In boerka de barricades op

01-06-2011
Door: IS Online
Bron: IS Online
Boerka

Toen de Arabische Lente tot volle bloei kwam, wilden de westerse media één ding weten: ‘Waar zijn de vrouwen?’. Zonder vrouwen is een revolutie bij voorbaat mislukt. De acties van Arabische vrouwen vallen minder op, stelt de Nederlands-Marokkaanse schrijfster Hassnae Bouazza. Maar zij strijden op hun eigen manier voor hun rechten en vrijheid.

Op YouTube is een filmpje te zien van een stille protesttocht door Syrische vrouwen. Terwijl hun overheid de  mannelijke betogers vertrapt, slaat, arresteert of doodt, waagt het kleine groepje zich aan een eigen betoging. Ze houden pamfletten omhoog en lopen in stilte door de straten van de stad. Het zijn dit soort momenten, van die kleine
details, die veel mensen missen. Toen de mensenmassa op het Tahrirplein bijeenkwam om te protesteren tegen Hosni Mubarak, hoorde je al snel de blanke, vermanende stemmen, comfortabel vanachter hun laptops of voor hun LCD-televisies: ‘Waar zijn de vrouwen?’. Zonder vrouwen is de revolutie bij voorbaat mislukt, want ‘zonder  vrouwenrechten is er geen democratie’. Het deed denken aan de betweterige analyses van voetbalcommentatoren
die een bal nog geen seconde in bezit zouden houden als ze moesten spelen tegen de voetballers die ze bekritiseren.
‘Lekker makkelijk lullen’, noemen we dat in goed Hollands.

Onderdrukt
Al jaren worden we hier murw georeerd door opiniemakers en politici die ons verzekeren dat de islam, hang naar vrijheid en democratie niet samengaan. Hebben die vrouwen in Syrië gemist dat er hier mensen zijn die het beter weten, sterker nog, die heilig weten: islam is onderdrukking en onderwerping? De cynici hier knepen in hun handen toen vlak na de val van Mubarak bekend werd dat demonstrerende vrouwen in Egypte waren aangevallen op Wereldvrouwendag. Het moet gezegd: het getuigt inderdaad van een enorme, mannelijke schofterigheid om vrouwen
te omarmen als ze meestrijden tegen de dictator, maar hen daarna terug te fluiten als ze voor hun eigen rechten opkomen. Niet dat de vrouwen zich er ook maar iets aan gelegen laten, overigens. Ze kennen hun mannelijke
pappenheimers; ze zijn ertussen geboren, mee opgegroeid, door gevormd. Ze weten dus ook wat wel en niet van hen te verwachten en hoe voor zichzelf op te komen.

Rolmodellen
Al ver voor de opstanden in de Arabische wereld streden vrouwen in de verschillende Arabische landen voor gelijke rechten en voor verbetering van hun situatie. De positie van de vrouw is de afgelopen decennia dan ook enorm veranderd. Werd van de vrouw vroeger een ingetogen, ondergeschikte rol geëist, tegenwoordig domineren vrouwen het medialandschap en is het vaak tits galore bij de populairste sterren: van de Libanese zangeres annex stoeipoes Haifa Wehbe tot de Egyptische actrice Ilham Shahien. Ze bepalen zelf wat ze aantrekken en hebben maling
aan de fatsoensnormen waar vrouwen zich aan dienen te houden. Aan de tijd van voorzichtig glimlachen en vooral niet opvallen als vrouw, kwam dan ook relatief snel een definitief eind. En niet alleen dankzij de grote sterren.
De groeiende rol van vrouwen in het bedrijfsleven mag niet onvermeld blijven, evenmin als die van de presentatrices die naarmate er meer en meer satellietzenders bij kwamen, hun eigen persoonlijkheid in hun werk legden. Grensverleggend daarbij was de Tunesische veejay Farah Ben Rajab: zij deed wat gekte betreft niet onder voor
haar Britse collega’s van muziekzender MTV. Ze danste en zong in beeld alsof ze in haar eigen huiskamer stond. Ze had humor en zelfspot en was niet bang zichzelf te zijn en zich te laten gaan. De presentatrices waren niet bang voor
taboedoorbrekende onderwerpen als huiselijk geweld, zelfbevrediging, homoseksualiteit. Ook polygamie, ongeletterdheid en de achterstelling van vrouwen werden niet langer als vanzelfsprekend beschouwd. Er werden
vragen gesteld, wensen kenbaar gemaakt. De kleine wereld van de mensen in de Arabische landen werd een stuk groter. Er ontstonden nieuwe ideeën, visies en rolmodellen. Onder zulke omstandigheden komt er een dag dat je verandering wilt. En je blijkt niet de enige.

