De messen zijn geslepen in Abyei

01-02-2011
Door: Hans Ariëns
Bron: IS Online
George Clooney

Het grote feest van het referendum over Zuid-Sudan ging totaal aan de Dinka Ngok in Abyei voorbij. Zij betreurden tientallen doden in een doorgaand conflict dat zelfs tot een nieuwe burgeroorlog zou kunnen leiden. Nederland bemiddelt, en George Clooney zet satellieten in.

“We zijn hier al een week, maar we hebben nog steeds geen tenten. Deze tijd van het jaar is het erg winderig en de nachten zijn koud. We hebben ook te weinig eten. Onze kuddes zijn gestolen, we zijn nu afhankelijk van de ontvangende gemeenschappen hier. Kunt u ons helpen?”
De smeekbede van de ontheemden in de Sudanese regio Abyei richt zich tot Ben Knapen, de Nederlandse staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking. Knapen, voor een bliksembezoek in de regio, toont zich onder de indruk. “Ik bewonder uw moed en vastberadenheid”, zegt hij door een inderhaast aangereikte megafoon, en hij belooft geld voor de opvang uit het noodhulpbudget.
Knapen levert in ieder geval boter bij de vis, zegt Rebecca Dobbins, medewerkster van vredesmissie UNMIS in Abyei. “We krijgen hier de laatste tijd veel internationale bezoekers langs. En elke keer herhalen de returnees hun grieven tegenover hen –zonder dat hun situatie merkbaar verbetert.” Met een warm applaus doen de ontheemden Knapen uitgeleide.

Gespannen sfeer
Duizenden Dinka Ngok, de vaste bewoners van Abyei, waren vorig jaar op de vlucht geslagen na gewelddadigheden in 2008 en 2009. Nu achtten ze de kust veilig genoeg om terug naar huis te komen. Maar drie dagen na Knapens bezoek gaat het weer mis in Abyei. De spanning was al te snijden, omdat de Dinka Ngok de Arabische Misseriya-nomaden tegenhielden die hun kuddes in Abyei wilden weiden. En dat komt weer, omdat de Misseriya nog geen compensatie hadden geboden voor een veertiental doden dat ze zomer vorig jaar hadden veroorzaakt.
Bij een treffen op vrijdag 7 januari valt een dode aan Dinka Ngok-zijde. De dag er op zijn er veertien slachtoffers. En op 9 januari, de dag waarop Zuid-Sudan feest viert vanwege het referendum dat afscheiding van het Noorden moet brengen, zijn er nog weer eens negen doden te betreuren. “Aan de kant van de Misseriya is het aantal doden waarschijnlijk vergelijkbaar”, meldt de Nederlandse ambassadeur Norbert Braakhuis. Hij noemt zichzelf  – met een knipoog – ‘mr. Abyei’ vanwege zijn intensieve bemoeienis met het gebied. Van vrijdag 7 januari tot maandag 10 januari was hij in Abyei om te bemiddelen, en hij schat het echte aantal slachtoffers ‘tussen de vijftig en de zeventig’. De verdenking bestaat dat de Misseriya ondersteund werden door paramilitairen in dienst van Khartoum.  Zij zouden het zuidelijke leger, de SPLA, willen provoceren om in te grijpen en daarmee een burgeroorlog uit te lokken. Alleen zelfbeheersing van de kant van de Zuid-Sudanese regering en intensieve diplomatie verhinderen dat de vlam tussen Noord en Zuid echt in de pan slaat – en het referendum een tragedie wordt in plaats van een groot feest. Een vertegenwoordiger van UNMIS schetst een somber beeld: “Dit is een situatie als in de Eerste Wereldoorlog: aan beide kanten hebben zwaar bewapende troepen de loopgraven betrokken.”

Status aparte
Waarom is Abyei de grote bedreiging van de onafhankelijkheid van het Zuiden geworden? Braakhuis analyseert de verschillende strategische posities rond de regio, die in het vredesakkoord van 2005 een status aparte toebedeeld plus een eigen referendum. “Voor het Zuiden is Abyei belangrijk omdat het de thuisbasis is van de nomadische veehouders/akkerbouwers de Dinka Ngok, die verwant zijn aan de Dinka, de grootste etnische groep in het Zuiden. Bovendien hebben de Dinka Ngok veel invloed in de SPLM en de Zuid-Sudanese regering met spilfiguren als Deng Alor (minister van regionale samenwerking) en Luka Biong (minister van presidentiële zaken). Voor de regering in Khartoum is Abyei cruciaal omdat het olierijk is. Daarnaast wordt Abyei door de Messeriya gebruikt om hun vee te laten grazen in de droge tijd. De gouverneur van Zuid-Kordofan (thuisbasis van de Messeriya) Ahmed Haroon is voor zijn herverkiezing afhankelijk van de steun van de Messerya. En dat geldt op nationaal niveau ook voor president Omar Al-Bashir.”

