'De mythe van de VVD: Stabiliteit ten koste van democratie'

31-03-2015
Door: Jan Gruiters
Bron: OneWorld
Fotot: Maarten Dirkse
Moeten we samenwerken met dictators zoals VVD-fractieleider Halbe Zijlstra voorstelt? PAX-directeur Jan Gruiters klom in de pen: “Dit wereldvreemde pleidooi voor schijnstabiliteit ten koste van democratie is een mythe die niet werkt. Niet voor burgers die blijven verlangen naar een menswaardig bestaan. En ook niet voor onze veiligheid.”
Column – 

Halbe Zijlstra pleit in de Volkskrant en het Liberaal Reveil voor een realistisch buitenlandbeleid. Eindelijk, denk je dan onwillekeurig. Want ook de VVD verwacht vaak veel te veel van militaire interventies. Maar wat blijkt? Halbe Zijlstra omarmt een achterhaalde mythe: stabiliteit ten koste van democratie. De partij voor vrijheid en democratie wil strategisch samenwerken met ‘ongemakkelijke partners’ die vrijheid en democratie onderdrukken. Om onze belangen te borgen.

VVD ook voor onderdrukking in de regio
Dat de VVD voorstander is van opvang van vluchtelingen in de regio wisten we al. Maar nu pleit de VVD dus ook voor onderdrukking in de regio. “Autoritaire of ondemocratische regimes” beschouwt Zijlstra als “ongemakkelijke partners die strategisch gezien nodig zijn om onze belangen te borgen.” De belangen die Zijlstra voor ogen staan zijn (onze) veiligheid en migratie. Al kan je ook gemakkelijk zaken doen met ongemakkelijke partners.

Zijlstra geeft aan dat het niet mogelijk is om deze dictaturen van de één op de andere dag zijn om te vormen tot democratieën. En daarin heeft hij natuurlijk gelijk. De transitie van autocratie naar democratie is kwetsbaar voor gewelddadige ontsporing en niet zelden is er sprake van terugval. Hij gaat eraan voorbij dat de bijdrage van het westen aan democratische transities in het Midden-Oosten en Noord-Afrika vrijwel altijd te laat kwam, te kort schoot of ronduit contraproductief was.

Misbruik van de democratie
Zijlstra constateert ook dat de democratie misbruikt kan worden om de democratie de nek om te draaien. Dat is inderdaad een dilemma waarop geen makkelijk antwoord beschikbaar is. Al lijkt Zijlstra, onder verwijzing naar Egypte, te impliceren dat democratische gekozen regeringen terzijde geschoven mogen worden als onze strategische belangen in het geding zijn. Een democratie is kennelijk wel van de één op de andere dag om te vormen in een autocratie.

De fractieleider van de VVD zoekt de oplossing voor extremisme en geweld in de schijnstabiliteit van een dictatuur


De fractieleider van de VVD zoekt de oplossing voor extremisme en geweld in de schijnstabiliteit van een dictatuur. Condoleeza Rice was als minister van buitenlandse zaken onder George W Bush ook zo’n aanhangster van een realistische buitenlandpolitiek. In 2005 zei Rice echter, nota bene in Cairo: “For sixty years, my country, the United States, pursued stability at the expense of democracy in this region here in the Middle East – and we achieved neither.” Dat inzicht weerhoudt Zijlstra er niet van om terug te grijpen op de mythe van stabiliteit. Zijlstra wil partneren met dictaturen die onze belangen dienen. Die dictators wil Zijlstra dan met diplomatieke en economische druk verleiden hun macht geleidelijk op te geven. Is dat realistisch of ronduit politiek naïef?

Zijlstra pleit voor een politiek die zestig jaar niet gewerkt heeft


Zijlstra pleit voor een politiek die zestig jaar niet gewerkt heeft. De steun aan autoritaire regimes heeft vooral bijgedragen aan de opkomst van gewelddadig extremisme. Met zijn steun aan ‘ongemakkelijke partners’ ondermijnt Zijlstra de belangen die hij zegt te beschermen. Hoe meer wij de regimes in het Midden Oosten steunen hoe groter de kans is dat wij ons vervreemden van de bevolkingen en leiders die later aan de macht zullen komen. Zo dreigt Zijlstra aan de verkeerde kant van de geschiedenis uit te komen.

De beperkingen van militair geweld 
Een realistisch buitenland beleid moet om te beginnen de beperkingen van militair geweld als instrument voor conflictoplossing onder ogen zien. Buitenlandbeleid moet het deze dagen veel meer hebben van soft power, waarmee niet gezegd is dat hard power overbodig is. Een realistische buitenland politiek ondersteunt geweldloze civiele veranderkrachten in repressieve samenlevingen. En een realistische buitenland politiek investeert voluit in de diplomatieke capaciteit die nodig is voor het oplossen van politieke conflicten.

Jan Gruiters

Jan Gruiters is algemeen directeur van de Nederlandse vredesorganisatie PAX.

Lees meer van deze auteur >

Reacties