Protestvuur
Wat de protesten in de verschillende Arabische landen hebben aangetoond, is dat mensen weer durven. Dat ze niet langer gebukt gaan onder de angst voor het regime en dat ze voor hun rechten opkomen. En heel belangrijk: dat ze onderdrukking niet vanzelfsprekend of normaal vinden. Vrouwen voorop. Tawakkol Karman was aan het begin van de Jemenitische opstand het gezicht van de oppositie. In Egypte behoorde de jonge Asmaa Mahfouz tot de kopstukken van het protest. Merk op dat zowel Mahfouz als Karman een hoofddoek dragen, in Nederland ongetwijfeld een reden hen terug te sturen naar een land als Afghanistan omdat ze niet verwesterd genoeg zouden zijn. In Syrië is de
lesbische Amira Abdullah in korte tijd populair geworden met haar blog en strijd tegen de Syrische overheid.
Vrouwen zullen het momentum van de Arabische Lente benutten om te strijden voor meer vrouwenrechten. In Saudi-Arabië bijvoorbeeld gaan vrouwen onverminderd door met kleine protesten en acties. Aangestoken door het protestvuur eisten ze op Wereldvrouwendag het recht om zelfstandig de deur uit te gaan, auto te rijden en een eind aan de segregatie tussen man en vrouw in het publieke domein. Saudische mannen kunnen zich sinds eind april registreren voor de gemeenteraadsverkiezingen van september. De groep Saudi Women Revolution probeerde zich ook geregistreerd te krijgen. Ze werden uiteraard weggestuurd, want stemrecht voor vrouwen is nog altijd taboe. De groep is opgericht door Naha al Suleiman, en wil opheffing van de discriminerende wetgeving die vrouwen achterstelt. De vrouwen die zich via internet bij de groep hebben aangesloten, willen als volwaardige volwassenen worden gezien en niet als kinderen die voor alles toestemming nodig hebben van de man, of als bezit van de man.

Betweters
Het is niet ondenkbaar dat Saudische vrouwen gestaag dichterbij hun doelen komen. Hun inkomsten zijn in  toenemende mate belangrijk voor het gezin en het bedrijfsleven. Veel vrouwen staan aan het hoofd van zakenimperia. Mannen zullen hen op enig moment als gelijkwaardige partners gaan zien. Cruciaal daarbij is dat vrouwen zich
verenigen. Het is een uitgekauwd cliché, maar behalve de conservatieve mannen, zijn conservatieve vrouwen de grootste vijand van vrouwen.
Toen in 2010 de Saudische koning op de foto ging met afgestudeerde vrouwen van wie het gros haar gezicht onbedekt liet, was het een groep van negenhonderd vrouwen die in een open brief protesteerde en een handhaving van de status quo voorstond. De Libanese dichter en schrijver Joumana Haddad deed veel stof opwaaien met haar erotische kwartaalblad Jasad en kreeg ook veel kritiek van vrouwen die niet gediend waren van haar expliciete, seksuele aanpak.
Maar tegenstand hoort erbij als je vooruitgang wil boeken. Na een paar stappen vooruit, moeten soms stappen terug worden gezet om daarna weer verder te kunnen. Het is een natuurlijk proces dat vertrouwen verdient. Het Libanese feministische collectief Nasawiya vierde in februari haar eerste verjaardag. Nasawiya bestaat uit een groep vrouwen
en mannen die feminisme geaccepteerd willen krijgen: gelijkheid van mannen en vrouwen op alle niveaus en in alle gebieden. Hoewel Libanese vrouwen vrijgevochten zijn, worden ze juridisch nog altijd achtergesteld. Maar daar werken ze aan. Net als in andere landen, ook al merken we er niet altijd iets van. Het zal hoogstwaarschijnlijk niet gebeuren door het verbranden van beha’s of het demonstratief opnemen van pornofilms (de naaktfoto van de zwangere Marokkaanse Nadia Larguet op de cover van Femmes du Maroc was overigens een mooie mijlpaal).
Het zal ook niet binnen een paar maanden gepiept zijn. Er zijn nog heel wat hordes te nemen en dat weten de vrouwen. Zoals ze ook weten dat vrouwenonderdrukking niet inherent hoeft te zijn aan de Arabische cultuur.
Het laatste waar ze op zitten te wachten, zijn pedante betweters die hen komen vertellen dat ze zich niet kúnnen bevrijden, omdat onderdrukking nu eenmaal in hun cultuur zit. Dat bepalen ze namelijk zelf wel.

Reacties