De psychologie van de Hummer-rijder

13-12-2010
Door: IS Online
Bron: IS Online
Roos Vonk

Roos Vonk (Leiden, 1960) is een fenomeen. Ze is niet alleen initiatiefnemer van het manifest Duurzame Veeteelt en voormalig voorzitter van Wakker Dier, maar als hoogleraar psychologie ook een veelgevraagd spreker en columnist over onderwerpen als slijmen, kwetsbare ego’s, eerste indrukken, flirten, intieme relaties, macht en leiderschap, zelfbeeld en zelfkennis.
Haar twee interessegebieden bracht ze samen in een tweetal spraakmakende essays in de Volkskrant van september dit jaar, waarin ze vleeseters persoonlijk aansprak.

Directe behoeftebevrediging gaat volgens Vonk bij de vleeseter boven morele waarden en langetermijndoelen. We hebben in dit hedonistische tijdperk het idee dat we ‘ons gevoel moeten volgen’, ‘recht hebben op geluk’ en dat belemmeringen op die weg onze individuele vrijheid dwarsbomen. Dat gevoel is sterk verbonden met onze instincten – die helaas niet altijd meer adequaat zijn. Het resultaat is dat we doen wat slecht voor ons is: “te veel eten, doorgaan met verslavingen als roken, drinken, of onbeantwoorde liefdes”. Of slecht voor de medemens, of voor het grotere collectief: “vlees eten, vliegen, indruk maken met een grote auto”. In het laatste geval helpt het volgens Vonk om in te spelen op het verlangen naar status, wat de autorijder drijft. “Stel dat je tegen een Hummer-rijder zegt: ‘Jij hebt zeker een klein piemeltje, dat je zo’n auto nodig hebt?’ Dat werkt, want dan is de lol eraf.(…) Op termijn zullen we wellicht ook negatieve associaties krijgen bij vlees eten (bijvoorbeeld onbeschaafd, lower class).”

Koelkastdeur
De essays maakten nogal wat los, zegt Roos Vonk nu, meestal in positieve zin. “Het manifest was gericht op de politiek, mijn essays op de consument. De politiek kan de consument beïnvloeden door biologisch vlees relatief goedkoop te maken. En door in gewoon vlees de werkelijke prijs te verdisconteren. Maar de burger zal ook eens een keer wat moeten doen in plaats van alleen zich door z’n portemonnee te laten leiden. Een biologische slager uit Nijmegen mailde me: ‘Volgens mij heb je alles uit de kast gehaald om mensen te overtuigen. Als je dat doet, kun je door hele dikke muren heen.’ Anderen meldden: ‘Dit was het laatste duwtje dat ik nodig had, nu ben ik vegetariër’. En vrouwen die me lieten weten: ‘Ik heb het op de koelkastdeur opgehangen voor mijn vriend’. Alleen Dick Veerman van Foodlog.nl voert een persoonlijke hetze tegen me. Hij klaagt: ‘die Roos Vonk neemt ons onze keuzevrijheid af’. Dat zou ik ook het liefste wel doen, in de zin dat vlees uit de bio-industrie duurder wordt zodat de werkelijke kosten voor milieu en klimaat daarin verrekend zijn. Dan hebben mensen nog steeds keuzevrijheid. Als ze dan meer geld willen uitgeven om dieren te mishandelen en het milieu te verpesten, dan mogen ze dat gerust doen.“

Misstanden
Ook het manifest ontlokte kritiek, van Foodlog.nl en de voormalige Landbouw-minister Gerda Verburg. Vonk: “We hebben toen gezegd: maak maar een lijstje van wat niet klopt. Haantjes bleken niet meer versnipperd, maar te worden vergast. Dat was eigenlijk de enige fout die erin stond. In ons pleidooi hebben we niet genoeg recht gedaan aan diervriendelijke ontwikkelingen die er al zijn, daar kun je wel over discussiëren. Verburg en andere betrokkenen zeggen: ze doen net of er niet positiefs is gebeurd. Er is inderdaad wel wat gebeurd, maar wij vinden dat allemaal veel te marginaal.
Er is ook kritiek gekomen dat we geen hoogleraren veeteelt zijn. Dat vind ik heel eenzijdig. Dit probleem raakt aan zo veel vakgebieden, dat is mij tijdens het maken van het manifest duidelijk geworden. Aan consumentenpsychologie, milieu, lucht, water, dierenwelzijn. Voor ieder zinnetje in ons pleidooi hadden we wel weer een deskundige nodig in een andere discipline. Je hebt heel veel specialismen nodig om zoiets goed te vertellen. En daarnaast zijn er ook hoogleraren bij die geen relevant specialisme hebben, maar zij voelen zich vanuit hun maatschappelijke positie geroepen om bekend te maken dat er grote misstanden gaande zijn.”
 

Reacties