Satellietproject
Zowel Haroon als Bashir worden gezocht door het Internationaal Strafhof vanwege vermeende oorlogsmisdaden in Darfur. De vrees voor een ‘nieuw Darfur’ in Abyei bewoog Hollywood-ster George Clooney om samen met zijn vaste metgezel mensenrechten-activist John Prendergast satellieten te huren die de grens tussen Noord en Zuid moeten ‘bewaken’. “In Darfur waren we te laat. We hadden wel beelden van gruwelijkheden, maar dan alleen achteraf”, zo zei hij in de Zuid-Sudanese hoofdstad Juba tegen CNN – vlak voor de IS-hotelkamer. “Nu willen we een van de instrumenten bieden om troepenbewegingen en humanitaire issues rond de grens, en dan met name Abyei, in de gaten te houden. Doordat er geen ‘live’ beeld was heeft het bewind in Khartoum altijd kunnen ontkennen dat het te maken had met mensenrechtenschendingen in Darfur. Hier heb je te maken met deels dezelfde spelers en hun achterban. Je kunt hier een repetitie van het Darfur-scenario krijgen. Wij hopen dat onze foto’s en bewegende beelden een afschrikwekkende werking hebben. De VN mag zoiets niet doen, en ze kan ook niet over de grens vliegen. Wij als individuen kunnen zo’n project wel uitvoeren – net zoals individuen een satelliet kunnen huren om foto’s van mij te maken.”
Van de gewelddadigheden in het weekend van het referendum hebben Clooney en Prendergast helaas geen beelden, maar ze hopen hun ‘Satellite Sentinel’ (satelliet-grenswacht)-project wel zo snel mogelijk in de lucht te hebben.

Vredesmakelaars
Norbert Braakhuis die in Abyei met Clooney en Prendergast optrok, vindt het satelliet-project zeker waardevol, “maar het moet wel gecombineerd worden met controle in het veld. Satelliet-beelden op zich zeggen nog niet genoeg.” De Nederlandse inspanningen zijn erop gericht de beide partijen aan tafel te krijgen en te houden. “Het veiligheidscomité van Zuid-Kordofan moet op regelmatige basis bijeenkomen met dat van Abyei. Daar kunnen problemen over de toegang tot weidegronden bijvoorbeeld geregeld worden.” Braakhuis investeert veel in de bemiddeling (“Ik probeer beide partijen te overtuigen dat ze hun hoofd niet moeten verliezen”) en werkt samen met invloedrijke figuren in de regio die als ‘vredesmakelaar’ kunnen optreden. Bovendien kreeg Nederland de partijen naar Den Haag, waar het Permanente Hof voor de Arbitrage in 2008 de grenzen van Abyei trok, en sponsorde de uitrusting van het Abyei-politiekorps. Het is wel spitsroeden lopen om geloofwaardig te blijven. Braakhuis: “We zijn verbonden aan het vredesproces in Abyei, niet aan een van de partijen. Dat moeten we altijd blijven uitdragen.”

Waardig bestaan
De frustratie onder de Dinka Ngok is ondertussen tot het kookpunt gestegen. “We voelen ons buitengesloten bij het referendum over Zuid-Sudan”, klinkt het overal in Abyei. Nog steeds is niet duidelijk wanneer Abyei zijn eigen referendum krijgt, en is nog niet bepaald wie mogen stemmen. De Misseriya willen ook als setmmers geregistreerd worden, hoewel ze alleen in de droge tijd in Abyei vertoeven.
De Dinka Ngok moeten hun eigen grondgebied in ieder geval tegen elke prijs verdedigen, vindt Ayuel Ngor Kagchor, vertegenwoordiger van de Dinka Ngok in de hoofdstad Juba. “Als wij niet eens het lef hebben om ons land te verdedigen, dan mogen de Misseriya het hebben”, zegt hij fel.
De maatschappelijke organisaties van de Dinka Ngok in Abyei hebben hun verlangens in een petitie aan de internationale gemeenschap vervat, die ook staatssecretaris Knapen krijgt overhandigd. Helaas in het Arabisch opgesteld – de Dinka Ngok zijn niet zo handig in hun eigen PR. Maar hun woordvoerder wil wel een toelichting geven: “Het is ondenkbaar dat wij bij het Noorden ingelijfd zouden worden en dan onder de sharia gaan vallen. Dan kunnen we nog beter een onafhankelijke eenheid worden. Wij geven niet op. Het is beter met waardigheid te sterven, dan in vernedering verder te leven.”

Hans Ariëns

Hans Ariëns is de adjunct-hoofdredacteur van OneWorld en was voor de...

Lees meer van deze auteur >

Reacties