Wederopbouw: werken aan gemeenschapszin

07-03-2005
Door: Anuradha Vittachi
Bron: OneWorld

Sri Lanka is overspoeld met hulp na de tsunami op 26 december. Is het goed besteed? In Colombo heb ik uiteenlopende meningen gehoord: 'de buitenlanders waren geweldig'. 'Nee, ze hebben de lokale economie gecorrumpeerd.' 'Gelukkig zijn er trauma-artsen', 'Nee vergeet de psycho-blabla en wees praktisch'. Het feit dat deze meningen zo ontzettend tegengesteld zijn, betekent niet dat ze niet kloppen.

srilanka hambantota4Alles afwegende overheerst een positief beeld. Niemand is verhongerd door de tsunami. Niemand is gestorven aan cholera. Kinderen gaan weer naar school. En dat allemaal in zes weken, in een land dat wordt verscheurd door burgeroorlog. Een opmerkelijke prestatie.

De volgende fase wordt moeilijker, nu de directe noodhulp plaats maakt voor wederopbouw. Hoe vind je bijvoorbeeld geschikte huizen voor duizenden kinderen die in één klap wees zijn geworden? De overheid reageerde direct door familieleden van weeskinderen geld aan te bieden als ze de zorg voor het kind op zich namen. Simpel, probleem opgelost.

srilanka kinderenkleinNiet dus; nieuw probleem gecreëerd. De regering ontdekt nu pas de consequenties van de haastige oplossing. De ongeveer 35 euro die de regering biedt is voor veel Srilankanen een klein fortuin en talloze nepfamilieleden meldden zich om zich over een getraumatiseerd kind te ontfermen. En ook niet alle 'echte' familieleden waren geschikte adoptieouders. Iemand vertelde me over een oom die 4 kinderen meenam en daarvoor ongeveer 140 euro kreeg. Later ontdekten ze dat hij acht kinderen in een klein hutje had gestopt en zelf totaal dronken was.

Identiteitspapieren

Er is nog een hoop te leren voor de welgestelden. Luisteren naar de overlevenden in de zuidelijke stad Hambantota was een leerzame ervaring. Wat hadden ze het hardst nodig? Een kopie van een rijbewijs. Een pensioenboekje.

Voor duizenden mensen zijn kopieën van identiteitspapieren plotseling essentieel. Een vader heeft zijn identiteitskaart nodig om te bewijzen dat zijn kinderen van hem zijn, een moeder heeft haar papieren nodig om vergoeding voor medicijnen te krijgen.

De lijst is eindeloos. Een visser krijgt alleen met papieren steun om zijn boot te repareren. Een weduwe heeft haar trouwboekje en de pensioen- en werkgeversverklaringen van haar man nodig om bij zijn tegoeden te komen. Een familie waarvan het huis is ingestort, heeft de eigendomspapieren van het stukje land nodig.

Papieren verkrijgen is een nachtmerrie voor iedereen, en hoe armer je bent, hoe moeilijker het is. Shevon Gooneratne werkt bij de juridische afdeling van de Sarvodaya-beweging, de grootste niet-gouvernementele organisatie op het eiland. Hij wil een netwerk van helpdeskmedewerkers opzetten in alle door de tsunami getroffen gebieden, om de mensen te helpen papieren te ontfutselen aan het Kafkaëske systeem. Lokale vrijwilligers worden ingezet om daarbij te helpen.

Zondebok

srilanka jesmina kleinSarvodaya houdt zich ook bezig met psychologische hulp voor slachtoffers. Dat is hard nodig. Ik zag een gebroken vrouw; ze zat voor haar tent en staarde in het niets, haar gezicht was nat van de tranen. Zes weken na de tsunami was ze nog steeds sprakeloos en in shocktoestand. Men vertelde mij dat ze in de zee haar twee kinderen aan het wassen was toen de golf kwam. Ze hield in beide handen een peuter vast, maar de golf was sterker en nam de kinderen mee. Ze zat erbij alsof ze dit moment in haar hoofd steeds weer beleefde.

Psychologische hulp is niet alleen nodig voor individuen, maar voor hele gemeenschappen, zodat ze elkaar helpen zonder uitsluiting en met mededogen. Het gevaar is dat, in tijden van nood, een bepaalde groep tot zondebok wordt. Gelukkig lijkt dit nog niet het geval in Sri Lanka.

Op individuele schaal gebeurt dit wel: vreemd genoeg zijn het vaak de slachtoffers en hun familieleden die de schuld krijgen. Zij hebben het lijden over zich afgeroepen.

Het is ongelooflijk dat we mensen die rouwen om een kind, ouder of partner kunnen demoniseren, maar het gebeurt. Een jonge vrouw zocht tevergeefs haar man na de tsunami. Ze was vier maanden zwanger en wanhopig. Haar bijgelovige buren zeiden haar dat zijn dood was veroorzaakt door haar slechte karakter. De beschuldiging was voor haar de druppel; ze pleegde zelfmoord door gebroken glas in te slikken.

Hoe het kan dat mensen zo wreed zijn? Helaas zijn er religies die stellen dat alles wat iemand overkomt het oordeel van god is. Alles is een lakmoesproef van iemands rechtschapenheid of zonde. Dus ongeluk roept iemand over zichzelf af.

Verdeeldheid

Voor psychologen is het een bekend fenomeen: als een gemeenschap zich splitst in een zelfbenoemd 'goed'deel, dat zijn angsten en agressie projecteert op het andere deel van de gemeenschap, dat ze zien als 'slecht'. De 'slechte'mensen verdienen alles wat ze overkomt. Dit zag je in Nazi-Duitsland en in het Zuid-Afrika van de Apartheid. En het uit zich nog steeds en overal; in racisme en homofobie bijvoorbeeld. Het zou niet verwonderlijk zijn als het de kop opsteekt in Srilankaanse dorpen na een dergelijke catastrofe.

De oprichter van Sarvodaya, A. Ariyaratne, wijst op dat gevaar. Iedereen denkt dat we huizen moeten bouwen, maar we moeten gemeenschappen bouwen, zegt hij. Huizen moeten gebouwd worden rond gemeenschapsruimten, zoals scholen, winkels, moskeeën en tempels.

Sarvodaya zet kinderdagverblijven op en houdt interreligieuze bijeenkomsten om ervoor te zorgen dat de rouwende gemeenschappen niet uiteenvallen.

Er gebeurt veel om de wonden te helen en verdeeldheid te voorkomen. Lessen waar we wat van kunnen leren.

srilankahuis

 

 

 

 

 

 

 

Dit verhaal is vertaald uit het Engels.

Het originele artikel op Oneworld Groot-Brittannië

Foto's: Peter Armstrong


Reacties