Weinig aandacht voor trauma van hulpverlener

24-05-2006 Bron: Wereldomroep

"We werden midden in een oorlogssituatie gedropt." Zo herinnert Riekje Elema, verpleegkundige bij Artsen zonder Grenzen, zich haar eerste missie in Uganda. In 1987 zette zij met een collega een gezondheidspost op in het noorden waar rebellen vochten tegen de regering. "De eerste weken had ik geen idee wat er allemaal gebeurde. Ik hoorde allerlei vreselijk verhalen en dacht: waar ben ik beland? Op een gegeven moment werd de stad aangevallen en werden er veel mensen doodgeschoten. De lijken lagen allemaal op straat en daar werd niets mee gedaan. Na een paar dagen werden ze in een vrachtwagen geladen en in een weiland gedumpt. Dat was zo schokkend. Ik realiseerde mij ineens dat ik tot nu toe in mijn leven geen geweld had meegemaakt." 

Hulpverleners komen vaak in een vreselijk chaotische situatie terecht, zegt psychiater Pim Scholte, verbonden aan het Amsterdams Medisch Centrum (AMC). Hij adviseert hulporganisaties op het gebied van stress en traumaverwerking. "Met beperkte middelen sta je tegenover een bevolking die dringend hulp nodig heeft. Wie geef je medicijnen bij een massale infectie of voedsel bij een hongersnood? Het kan een heel machteloos gevoel geven als je niet iedereen kunt helpen."

Strenge veiligheidsregels

Daarbij komt de spanning over je eigen veiligheid zegt psychiater Scholte. Het werkveld van hulpverleners is veel complexer geworden. Oorlogen tussen staten hebben na de koude oorlog plaats gemaakt voor burgeroorlogen, waarbij het vaak onduidelijk is wie de autoriteit is. Ook worden hulpverleners steeds vaker als partij beschouwd omdat ze geassocieerd worden met het Westen. Strenge veiligheidsregels zijn het gevolg. Na een dag hard werken mogen hulpverleners hun compound vaak niet verlaten.

De stress kan zelfs de meest doorgewinterde hulpverlener te veel worden. Dat overkwam Lesli Snider, een Amerikaanse psychiater die veel ervaring heeft bij het behandelen van kinderen met trauma's in oorlogsgebieden. Toen orkaan Katrina haar woonplaats New Orleans verwoestte stond zij opeens aan de andere kant. Snider: "Het was voor mij een hele vreemde ervaring. Ik was als bewoner net zo gedupeerd als mijn vrienden en collega's. En tegelijkertijd was ik als professional betrokken bij de ramp. Je bent ik feite een slachtoffer dat andere slachtoffers helpt."
 
Snel boos

Snider werd door een grote internationale hulporganisatie (die zij niet bij naam wil noemen) ingehuurd om advies te geven over het behandelen van getraumatiseerde kinderen. Ze werkte van 8 uur 's ochtends tot 12 uur 's nachts. Als geen ander herkende ze bij zichzelf de symptomen van te veel stress: "Ik kon me steeds minder goed concentreren. Ik wist vaak niet wat er in de eerste tien minuten van een vergadering werd gezegd." Ook werd ze snel boos en geïrriteerd. Heel normaal voor mensen die aan veel stress zijn blootgesteld, wist zij. Maar de organisatie waarvoor zij werkte sloeg er geen acht op. "Er was niemand die vroeg hoe het met mij of mijn huis ging. Ik wilde wel hulp zoeken, maar dat lukte niet via de organisatie waarvoor ik werkte."

Toen haar vrienden van wie de meesten waren geëvacueerd de stad weer binnendruppelden, ging het langzaam beter met Snider. Zodra ze een moment vrij was, zocht ze hen op en kon ze haar verhaal kwijt. Ervaringen delen is volgens psychiater Scholte erg belangrijk om de stress de baas te blijven. Ook op tijd even iets heel anders doen kan soelaas bieden. Maar dat is niet altijd eenvoudig als je weinig bewegingsvrijheid hebt. "In Darfur ben ik wel eens drie hulpverleners tegengekomen die altijd na het werk in het kleine tuintje dat bij de compund hoorde een uur gingen touwtjespringen. Ook had een van hen een salsa dansclubje opgezet." Aldus Scholte.

Veel lachen

Voor verpleegkundige Riekje Elema was het humor dat haar erg geholpen heeft tijdens haar werk in Uganda. "Het grote voordeel in Uganda was dat Ugandezen een geweldig gevoel voor humor hebben. Dus die waren heel goed in het relativeren van hun eigen ellende. En ook al wist je dat er natuurlijk veel leed en pijn achter zat, we hebben wel ontzettend veel gelachen."

En als dat allemaal niet meer helpt, is het soms goed om een hulpverlener even uit de omgeving van het crisisgebied te halen. Want als iemand te lang wordt blootgesteld aan stress kan dat uitmonden in PTTS (posttraumatische stress stoornis). Scholte pleit er dan ook voor dat hulporganisaties hun werknemers systematisch volgen op het gebied van hun psychische welzijn.


Dit artikel is, met toestemming, overgenomen van de Wereldomroep. Het radioprogramma Het Verschil besteedde deze week aandacht aan trauma's bij hulpverleners.

Radio-uitzending Het verschil

Pieternel Gruppen

Pieternel Gruppen werkt op dit moment bij Trouw. Voordat ze bij Trouw ging...

Lees meer van deze auteur >

Reacties