangrijke trends en politieke gebeurtenissen in de Arabische wereld. Kijk naar de bevolkingsomvang, de ligging, de culturele invloed en het Egyptisch-Arabisch dat dankzij de populariteit van de Egyptische films en soaps in de hele Arabische wereld wordt begrepen. Niemand kan om Egypte heen. Daarom richt ik me ook op een publiek binnen en buiten Egypte.”

Wie is Tarek Osman?
Econoom Tarek Osman (1975, Caïro) is auteur van het boek Egypte, een geschiedenis van Nasser tot Mubarak (Bulaaq, €24,50). Hij geeft advies aan bedrijven en politici en schrijft regelmatig voor onder meer the Financial Times, Foreign Policy, the Guardian en Washington Post. Daarnaast is hij commentator over voor zenders alsBBC, Al-Jazeera, en CNN.

Tarek Osman verzorgt op 14 september de 32e Globaliseringslezing.
Aanvang: 20.30 uur, Felix Meritis, Amsterdam
www.felixmeritis.nl

Petra Stienen

Petra Stienen woonde en werkte meer dan tien jaar werkzaam in het Midden...

Lees meer van deze auteur >

Reacties